Besluit van de Minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking van 7 mei 2026, BZ2627337, tot vaststelling van beleidsregels en een subsidieplafond voor subsidiëring op grond van de Subsidieregeling Ministerie van Buitenlandse Zaken 2006 (Subsidieprogramma Fair Focus on Trade)

Voor alle instrumenten van Focus gelden dezelfde beleidsuitgangspunten. Deze beleidsuitgangspunten zijn het referentiekader voor de vereisten en criteria voor de beoordeling en selectie van aanvragen onder het subsidieprogramma, evenals voor de vormgeving van de door de aanvragers te ontwikkelen en uit te voeren activiteiten. Het gaat daarbij om:

• –

  Capaciteitsversterking: Het versterken van de vaardigheden, kennis en het netwerk van in-country partners draagt bij aan zowel de effectiviteit als de efficiëntie van ontwikkelingsinitiatieven en vormt daarom een belangrijk element binnen het subsidieprogramma. Capaciteitsversterking kan betrekking hebben op uiteenlopende terreinen, zoals projectmanagement, financieel beheer of inhoudelijke activiteiten op het gebied van dialoog of dienstverlening, bijvoorbeeld de bescherming van kwetsbare groepen. Dit kan worden vormgegeven via bijvoorbeeld training, coaching of kennisuitwisseling. Hierbij wordt aangesloten bij reeds aanwezige lokale capaciteit. Deze benadering is essentieel voor het bevorderen van lokaal eigenaarschap.

• –

  Lokaal geleide ontwikkeling: Leidend voor Focus is de wens om lokaal eigenaarschap binnen ontwikkelingssamenwerking te stimuleren en te vergroten. Volgens de OESO-DAC betekent dit dat lokale actoren zelf beslissen over de vormgeving en implementatie van ontwikkelingsinitiatieven, waarbij internationale donoren en externe partners, waaronder ook Nederlandse maatschappelijke organisaties, een ondersteunende rol spelen bij het oplossen van de maatschappelijke vraagstukken waar lokale gemeenschappen voor staan. Deze ondersteuning kan onder meer bestaan uit financiële ondersteuning in een door een subsidieontvanger te bepalen vorm of capaciteitsversterking gerelateerd aan de activiteiten van de in-country partners, het faciliteren van kennisuitwisseling tussen in-country partners, of het beschikbaar stellen van technologische innovaties en wetenschappelijke inzichten.

• –

  Gendergelijkheid: Met de acht instrumenten onder Focus beoogt de minister bij te dragen aan gendergelijkheid. Dit verhoogt de sociale en economische weerbaarheid van gemeenschappen en versterkt de effectiviteit en relevantie van ontwikkelingssamenwerking. Om in aanmerking te kunnen komen voor een subsidie binnen het subsidieprogramma is het dan ook een vereiste dat de aanvragen een score van 1 van de OESO-DAC gendermarker halen (gendergelijkheid moet een belangrijk doel van de activiteiten zijn waarvoor subsidie wordt aangevraagd).

• –

  Klimaat is integraal onderdeel van de doelstellingen van het subsidieprogramma, zie de uitwerking van dit begrip in annex 2 over people, planet, profit.

• –

  Conflictsensitiviteit: Te allen tijde geldt dat de minister wil voorkomen dat gesubsidieerde activiteiten bijdragen aan het verergeren van conflicten. Bij alle activiteiten die worden gesubsidieerd, moet daarom rekening worden gehouden met de context waarin deze worden uitgevoerd. Dit houdt in dat activiteiten dusdanig moeten worden ontwikkeld dat bewust negatieve effecten en onbedoelde bijdragen aan conflicten worden vermeden of geminimaliseerd, en dat bewust positieve effecten op de conflictdynamiek worden gecreëerd en kansen voor vrede en inclusie worden versterkt. Risico’s met betrekking tot het verergeren van conflicten moeten in kaart worden gebracht in de contextanalyses. Dit vereist het vermogen om (i) de operationele context waarin activiteiten plaatsvinden te analyseren en te begrijpen; (ii) dat begrip te vertalen naar de gevolgen voor activiteiten en interacties met die context; en (iii) conflictsensitiviteit in de hele activiteitscyclus te integreren en te actualiseren. De minister hecht veel belang aan het onderwerp geestelijke gezondheid en psychosociale ondersteuning als onderdeel van inzet in fragiele staten en conflictgebieden. Daarom is het van belang om als onderdeel van conflictsensitiviteit ook mentale gezondheid en psychosociale dimensies en dynamiek mee te nemen in het analyseren en begrijpen van de context waarin activiteiten plaatsvinden.

