Partnerschapsovereenkomst tussen de Europese Unie en haar lidstaten, enerzijds, en de leden van de Organisatie van Staten in Afrika, het Caribisch Gebied en de Stille Oceaan, anderzijds

1

De Partijen ondersteunen een leven lang leren voor iedereen en gelijke toegang tot kwaliteitsvol onderwijs op alle niveaus. Zij streven ernaar dat alle meisjes en jongens volwaardig, gratis, gelijkwaardig basis- en voortgezet onderwijs van hoge kwaliteit afronden en toegang hebben tot voor- en vroegschoolse ontwikkeling, zorg en kleuteronderwijs van hoge kwaliteit, en houden daarbij rekening met het bestaan van genderkloven. Zij zorgen ervoor dat alle vrouwen en mannen gelijke toegang hebben tot betaalbaar en hoogwaardig technisch, beroeps- en hoger onderwijs, met inbegrip van universiteiten. Bijzondere aandacht gaat uit naar investeringen in wetenschap, technologie, ingenieurswetenschap en wiskunde (STEM) en de bevordering van digitaal en kunstonderwijs voor iedereen.

2

De Partijen intensiveren hun inspanningen om ervoor te zorgen dat iedereen beschikt over de kennis, vaardigheden en capaciteiten om een betere levenskwaliteit te genieten, ten volle deel te nemen aan de samenleving, bij te dragen aan het sociale en economische welzijn van de gemeenschap en een actief en billijk aandeel in het democratische en culturele leven te kunnen verwerven.

3

De Partijen bevorderen veilige scholen en goed functionerende onderwijsstelsels die over toereikende middelen beschikken voor het plannen en beheren van het onderwijs en de opleidingen die worden verstrekt, onder meer via online- en andere niet-conventionele middelen, en om de doeltreffendheid ervan te waarborgen. Zij werken samen om kwaliteitsborgingssystemen en de wederzijdse erkenning van kwalificaties in te stellen en te versterken. Zij vergemakkelijken de mobiliteit van studenten, personeel en academici tussen de landen in Afrika, het Caribisch gebied en de Stille Oceaan onderling en tussen deze landen en de Europese Unie.

1

De Partijen erkennen dat gezondheid centraal staat in het leven van de mensen en een belangrijke indicator is van duurzame ontwikkeling. Zij bevestigen opnieuw dat zij zich inzetten voor de bescherming en bevordering van het hoogst haalbare niveau van lichamelijke en geestelijke gezondheid voor iedereen.

2

De Partijen versterken de nationale gezondheidszorgstelsels door te voorzien in duurzame financieringsregelingen en middelen voor gezondheid, operationele infrastructuur, geschoolde gezondheidswerkers, onder meer op het gebied van aanwerving en behoud, en passende technologieën, zoals digitale instrumenten, ter ondersteuning van de ontwikkeling van mobiele gezondheidszorg.

3

De Partijen bevorderen universele gezondheidszorg, billijke en universele toegang tot omvattende en hoogwaardige diensten voor gezondheidszorg en toegang tot veilige, doeltreffende, hoogwaardige en betaalbare essentiële geneesmiddelen en vaccins.

4

De Partijen werken samen om overdraagbare ziekten en andere ernstige grensoverschrijdende bedreigingen van de gezondheid, zoals antimicrobiële resistentie, te voorkomen en aan te pakken, en om de lasten als gevolg van niet-overdraagbare ziekten te verminderen door middel van betere preventie en controle. Zij werken samen bij de aanpak van mondiale gezondheidscrises en om te voorkomen dat deze uit de hand lopen, door onder meer ondersteuning te bieden voor systemen voor vroegtijdige waarschuwing voor een snelle informatie- uitwisseling, paraatheid en vroegtijdige actie op het gebied van levensreddende humanitaire bijstand, en ondersteuning voor de ontwikkeling van samenhangende en sectoroverschrijdende plannen om de capaciteit van de gezondheidszorgstelsels te verbeteren. Zij ondersteunen onderzoek en ontwikkeling, en de inzet van vaccins, diagnostische middelen en geneesmiddelen.

5

De Partijen ondersteunen de universele toegang tot voorzieningen en diensten op het gebied van seksuele en reproductieve gezondheid en gezondheidszorg, onder meer in het kader van gezinsplanning, voorlichting en onderwijs, en de integratie van reproductieve gezondheid in nationale strategieën en programma’s.

