Artikel
1
Er is een staatscommissie rechtsstaat, hierna te noemen: de staatscommissie.
Besluit van 10 februari 2023, nr. 2023000264 houdende instelling van een staatscommissie rechtsstaat (Instellingsbesluit staatscommissie rechtsstaat)
Instellingsbesluit staatscommissie rechtsstaat
Wij Willem-Alexander, bij de gratie Gods, Koning der Nederlanden, Prins van Oranje-Nassau, enz. enz. enz.
Op de voordracht van Onze Minister voor Rechtsbescherming en Onze Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties van 24 januari 2023, nr. 4353823;
Handelende in overeenstemming met het gevoelen van de ministerraad;
Hebben goedgevonden en verstaan:
Artikel
2
1
De staatscommissie heeft tot taak de regering vanuit het burgerperspectief te adviseren over voorstellen of maatregelen ter bevordering van de ‘rule of law’ en de rechtsstatelijke cultuur, daar waar deze voortvloeien uit de onderlinge verhouding tussen de staatsmachten en het zowel afzonderlijk als samenhangend functioneren van de staatsmachten. Een doel is de bescherming van burgers tegen maatregelen of beslissingen van de wetgever en bestuursorganen beter te borgen, alsmede de effectieve rechtsbescherming in gerechtelijke procedures te verzekeren. De staatscommissie besteedt in haar analyse en voorstellen in het bijzonder aandacht aan de manier waarop met concrete maatregelen invulling kan worden gegeven aan de volgende punten:
-
a.
De rechtsstatelijke balans tussen professionele samenwerking van de staatsmachten en voldoende distantie ten opzichte van elkaar.
-
b.
De benoemingsprocedures en nevenfuncties binnen de staatsmachten.
-
c.
Een betere informatie-uitwisseling tussen de staatsmachten, waardoor deze beter in staat zijn hun rol te vervullen. De betere rolvervulling dient betrekking te hebben op elk van de staatsmachten afzonderlijk en op de onderlinge wisselwerking tussen de staatsmachten. Daarbij wordt in acht genomen dat de staatsmachten in hun rollen en verantwoordelijkheden enerzijds te maken hebben met de bescherming van collectieve belangen en anderzijds van individuele of groepsbelangen.
-
d.
Een verbetering van de toegang tot en de toegankelijkheid van de staatsmachten.
-
e.
Het mechanisme van een rechtsstaatagenda.
2
De staatscommissie houdt bij haar analyse en voorstellen in ieder geval rekening met de informatiebronnen die in de bijlage bij dit besluit zijn genoemd, in het bijzonder het rapport van de Venetiëcommissie, en besteedt aandacht aan de wijze waarop dat rapport nadere vertaling verdient in concrete aanbevelingen of maatregelen, rekening houdend met reeds in gang gezette maatregelen.
Artikel
3
Artikel
4
Artikel
5
De archiefbescheiden worden na de opheffing van de staatscommissie, of indien de omstandigheden daartoe eerder aanleiding geven, zoveel eerder, overgedragen aan het archief van het Ministerie van Justitie en Veiligheid.
Artikel
6
Dit besluit treedt in werking met ingang van de dag na de datum van uitgifte van de Staatscourant waarin het wordt geplaatst en vervalt met ingang van 31 december 2024.
Artikel
7
Dit besluit wordt aangehaald als: Instellingsbesluit staatscommissie rechtsstaat.
Onze Minister voor Rechtsbescherming en Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties zijn belast met de uitvoering van dit besluit dat met de nota van toelichting in de Staatscourant zal worden geplaatst.
’s-Gravenhage
Willem-Alexander
De Minister voor Rechtsbescherming,
F.M.
Weerwind
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
H.G.J.
Bruins Slot
Bijlage
als bedoeld in artikel 2, tweede lid, van het Instellingsbesluit staatscommissie rechtsstaat
Overzicht informatiebronnen
-
•
Venetië-Commissie: advies over de rechtsbescherming van burgers in Nederland, met name onder het bestuursrecht (inclusief reikwijdte, rechtsbescherming, marginale toetsing en rol Raad van State), en over het stelsel van macht en tegenmacht in theorie en praktijk, inclusief de Staten-Generaal en de rechterlijke macht (motie Omtzigt c.s., Kamerstukken II 2020/2021, 35 510, nr. 11). (oktober 2021).
-
•
Staatscommissie parlementair stelsel, eindrapport Lage drempels, hoge dijken. Democratie en rechtsstaat in balans (2018), en de kabinetsreacties daarop.
-
•
Advies van de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB), Een Sterkere Rechtsstaat: verbinden en beschermen in een pluriforme samenleving (2020) – met de aanbeveling voor het kabinet om een beleidsagenda ‘Rechtsstaat’ te ontwikkelen.
-
•
Parlementaire ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag (POK) (2020). Naar aanleiding van het verschijnen van het rapport zijn verschillende vervolgtrajecten gestart, waaronder een versterkte wetgevingstoets en aanpassing van de Awb en sectorale wetgeving.
-
•
Klem tussen balie en beleid: rapport van de Commissie Bosman (februari 2021).
-
•
Recht vinden bij de rechtbanken: rapport van de werkgroep reflectie toeslagenaffaire Rechtbanken (oktober 2021).
-
•
Lessen uit de kinderopvangtoeslagzaken: reflectierapport van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (november 2021).
-
•
Het rapport van de werkgroep zelfevaluatie kindertoeslagenaffaire van de Eerste Kamer.
-
•
De voorlichting van de Raad van State, ter uitvoering van de motie Backer c.s. (Kamerstukken I 2019/2020, 35 300 VI, T)
-
•
Dossier over AI van de Eerste Kamer: Grip op algoritmische besluitvorming bij de overheid(CXLVII) - Eerste Kamer der Staten-Generaal
-
•
Het rapport ‘Relatie overheid burger 2030’ van de Nationale ombudsman.
-
•
Rapport van de monitoring committee van de parlementaire assemblee van de Raad van Europa. Het rapport zal waarschijnlijk in 2023 verschijnen.
Doorlopend
-
•
Eerste Kamer - Staat van de Rechtsstaat.
-
•
Tweede Kamer - Staat van Rechtsstaat (op 5 juli 2021 is de motie Arib c.s. aanvaard waarin wordt uitgesproken dat de Kamer een jaarlijks debat over de Staat van de Rechtsstaat gaat houden [Kamerstukken II 2020/2021, 35 570, nr. 64]).
-
•
Europese Commissie – EU Rule of Law cycle (doorlopend, jaarlijkse review).
-
•
Jaarverslagen van de Hoge Raad, Raad van State en Raad voor de Rechtspraak vanaf 2019.
-
•
Jaarverslagen en onderzoeksrapporten van de Nationale ombudsman na 2019.