• –

  Do no harm: In aansluiting op het beleidsuitgangspunt van conflictsensitiviteit geldt het do no harm principe: gesubsidieerde activiteiten mogen geen negatieve gevolgen hebben voor de lokale bevolking, bestaande verhoudingen of bredere ontwikkelingsdoelen. Subsidieontvangers zijn daarom verplicht mogelijke risico’s tijdig te identificeren en maatregelen te treffen om schadelijke effecten te voorkomen of te beperken.

Het doel van het subsidieprogramma is het bevorderen van schone en eerlijke handel door versterking van lokale maatschappelijke organisaties zodat zij diensten kunnen verlenen en dialoog kunnen voeren die daarvoor relevant zijn. Het is belangrijk om dit te doen in verbinding met voor Nederland en Europa belangrijke waardeketens omdat daarmee de lokale impact kan worden vergroot (zie paragraaf 1) en er tegelijk ook een positief effect mogelijk is voor de implementatie van IMVO-wet- en regelgeving. Uiteindelijk wordt het lokale verdien- en investeringsvermogen hiermee bevorderd, maar ook de weerbaarheid van waardeketens en leveringszekerheid van producten naar Nederland die met inachtneming van internationale IMVO-standaarden zijn geproduceerd.

Maatschappelijke organisaties kunnen een belangrijke rol spelen in een multistakeholderaanpak, zoals de Nederlandse Diamantbenadering waarin economisch succesvolle bedrijfsmodellen worden ontwikkeld die misstanden in waardeketens verminderen en uitbannen. Of ze kunnen een rol spelen bij de opschaling van best practices binnen een sector. Maatschappelijke organisaties kunnen ook de stem helpen versterken van lokale producenten en werknemers, bijvoorbeeld door sociale dialoog ter verbetering van arbeidsrechten. Andere stakeholders die een belangrijke rol spelen in ketenverduurzaming zijn brancheorganisaties, sociale partners, de overheden in productielanden, de Nederlandse overheid en de Europese Commissie.

De focus van dit subsidieprogramma ligt op de sectoren landbouw/agrofood, mijnbouw/grondstoffen en kleding/textiel, en daarbinnen op waardeketens die voor zowel de doellanden als Nederland of Europa belangrijk zijn en waar risico’s op misstanden groot zijn. Daarnaast moeten de door aanvragers geselecteerde primaire sectoren en waardeketens aansluiten op Nederlandse beleidsprioriteiten per doelland zoals geformuleerd in annex 1 bij deze beleidsregels. De geografische focus is gericht op 21 doellanden in Afrika en Azië.

Het subsidieprogramma volgt de OESO-richtlijnen en de United Nations Guiding Principles on Business & Human Rights, en de thema’s die hierin naar voren komen, waarbij economische, sociale en vergroeningsaspecten integraal worden benaderd conform het People, Planet, Profit principe (zie annex 2 bij deze beleidsregels).

De aanvrager wendt de gevraagde subsidie aan voor elk van de onderstaande activiteiten¹⁷Elke aanvraag moet dus ook betrekking hebben op elk van deze activiteitensoorten.:

• •

  het op eigen titel en via een door hem te kiezen vorm verstrekken van financiële ondersteuning aan partners ten behoeve van dienstverlening en dialoog (paragraaf 4.4.1), en

• •

  het zelf uitvoeren van dienstverlening en dialoog (zie paragraaf 4.4.2 en paragraaf 4.4.3), en

• •

  het verstrekken van capaciteitsversterking aan in-country partners (paragraaf 4.4.4).

Het met de gevraagde subsidie verstrekken van financiële steun is alleen subsidiabel als de betreffende subsidiemiddelen worden aangewend voor financiële ondersteuning van door partners uit te voeren dienstverlening en dialoog, niet voor (verdere door-)financiering naar andere maatschappelijke organisaties.