1

De Partijen erkennen dat het bereiken van voedselzekerheid en betere voeding een grote mondiale uitdaging vormt in de strijd tegen armoede en de toenemende ongelijkheid, en komen daarom overeen de structurele oorzaken daarvan aan te pakken, waaronder conflicten, crises, aantasting van natuurlijke hulpbronnen en de klimaatverandering.

2

De Partijen bevorderen bestendige bronnen van levensonderhoud en veilige toegang tot land, water en andere hulpbronnen, en bevorderen inclusieve en duurzame groei op het gebied van landbouwproductie en -productiviteit, alsook efficiënte waardeketens.

3

De Partijen bevorderen maatregelen op het gebied van aanpassing aan de klimaatverandering en variabiliteit doorheen de waardeketens van de voedselproductie.

4

De Partijen streven ernaar iedereen toegang te bieden tot betaalbare, veilige, toereikende en voedzame voeding, de capaciteit voor gediversifieerde voedselproductie te vergroten en beleidsmaatregelen op het gebied van voedselzekerheid en voeding alsook socialebeschermingsmechanismen voor voedselzekerheid en betere voeding te ontwikkelen die de veerkracht van de meest kwetsbaren vergroten, met name in landen die met terugkerende crises te kampen hebben.

5

De Partijen versterken hun gecoördineerde, versnelde en sectoroverschrijdende inspanningen om honger uit te bannen, alle vormen van ondervoeding aan te pakken en hongersnood in alle omstandigheden te voorkomen.

1

De Partijen bevorderen de universele toegang tot voldoende en veilig drinkwater, onder meer door de watervoorraden en -systemen op duurzame en geïntegreerde wijze te beheren en water efficiënter te gebruiken en te recyclen.

2

De Partijen streven ernaar de adequate en gelijke toegang tot sanitaire voorzieningen te waarborgen, daaronder begrepen afvalbeheer en de bevordering van hygiëne voor iedereen, met bijzondere aandacht voor de behoeften van vrouwen en meisjes en personen in een kwetsbare situatie.

3

De Partijen erkennen dat adequate, veilige en betaalbare huisvesting een transformerend effect heeft voor kwetsbare en gemarginaliseerde gemeenschappen en aanzienlijke gevolgen heeft voor de gezondheid van mensen en de sociaal-economische ontwikkeling van hun gemeenschappen. De Partijen streven ernaar de toegang tot adequate, veilige en betaalbare huisvesting voor iedereen te waarborgen door middel van de ontwikkeling van beleid, strategieën, planning en bouwvoorschriften en de verbetering van sloppenwijken.

4

De Partijen bevorderen de toegang tot betaalbare, betrouwbare, duurzame en moderne energievoorziening voor iedereen en tot degelijke energiesystemen waarop onder meer de sectoren water, sanitaire voorzieningen en huisvesting aangesloten zijn.

1

De Partijen streven ernaar de sociale cohesie te versterken door geleidelijk meer gelijkheid en sociale inclusiviteit te bereiken en door ervoor te zorgen dat de menselijke en sociale ontwikkeling gelijke tred houdt met de economische ontwikkeling, waarbij niemand aan zijn lot wordt overgelaten. Bijzondere aandacht gaat uit naar personen die zich in een kansarme, kwetsbare of gemarginaliseerde situatie bevinden, met inbegrip van ouderen en wezen, in overeenstemming met de beginselen van solidariteit en non-discriminatie. Zij bevorderen met name:

• a.

  een economisch beleid dat gericht is op een meer inclusieve samenleving die een betere verdeling van inkomen en gecreëerde waarde mogelijk maakt;

• b.

  een rechtvaardig en gezond fiscaal en loonbeleid ten behoeve van een betere herverdeling van rijkdom, toereikende niveaus van sociale uitgaven en inkrimping van de informele economie;

• c.

  een doeltreffend sociaal beleid en billijke toegang tot sociale diensten, sociale bijstand en veiligheid, en justitie, en

• d.

  een werkgelegenheidsbeleid dat erop gericht is volledige en productieve werkgelegenheid en waardig werk voor iedereen te bewerkstelligen, ook voor jongeren en personen met een handicap, alsook de gelijke beloning van gelijk werk.

2

De Partijen bevorderen de ontwikkeling en implementatie van beleid en stelsels op het gebied van sociale bescherming en zekerheid om armoede uit te bannen en de sociale samenhang te versterken. Zij erkennen de transformerende rol voor de maatschappij van beleid en stelsels op het gebied van sociale bescherming, die gelijkheid, sociale inclusie en dialoog met de sociale partners bevorderen en inclusieve en duurzame economische groei versterken. Zij verbinden zich ertoe geleidelijk universele nationale stelsels voor sociale bescherming op te zetten, met inbegrip van de vaststelling van minimale sociale beschermingsvloeren.

3

De Partijen bevorderen de rechten van personen met een handicap om ervoor te zorgen dat zij volledig in de samenleving worden geïntegreerd en op voet van gelijkheid kunnen deelnemen aan de arbeidsmarkt, met inaanmerkingneming van hun specifieke behoeften. Zij nemen concrete maatregelen om het VN-Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap, gedaan te New York op 13 december 2006, te ondertekenen, te ratificeren en volledig uit te voeren.

1

De Partijen bevestigen opnieuw dat zij streven naar volledige en productieve werkgelegenheid en waardig werk voor alle vrouwen en mannen, ook voor jongeren en personen met een handicap. Daartoe bevorderen zij de Agenda voor waardig werk als uiteengezet in de Verklaring van de Internationale Arbeidsorganisatie (IAO) over sociale gerechtigheid voor een eerlijke mondialisering uit 2008.

2

De Partijen herbevestigen hun verplichtingen als leden van de IAO en hun verbintenissen in het kader van de Verklaring van de Internationale Arbeidsorganisatie over de fundamentele rechten en beginselen op het werk en de follow-up daarvan. Zij herbevestigen hun gehechtheid aan de sociale dialoog en aan de bevordering en effectieve uitvoering van de internationaal erkende fundamentele arbeidsnormen, zoals vastgelegd in de desbetreffende verdragen en protocollen van de IAO inzake de vrijheid van vereniging en het recht op collectieve onderhandelingen, de afschaffing van dwangarbeid en de beëindiging van moderne slavernij en mensenhandel, de uitbanning van kinderarbeid, waarbij voorrang wordt gegeven aan de ergste vormen, de minimumleeftijd op het werk, gelijke beloning en non-discriminatie op het gebied van werkgelegenheid. Zij leveren volgehouden en ononderbroken inspanningen om die verdragen en protocollen te ratificeren of ertoe toe te treden, naargelang het geval, voor zover zij dat nog niet hebben gedaan.

3

De Partijen bevorderen veilige en gezonde werkomgevingen voor alle werknemers. Zij stellen maatregelen en beleid vast op het gebied van veiligheid en gezondheid op het werk en voeren deze uit, zowel in de formele als de informele economie, en streven ernaar een doeltreffend arbeidsinspectiesysteem op te zetten en in stand te houden, in overeenstemming met de internationale arbeidsnormen zoals gedefinieerd door de IAO.

1

De Partijen erkennen dat bevolkingsgroei en demografische verschuivingen een aanzienlijke impact kunnen hebben op de vorderingen op het gebied van ontwikkeling en de economische vooruitgang, en zij werken samen aan een geïntegreerde benadering die de problemen zo veel mogelijk terugdringt en de voordelen van het demografische dividend maximaliseert. Daartoe streven zij ernaar structurele hervormingen en transformaties in economische en sociale stelsels tot stand te brengen, te ondersteunen, in stand te houden en te verstevigen om kansen op degelijk onderwijs, waardig werk en behoorlijke bestaansmiddelen te scheppen voor de jongeren van de toekomst.

2

De Partijen ondersteunen inclusieve beleidsdialogen en integreren in al hun beleidsmaatregelen demografische trends en prognoses om de volledige en actieve participatie van kinderen en jongeren in de samenleving te versterken en te bevorderen, alsook om ouderen mondiger te maken en ervoor te zorgen dat met hun behoeften rekening wordt gehouden en dat zij actief betrokken kunnen worden.

3

De Partijen bevorderen inclusieve en duurzame verstedelijking door middel van doeltreffend stedelijk bestuur en doeltreffende stadsplanning, om eventuele negatieve gevolgen voor het milieu tot een minimum te beperken en andere negatieve sociale en economische gevolgen van de snelle bevolkingsgroei in stedelijke gebieden aan te pakken. Zij streven ernaar de problemen die de snelle verstedelijking met zich meebrengt en de kansen die zij biedt, doeltreffend aan te pakken, onder meer door middel van nationaal stedelijk beleid, op participatie berustende geïntegreerde stadsplanning, het verlenen van gemeentelijke diensten, waaronder afvalbeheer, en de financiering van stedelijke ontwikkeling en infrastructuur, om veerkrachtige en leefbare steden tot stand te brengen.