De aanvrager ontwikkelt en hanteert zelf eigen en transparante selectiemechanismen voor beoordeling en selectie van financieel of met capaciteitsversterking te steunen (in-country) partners die passen binnen dit subsidieprogramma. De aanvrager geeft hierin duidelijke randvoorwaarden en richting. Tegelijk laat de aanvrager partners zoveel mogelijk ruimte om eigen keuzes te maken die aansluiten op de lokale context.

Om in aanmerking te kunnen komen voor een subsidie in het kader van dit subsidieprogramma moet de aanvraag betrekking hebben op een planmatige integrale aanpak van activiteiten (ook wel te noemen: project). Deze activiteiten dienen bij te dragen aan het bevorderen van schone en eerlijke handel in door de aanvrager geselecteerde waardeketen(s), door versterking van lokale maatschappelijke organisaties. Daarbij is het noodzakelijk om activiteiten te richten op voor doellanden en Nederland belangrijke waardeketens, ten behoeve van het behalen van de doelen van dit subsidieprogramma (zie paragraaf 4.1). Aanvragers en (in-country) partners hebben elk hun rol in de waardeketen om zo gezamenlijk bij te dragen aan de verduurzaming van de gehele waardeketen.

Om subsidiabel te kunnen zijn geldt verder dat er minimaal sprake moet zijn van:

• –

  een project dat bestaat uit financieringsactiviteiten (paragraaf 4.4.1), dienstverlening (paragraaf 4.4.2), dialoog (4.4.3) en capaciteitsversterkende activiteiten (4.4.4). Het project moet een geïntegreerd geheel van alle vier voornoemde typen activiteiten zijn;

• –

  een inzet gericht op een of twee van de focussectoren genoemd in paragraaf 4.1.3, waarbij geldt dat activiteiten in twee verschillende sectoren subsidiabel kunnen zijn mits overtuigend wordt onderbouwd dat beide sectoren met hetzelfde type activiteiten kunnen worden bediend (bijvoorbeeld omdat het hetzelfde geografische regio en (deels) dezelfde stakeholders betreft);

• –

  activiteiten die worden uitgevoerd in minimaal één van de doellanden tot maximaal drie doellanden, waarbij geldt dat in geval van twee of drie doellanden, die alle moeten vallen binnen één geografische regio¹⁸Binnen een geografische regio wil zeggen: doellanden die aan elkaar grenzen of binnen dezelfde regio liggen op basis van de United Nations Geoscheme. Bijv. landen in Oost-Afrika zoals Oeganda, Kenia en Ethiopië.; dit betekent dat het project zich richt op één tot maximaal drie productielanden (zijnde de doellanden), waarbij (elk) doelland relevant is voor de geselecteerde primaire waardeketen, en de primaire markt voor de producten in deze waardeketen Nederland of Europa is;

• –

  per doelland: een inzet gericht op de focus sector(en) en waardeketen(s) op de lijst met Nederlandse focus sectoren per doelland neergelegd in annex 1 bij deze beleidsregels;

• –

  de inzet binnen een sector is gericht op een waardeketen, waarbij geldt dat activiteiten gericht op meer dan één waardeketen ook subsidiabel kunnen zijn, mits overtuigend wordt onderbouwd dat er een duidelijke samenhang bestaat tussen die waardeketens (bijvoorbeeld omdat voor verschillende grondstoffen dezelfde wet- en regelgeving en stakeholders van belang zijn, of omdat het ene product een bijproduct is van het ander); ook moet de aanvrager in dat geval aangeven wat de primaire waardeketen is binnen het project (de waardeketen waarop de meeste activiteiten gericht zijn) en wat de secundaire/overige waardeketens zijn. Wanneer een aanvraag zich richt op één waardeketen, dan is dat tegelijk de primaire waardeketen;

• –

  een logische uitwerking van de voorgestelde activiteiten gebaseerd op een analyse van de lokale context en reeds eerder uitgevoerde activiteiten in betreffende sector(en) en daarbinnen betreffende waardeketen(s).