1

De Partijen komen overeen de actieve participatie van jongeren in de samenleving te bevorderen, onder meer bij de ontwikkeling, uitvoering en follow-up van beleid dat hen aangaat. Het gaat daarbij onder meer om:

• a.

  ondersteuning bij het verwerven van kennis, vaardigheden en capaciteiten om ten volle deel te nemen aan de samenleving, met inbegrip van vaardigheden die relevant zijn voor de arbeidsmarkt, door middel van onderwijs, technische en beroepsopleiding en toegang tot digitale technologieën;

• b.

  het scheppen van duurzame kansen op werk, onder meer door ondernemerschap bij jongeren te ondersteunen, en

• c.

  het bevorderen van de versterking van de positie van en verantwoordelijk burgerschap bij jongeren, door ruimte te creëren voor de actieve participatie van jongeren in het politieke en culturele leven en bij het opbouwen en in stand houden van vrede, onder meer met het oog op de bestrijding van radicalisering en gewelddadig extremisme.

2

De Partijen komen overeen dat het bieden van een veilige en vruchtbare omgeving voor kinderen essentieel is om een gezonde jonge bevolking te doen opgroeien die in staat is haar volledige potentieel te bereiken vanuit fysiek, psychologisch, sociaal en economisch oogpunt. Zij zorgen ervoor dat de rechten en behoeften van meisjes en jongens worden erkend en vervuld vanaf de geboorte en vroege kindertijd tot en met de adolescentie en hun overgang naar volwassenheid. Zij streven ernaar de bescherming van kinderen en hun inspraak bij besluiten die hen aangaan te verbeteren.

1

De Partijen erkennen dat gendergelijkheid en de economische emancipatie van vrouwen essentieel zijn voor het verwezenlijken van billijke duurzame ontwikkeling en inclusieve groei. Zij voeren hervormingen door, onder meer door te voorzien in rechtskaders en die te consolideren, om ervoor te zorgen dat vrouwen op gelijke voet recht hebben op economische en financiële middelen, evenals toegang tot, eigendom van en zeggenschap over land en natuurlijke hulpbronnen, erfenissen en andere vormen van eigendom. Zij nemen maatregelen om de volledige en daadwerkelijke deelname van vrouwen aan het politieke leven te vergroten.

Naast gelijke toegang tot werkgelegenheid en waardige arbeidsomstandigheden bevorderen de Partijen de erkenning van onbetaalde zorg en huishoudelijk werk, door middel van openbare dienstverlening, infrastructuur en beleid inzake sociale bescherming en de bevordering van gedeelde verantwoordelijkheden binnen het huishouden en het gezin in het algemeen.

2

De Partijen hechten aan de volledige en daadwerkelijke uitvoering van de verklaring en het actieprogramma van Peking en het actieprogramma van de Internationale Conferentie over Bevolking en Ontwikkeling en de resultaten van de toetsingsconferenties daarvan, en zetten zich in dat verband in voor seksuele en reproductieve gezondheid en rechten.

3

De Partijen erkennen dat menstruele gezondheid en hygiëne belangrijk zijn voor de gezondheid van vrouwen en meisjes, alsook voor hun waardigheid, mobiliteit en welzijn, en komen daarom overeen passende en geschikte ondersteunende maatregelen te bevorderen.

1

De Partijen bevestigen opnieuw dat cultuur een essentieel onderdeel is van duurzame ontwikkeling en een integraal onderdeel is van de sociale, economische en ecologische dimensies ervan. Zij verbinden zich ertoe in hun beleid en strategieën op het gebied van ontwikkeling een cultureel perspectief te integreren door rekening te houden met culturele kenmerken en lokale en inheemse kennissystemen.

2

De Partijen versterken de bijdrage van culturele actoren aan duurzame ontwikkeling door hen te laten deelnemen aan een versterkte dialoog, professionele netwerken en partnerschappen met meerdere belanghebbenden.

1

De Partijen erkennen dat alle mensen het recht hebben om vrij deel te nemen aan het culturele leven van de gemeenschap, overeenkomstig de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, en zij verbinden zich ertoe de culturele rechten en de vrijheid van artistieke expressie te beschermen en in stand te houden.

2

De Partijen komen overeen een visie op menselijke en sociale ontwikkeling te bevorderen die de dialoog tussen culturen en de erkenning van culturele diversiteit als gemeenschappelijk erfgoed van de mensheid omvat. Zij verbinden zich ertoe het wederzijds begrip en de kennis van hun respectieve culturen te versterken, met inachtneming van diversiteit, universele waarden en mensenrechten, door de culturele dimensie in het onderwijs, culturele uitwisselingen en gezamenlijke initiatieven ter bevordering van de interculturele dialoog, aan te moedigen.

3

De Partijen erkennen de rol die cultuur speelt bij het bewaren van vrede en de nationale cohesie. Zij bevestigen dat respect voor de verscheidenheid van culturen, verdraagzaamheid, dialoog en samenwerking, in een klimaat van wederzijds vertrouwen en begrip, essentieel zijn voor het tot stand brengen en bewaren van vrede en veiligheid en in het kader van verzoeningsprocessen, alsook voor het herstel van het collectieve geheugen en de sociale banden tussen gemeenschappen. Zij versterken de rol van cultuur bij het opbouwen van veerkracht en bij het bereiken van duurzaam herstel en duurzame wederopbouw na crises, met name in stedelijke ontwikkeling.

1

De Partijen bevorderen de erkenning van erfgoed als een verenigende factor, die de uitdrukking kan zijn van verschillende identiteiten en nalatenschappen en tegelijkertijd het creëren van gedeelde waarden kan bevorderen. Zij streven ernaar zowel materieel als immaterieel cultureel erfgoed te beschermen, in stand te houden en te ontwikkelen, in overeenstemming met internationale normen en verdragen, als een instrument voor sociale cohesie, creativiteit en innovatie.

2

De Partijen zijn het erover eens dat de culturele en de creatieve sector, met inbegrip van hedendaagse kunsten, essentieel zijn voor inclusieve economische groei, diversificatie en het scheppen van werkgelegenheid. Daartoe ondersteunen zij cultureel ondernemerschap en de ontwikkeling op lange termijn van de culturele en creatieve sector.

3

De Partijen nemen, in overeenstemming met het bestaande internationale recht, maatregelen ter voorkoming en bestrijding van de illegale invoer, uitvoer en overdracht van eigendom van cultuurgoederen. Zij bevorderen conservatie, capaciteitsopbouw en samenwerking tussen professionals op het gebied van cultureel erfgoed, brongemeenschappen en culturele instellingen, en streven naar internationale samenwerking en permanente dialoog om de toegang tot cultureel erfgoed te bevorderen.

1

De Partijen verbinden zich ertoe duurzame en verantwoorde investeringen te mobiliseren om inclusieve en duurzame economische groei en ontwikkeling te bevorderen. Daartoe scheppen zij een gunstig investeringsklimaat dat binnenlandse en buitenlandse investeringen, waaronder investeringen uit hun diaspora, aantrekt en waarbij het recht wordt behouden om regelgeving vast te stellen, door middel van transparante, voorspelbare en efficiënte regelgevings-, administratieve en beleidskaders.

2

De Partijen komen overeen de nodige economische en institutionele hervormingen en beleidsmaatregelen te ondersteunen die gebaseerd zijn op de algemene ontwikkelingsstrategie van een land en die op nationaal, regionaal en internationaal niveau coherent en synergetisch zijn, zodat een gunstig klimaat tot stand komt voor duurzame investeringen en de ontwikkeling van een dynamische, levensvatbare en concurrerende private sector wordt bevorderd.

3

De Partijen werken samen aan de vaststelling van gezonde financiële systemen met het oog op het mobiliseren van investeringen voor duurzame projecten. Zij nemen maatregelen om investeringen te ondersteunen door de toegang tot financiering te verbeteren door middel van technische bijstand, subsidies, garanties en innovatieve financiële instrumenten om risico’s te beperken, het vertrouwen van investeerders te vergroten en private en publieke financieringsbronnen aan te trekken. Daarbij houden zij onder meer rekening met de noodzaak om tekortkomingen van de markt of suboptimale investeringssituaties te verhelpen en zorgen zij tegelijkertijd voor additionaliteit van investeringen die zonder die steunmaatregelen niet zouden hebben plaatsgevonden. Zij besteden bijzondere aandacht aan de in artikel 44, lid 6, vastgestelde prioritaire sectoren.

4

De Partijen komen overeen het regelgevingsklimaat en de kwaliteit, beschikbaarheid en toegankelijkheid van financiële en niet-financiële diensten te verbeteren, om de ontwikkeling van micro-, kleine en middelgrote ondernemingen te ondersteunen in het kader van de mobilisering van binnenlandse investeringen.