Niet subsidiabel zijn in ieder geval de volgende activiteiten:

• •

  initiatieven die proselitisme (mede) beogen;

• •

  activiteiten waarbij sprake is van racisme, stigmatiserende uitingen, antisemitisme of andere vormen van geloofsvervolging of discriminatie die naar maatstaven van Nederlands en/of Europees recht strafbaar en/of verboden zijn;

• •

  commerciële activiteiten;

• •

  activiteiten waarvoor reeds rechtstreeks een subsidie of bijdrage ten laste van het Ministerie van Buitenlandse Zaken wordt ontvangen;

• •

  activiteiten van een lokale maatschappelijke organisatie waarvoor reeds middellijk ten laste van het Ministerie van Buitenlandse Zaken een bijdrage wordt ontvangen;

• •

  activiteiten van organisaties die reeds ten laste van het Ministerie van Buitenlandse Zaken een instellingssubsidie ontvangen waarvan de werkingsduur zich uitstrekt tot in het subsidietijdvak waarvoor subsidie in het kader van dit subsidieprogramma wordt aangevraagd;

• •

  activiteiten die een of meer van hiervoor genoemde activiteiten ondersteunen.

De aanvrager verstrekt financiële ondersteuning aan partners voor door hen uit te voeren dienstverlening en dialoog die relevant zijn voor de doelstellingen en thematische prioriteiten van dit subsidieprogramma. In de inceptiefase van het project worden de partners geselecteerd (zie hierna, paragraaf 4.5). Het is aan de aanvrager om met inachtneming van de beleidsregels van dit subsidieprogramma, criteria op te stellen en te hanteren voor de selectie, en een passende vorm te vinden voor de relaties die hij aangaat met de door hem geselecteerde partners. In de subsidieverleningsbeschikking zullen verplichtingen worden opgenomen die waarborgen dat de subsidieontvanger de besteding van de subsidiemiddelen naar behoren zal verantwoorden jegens de minister.

Onder dienstverlening vallen activiteiten die direct gericht zijn op het verbeteren van het welzijn of de levensomstandigheden van individuen of gemeenschappen in de doellanden. Om in aanmerking te kunnen komen voor subsidie moet het gaan om levensomstandigheden die een directe relatie hebben met voor Nederland relevante waardeketens. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om het verbeteren van arbeidsrechten en -omstandigheden voor mannen en vrouwen werkzaam in waardeketens in verbinding met Nederlandse ondernemingen. Een ander voorbeeld is het tegengaan van ontbossing en vervuiling in productielanden gelinkt aan waardeketens in verbinding met Nederland. Dit kan door het aanbieden van educatie, training of voorlichting voor individuen, gemeenschappen of lokale organisaties (anders dan maatschappelijke organisaties) in de doellanden, bijvoorbeeld lokale leveranciers, boerencoöperaties of vakbonden. Bijvoorbeeld op het gebied van arbeidsgezondheid- en veiligheid, kinderarbeid of regeneratieve landbouw. Dit versterkt het lokale verdienvermogen én de leveringszekerheid van producten naar Nederland die zijn geproduceerd met inachtneming van internationale en Europese IMVO-standaarden.

Onder dialoog vallen activiteiten die gericht zijn op het voeren van doelgerichte gesprekken en interactie tussen relevante partijen zoals de Europese Unie, overheden, multilaterale instellingen, maatschappelijke organisaties en het bedrijfsleven. Met als doel bewustwording te vergroten, beleidsverandering te stimuleren en (uitvoering van) wet- en regelgeving te verbeteren, om zo bij te dragen aan schone en eerlijke handel in door de aanvrager geselecteerde waardeketen(s). Het kan dan bijvoorbeeld gaan om het financieren van een lokale maatschappelijke organisatie om deel te kunnen nemen aan een rondetafelgesprek over knelpunten en oplossingen in lokale markten in de koffie- of palmolieketen of door terugkoppeling te geven over ontwikkelingen in productielanden bij de implementatie van IMVO wet- en regelgeving.

De aanvrager biedt, afgestemd op hun behoeften, ondersteuning aan in-country partners bij de versterking van hun capaciteit met het oog op hun rol als dienstverlener en bij het voeren van dialoog. Capaciteitsversterking kan onder meer bestaan uit training, coaching, technische assistentie, mentoring, kennisdeling of het beschikbaar stellen van middelen voor de versterking van interne systemen en processen. Maatschappelijke organisaties met goede kennis van de Europese markt kunnen bovendien in-country partners verbinden met Nederlandse ondernemingen en hun toeleveranciers. Dergelijke activiteiten zijn gericht op zowel de effectievere werking en grotere autonomie als de programmatische inzet van in-country partners.