5

De Partijen begrijpen en erkennen het belang van verantwoorde investeringen van de betrokken belanghebbenden, als middel om langdurige duurzame economische en sociale waarde en waarde voor het milieu te creëren. Ter ondersteuning van die doelstelling bevorderen zij praktijken op het gebied van maatschappelijk verantwoord ondernemerschap en verantwoorde bedrijfsvoering, waaronder internationaal erkende richtsnoeren, normen en toepasselijke instrumenten voor de uitvoering, die investeerders, overheden en andere actoren, als aanvulling op de nationale wetgeving en andere toepasselijke wetgeving, richtsnoeren bieden over de uitvoering van maatschappelijk verantwoord ondernemerschap en verantwoorde bedrijfsvoering.

1

De Partijen komen overeen investeringen te bevorderen door middel van wetgeving, regelgeving en beleidsmaatregelen die erop gericht zijn regelgevende en administratieve belemmeringen te verminderen, de transparantie te vergroten en schadelijke concurrentie voor investeringen te voorkomen. Zij komen overeen dergelijke maatregelen op transparante wijze te ontwikkelen en openbaar te maken om de dialoog tussen de overheid en de private sector aan te moedigen en alle belanghebbenden de gelegenheid te bieden deel te nemen.

2

De Partijen werken samen om de doeltreffende toepassing van digitale instrumenten voor het faciliteren van investeringen te bevorderen.

3

De Partijen zijn het, in overeenstemming met hun respectieve strategieën, eens over het belang om rechtszekerheid en adequate bescherming te bieden voor gedane investeringen; de behandeling daarvan vindt plaats op niet-discriminerende wijze en omvat doeltreffende mechanismen voor de preventie en beslechting van geschillen. In dit verband bevestigen zij opnieuw het belang om internationale investeringsovereenkomsten te sluiten, waarbij hun soevereine recht om investeringen voor legitieme doeleinden van overheidsbeleid te reguleren, ten volle wordt behouden.

4

De Partijen versterken de capaciteit van de desbetreffende openbare en private instellingen om investeringen effectief te bevorderen en te vergemakkelijken, en om investeringsgerelateerde geschillen te voorkomen en te behandelen.

1

De Partijen zijn het eens over het belang van economische transformatie, de ontwikkeling van de private sector en industriële vooruitgang voor inclusieve en duurzame groei. Zij bevorderen volledige en productieve werkgelegenheid en waardig werk voor iedereen door middel van meer concurrentievermogen, diversificatie, digitalisering, innovatie, toegang tot financiering, toegevoegde waarde in de productie- en dienstensectoren en koppelingen tussen sectoren en bedrijfstakken. Zij besteden bijzondere aandacht aan lokale micro-, kleine en middelgrote ondernemingen en aan het formaliseren van informele economische activiteiten.

2

De Partijen bevorderen de overgang naar een emissiearme en hulpbronnenefficiënte economie. Zij ondersteunen duurzame benaderingen van consumptie en productie, milieuvriendelijk beheer van afval en chemische stoffen en maatregelen voor het verminderen van alle vormen van verontreiniging. De Partijen zijn het erover eens dat goed beheerde verstedelijking van essentieel belang is voor het bevorderen van duurzame economische ontwikkeling. Zij werken daarom samen om de problemen die de snelle verstedelijking met zich meebrengt en de kansen die zij biedt, doeltreffend aan te pakken en ondersteunen stedelijke ontwikkeling en infrastructuur en goed werkende verbindingen tussen stad en platteland.

3

De Partijen komen overeen samen te werken op het gebied van werkgelegenheid en sociale zaken, met name ter ondersteuning van de economische en sociale inclusie en emancipatie van vrouwen, jongeren en de armste en meest kwetsbare groepen. Voorts komen zij overeen de eerbiediging te waarborgen van de in de verdragen en protocollen van de IAO neergelegde arbeids- en sociale normen, alsook de toegang tot de rechter met inachtneming van een eerlijke rechtsgang, waaronder passende en doeltreffende rechtsmiddelen.

1

De Partijen versterken de samenwerking op het gebied van economische transformatie, waaronder industrialisering. Zij bevorderen de transitie van grondstoffenafhankelijkheid naar gediversifieerde economieën, alsook de opwaardering van natuurlijke hulpbronnen, het creëren van toegevoegde waarde en integratie in regionale en mondiale waardeketens. Zij zijn het eens over de belangrijke rol die de dienstensector speelt bij de economische transformatie en industrialisering.

2

De Partijen werken samen met het oog op het ondersteunen van de ontwikkeling van productiecapaciteit en de verbetering van de productiviteit, van de diversificatie en van het concurrentievermogen. Zij streven ernaar beperkingen aan de aanbodzijde weg te nemen door onder meer technologische innovatie en de versterking van de technologische uitrusting alsook de verspreiding ervan te bevorderen, het bedrijfs- en investeringsklimaat te verbeteren, de regelgevingscapaciteit en macro-economische stabiliteit te versterken, en efficiënte kapitaalmarkten en solide financiële systemen te ontwikkelen met het oog op betere toegang tot financiering, met name voor de private sector. Daartoe bevestigen zij het belang van de digitalisering van de economie voor het versnellen van de ontwikkeling van productiecapaciteit. De nadruk zal liggen op sectoren en industrieën met een hoge toegevoegde waarde en een groot potentieel voor het scheppen van fatsoenlijke banen.

3

De Partijen verbinden zich ertoe de macro-economische en financiële stabiliteit te verbeteren door een gezond en transparant begrotings- en monetair beleid te voeren, alsook economische en structurele hervormingen te stimuleren met het oog op het creëren van een gunstig klimaat waarin meer investeringen worden gegenereerd, en de ontwikkeling van de private sector te bevorderen. De Partijen erkennen voorts het belang van de onafhankelijkheid van centrale banken bij het bepalen van hun beleidsdoelstellingen en bij hun monetaire beleidsvoering. Voorts komen zij overeen om, waar passend, de dialoog te onderhouden en informatie uit te wisselen tussen hun autoriteiten om beter inzicht te verwerven in de fundamentele aspecten van de respectieve economieën van de Partijen.

4

De Partijen intensiveren tevens hun inspanningen op het gebied van technisch en beroepsonderwijs en -opleiding en van onderzoek en innovatie, en zorgen ervoor dat deze maatregelen beter afgestemd zijn op de kansen en behoeften aan vaardigheden op de arbeidsmarkt. Zij werken samen om elkaars ervaringen te benutten, onder meer bij de versterking van de productiecapaciteit door middel van de ontwikkeling van vaardigheden en de bevordering van technologieoverdracht, waarbij koppelingen tussen bedrijven in de OACPS-leden en in de EU worden bevorderd, met name tussen micro-, kleine en middelgrote ondernemingen.

5

De Partijen herbevestigen de belangrijke rol van infrastructuur bij het wegnemen van beperkingen aan de aanbodzijde en bij de ontwikkeling van concurrerende regionale en subregionale waardeketens door een efficiënt verkeer van goederen, diensten en kapitaal te faciliteren. Zij werken samen aan de ontwikkeling van efficiënte en duurzame infrastructuur, onder meer op het gebied van lucht-, land- en zeevervoer, energie, water en digitale connectiviteit, met inachtneming van de uiteenlopende behoeften van de minst ontwikkelde, niet aan zee grenzende en eilandeconomieën. Dienovereenkomstig werken zij samen om publieke en private middelen aan te boren, onder meer door middel van investeringen voor de ontwikkeling van infrastructuur.

6

De Partijen verbinden zich ertoe gezamenlijke economische groei na te streven en komen overeen samen te werken op onder meer de volgende gebieden, die als prioritaire sectoren worden beschouwd: landbouw en agro-industrie, veeteelt en leder, de blauwe economie, visserij, mijnbouw en winningsindustrieën, de culturele en creatieve sector, duurzaam toerisme, duurzame energie, ICT en vervoer. De Partijen onderstrepen de belangrijke rol van die sectoren voor het creëren van toegevoegde waarde, het scheppen van fatsoenlijke banen, het versterken van de productiecapaciteit en voor de algemene inspanningen op het gebied van economische transformatie. Zij werken derhalve samen om de factoren die groei stimuleren in de verschillende sectoren, in kaart te brengen, investeringen te mobiliseren en de beperkingen die de totstandbrenging van verticale integratie ondermijnen, terug te dringen.

7

De Partijen bevorderen de dialoog, stimuleren de overdracht van vaardigheden en technologie, werken aan de verbetering van waardeketens en versterken de samenwerking voor de uitwisseling van ervaringen en de verspreiding van beste praktijken in de landbouwsector. Zij werken ook samen bij de ondersteuning van mechanismen en kaders om duurzame en kwalitatief hoogwaardige landbouwproductie te verhogen.