Capaciteitsversterking kan plaatsvinden op drie terreinen:

• •

  Algemeen management: zoals op het gebied van HRM, financieel en operationeel management.

• •

  Inhoudelijke/technische capaciteit: expertise en vaardigheden die direct verband houden met het verlenen van dienstverlening op het bevorderen van schone en eerlijke handel, bijvoorbeeld voorlichting over (en naleving van) internationale standaarden en richtlijnen over verantwoord ondernemen.

• •

  Capaciteit voor dialoog: het vermogen van organisaties om effectief deel te nemen aan of aanjager te zijn van beleidsdialogen op (sub-)nationaal, regionaal en internationaal niveau, zoals gedefinieerd in paragraaf 4.4.3). Dit kan ook gaan om het opbouwen van een netwerk met bijvoorbeeld Nederlandse ondernemingen.

Deze ondersteuning kan:

• •

  Direct worden geboden door de aanvrager;

• •

  Indirect worden uitgevoerd via door de aanvrager in te schakelen derden;

• •

  Door in-country partners zelf worden ingericht, met financiële ondersteuning vanuit de aanvrager.

Capaciteitsversterking kan plaatsvinden op:

• •

  Individueel niveau: kennis en vaardigheden van medewerkers.

• •

  Teamniveau: samenwerking en onderlinge processen binnen de organisatie.

• •

  Organisatieniveau: strategie, structuur, leiderschap en systemen van de organisatie.

• a.

  Ervaring met programmering op het gebied van schone en eerlijke handel: de mate waarin de aanvrager aantoonbaar succesvolle ervaring heeft met het opzetten en uitvoeren van projecten van gelijke omvang, die gericht zijn op het bevorderen van schone en eerlijke handel in de door hem gekozen doellanden en primaire waardeketen, waarbij het people, planet, profit – principe is gehanteerd;

• b.

  Ervaring met samenwerking met Nederlandse ondernemingen in de geselecteerde primaire waardeketen: de mate waarin de aanvrager aantoonbaar ervaring heeft met samenwerking met de relevante Nederlandse stakeholders in de betreffende primaire waardeketen, bijvoorbeeld in multistakeholderinitiatieven;

• c.

  Beschikken over relevant netwerk in en kennis van de geselecteerde primaire waardeketen: de mate waarin de aanvrager beschikt over een relevant en divers netwerk in de geselecteerde primaire waardeketen met een sterke verankering in zowel de lokale context als in de Nederlandse context;

• d.

  Ervaring met financiële ondersteuning: De mate waarin de aanvrager aantoonbare ervaring heeft met het opzetten en beheren van systemen voor het beschikbaar stellen en verantwoorden van financiering van partners, op een wijze die ruimte laat voor transparantie, wederzijds vertrouwen en een passende mate van verantwoordelijkheid bij deze partners;

• e.

  Ervaring met capaciteitsversterking: de mate waarin de aanvrager aantoonbare ervaring heeft met capaciteitsversterking van in-country partners, afgestemd op hun behoeften en uitgevoerd met inzet van eigen of externe expertise, met positieve verandering als resultaat.

• a.

  De aanvraag vloeit logisch voort uit gedegen analyses en houdt voldoende rekening met lokale context en stakeholders: de mate waarin:

  • ○

    aan het project een gedegen en relevante context-, stakeholder, en probleemanalyse ten grondslag ligt, met aandacht voor ongelijke machtsverdelingen in de waardeketen(s),

  • ○

    de keuze voor (een combinatie van) specifieke doellanden en waardeketen(s) logisch voortvloeit uit de context-, stakeholder- en probleemanalyse en goed is onderbouwd, en

  • ○

    het project complementair is aan andere initiatieven en een multistakeholderaanpak bevordert,

  • ○

    de aanvrager rekening houdt met de belangrijkste risico’s en uitdagingen in de geselecteerde primaire waardeketen als ook mitigerende maatregelen en best practices om deze aan te pakken,

  • ○

    de aanvrager borgt dat de resultaten na het project behouden blijven door verantwoordelijkheid over te dragen aan lokale actoren en hun capaciteit duurzaam te versterken om de veranderingen zelfstandig voort te zetten, waarbij in ieder geval sprake is van een exit-strategie die rekening houdt met de afnemende financiële steun na afloop van het project.

  • ○

    het project inzet op versterking van gendergelijkheid op basis van een gedegen genderanalyse,

  • ○

    het project inzet op lokaal geleide ontwikkeling op basis van context- en stakeholderanalyse, en

  • ○

    indien relevant, het project inzicht toont in de conflictdynamiek in de context van de doellanden waarop de aanvraag zich richt en deze inzichten heeft vertaald naar conflictsensitief ontwerp en uitvoering van activiteiten;

• b.

  Bijdrage aan het beleidsdoel en de Nederlandse beleidsprioriteiten: de mate waarin de voorgestelde activiteiten:

  • ○

    bijdragen aan het doel van het subsidieprogramma zoals opgenomen in paragraaf 4.1,

  • ○

    in lijn zijn met de OESO-richtlijnen voor multinationale ondernemingen en de United Nations Guiding Principles on Business & Human Rights, en de thema’s die hierin naar voren komen,

  • ○

    integraal worden vormgegeven conform het People, Planet, Profit principe (zie annex 2 bij deze beleidsregels) en

  • ○

    aansluiten bij de beleidsprioriteiten van Nederlandse ambassades (zie annex 1 bij deze beleidsregels), of, indien zij daarbij niet aansluiten, een overtuigende onderbouwing is gegeven voor de gemaakte keuze;.

• c.

  Interventielogica en MEL-systematiek (zie annex 3 bij deze beleidsregels): de mate waarin de interventielogica en MEL-systematiek van de aanvrager:

  • ○

    in samenwerking met de in-country partners worden ontwikkeld, en

  • ○

    zodanig zijn ingericht dat deze de voortgang van het programma bewaken, hierover op transparante wijze verantwoording mogelijk maken, een lerende en adaptieve aanpak stimuleren en als basis dienen voor tijdige aanpassing van activiteiten binnen de vereisten van dit subsidieprogramma.

• d.

  Begroting: de mate waarin de begrote kosten aansluiten op de beschreven interventie en het behalen van de beschreven resultaten.

• a.

  Visie op lokalisering: de mate waarin de aanvrager een heldere visie en aanpak presenteert voor het stimuleren van lokaal eigenaarschap, met inzicht in de rolverdeling tussen de aanvrager en in-country partners bij het maken van programmatische keuzes en waarbij de samenwerking is gebaseerd op gedeelde verantwoordelijkheid, gedeelde risico’s en gelijkwaardigheid in besluitvorming.

• b.

  Selectie en beoordelingsproces van (in-country) partners ten behoeve van financiële ondersteuning van door partners uit te voeren dienstverlening en dialoog en ten behoeve van capaciteitsversterking van in-country partners: de mate waarin het selectieproces van (in-country) partners zorgvuldig, objectief en inclusief is ingericht, waarbij sprake is van duidelijke procedures voor het selecteren van nieuwe partners en voor het herbeoordelen van bestaande partners, waarvan de organisatiecapaciteit als voldoende is beoordeeld om voor ondersteuning in aanmerking te komen.

• c.

  Capaciteitsversterking van in-country partners: de mate waarin de voorgestelde aanpak voor capaciteitsversterking blijk geeft van een vraaggestuurde werkwijze, met aandacht voor de lokale context en de (nader te bepalen) capaciteitsbehoeften van in-country partners, en de mate waarin de voorgestelde aanpak is gebaseerd op een duidelijke visie op capaciteitsversterking.

Ter ondersteuning van de beoordeling kan RVO verificatieactiviteiten uitvoeren ter controle van de in de aanvraag gemaakte aannames en stellingnames. Hiervoor kan RVO contact zoeken met relevante stakeholders.

RVO kan tijdens de inhoudelijke beoordeling ook advies inwinnen bij externe referenten.

De Nederlandse ambassades in de doellanden worden gevraagd om input tijdens de beoordeling van de aanvragen, in ieder geval op de (sub-)criteria over de interventiestrategie (paragraaf 7.2.2), in het bijzonder de factoren betreffende de aansluiting van de aanvragen op hun beleid en de inbedding in de lokale context.