1

Zich bewust van het belang van de ontwikkeling van de private sector voor economische transformatie en banencreatie, streven de Partijen ernaar ondernemerschap te bevorderen en het concurrentievermogen van ondernemingen te ontwikkelen en te verbeteren. Zij besteden daarbij bijzondere aandacht aan micro-, kleine en middelgrote ondernemingen, met inbegrip van start-ups, met name door wettelijke, administratieve en institutionele kaders te bevorderen met het oog op succesvolle integratie van deze ondernemingen in duurzame toeleverings- en waardeketens. Daarbij wordt ook aandacht besteed aan de informele sector, aan de opwaardering van informele economische activiteiten naar formele activiteiten, en aan de bevordering van de integratie van duurzaamheidsgerelateerde doelstellingen in bedrijfsmodellen. De Partijen komen tevens overeen de ontwikkeling van ondernemerschap bij jongeren en vrouwen te ondersteunen in het kader van hun economische emancipatie en de bevordering van inclusieve ontwikkeling. Zij bevestigen het belang van de opbouw van regionale en nationale capaciteit om het concurrentievermogen in de medium- en hightechindustrie te verbeteren.

2

De Partijen bevorderen de dialoog en de samenwerking tussen de openbare en de private sector, onder meer via private fora voor het bedrijfsleven. Zij versterken de samenwerking met het oog op de uitwisseling van ervaringen en de verspreiding van beste praktijken die ondernemerschap aanmoedigen, de dialoog en contacten tussen bedrijven bevorderen en de overdracht van vaardigheden en technologie stimuleren.

3

De Partijen zijn het eens over de noodzaak om strategieën op te zetten en beter beleid en passende wetgeving te ontwikkelen inzake financiële inclusie alsook de toegang tot financiering en financiële en niet-financiële diensten te verbeteren, onder meer door middel van innovatieve financieringsmechanismen, met bijzondere aandacht voor de verstrekking van betaalbare kredieten aan familiebedrijven, kleine landbouwbedrijven, micro-, kleine en middelgrote ondernemingen, vrouwen en jonge ondernemers.

4

De Partijen erkennen dat zowel publieke als private financieringsbronnen een belangrijke rol spelen bij de ondersteuning van de ontwikkeling van de private sector, met name via instrumenten en mechanismen zoals publiek-private partnerschappen (PPP) en gemengde financiering, en bij het stimuleren van investeringen in relevante sectoren, waaronder infrastructuurontwikkeling. Dienovereenkomstig werken zij samen aan de ontwikkeling van transparante en voorspelbare kaders en strategieën voor de inzet van PPP’s, met inbegrip van de versterking van de institutionele capaciteit voor het onderhandelen over en uitvoeren en monitoren van projecten in het kader van een PPP-regeling.

1

De Partijen erkennen de rol van wetenschap, technologie en innovatie voor kennisuitbreiding, bij het versnellen van de geleidelijke en stapsgewijze overgang naar duurzame ontwikkeling door middel van economische transformatie, toevoeging van de waardeketen en contacten tussen bedrijven, bij het bevorderen van kennisontwikkeling en een grotere mondigheid van burgers, met name van vrouwen en jongeren, en bij het ondersteunen van besluitvormers en beleidsmakers bij het streven naar duurzame ontwikkeling.

2

De Partijen werken aan de ontwikkeling van kennismaatschappijen. Zij komen overeen te investeren in menselijk kapitaal, de vaststelling van coherente en brede beleids- en regelgevingskaders te bevorderen en infrastructuurverbindingen en digitale instrumenten te ontwikkelen.

3

De Partijen versterken de samenwerking op basis van wederzijds voordeel, voortbouwend op bestaande mechanismen en tegelijkertijd nieuwe financieringsmogelijkheden verkennend voor wetenschap, technologie en innovatie, mits de intellectuele-eigendomsrechten op passende wijze en effectief worden beschermd. Zij bevorderen inheemse, traditionele en lokale kennis als een instrument voor het overbruggen van kennis- en technologiekloven in relevante sectoren.

4

De Partijen stimuleren investeringen in de ontwikkeling, verspreiding en overdracht van nieuwe technologieën, met bijzondere aandacht voor schone en innovatieve technologieën die het milieu beschermen. Zij bevorderen hernieuwbare energie en werken samen aan de ontwikkeling van productie- en regelgevingscapaciteit.

5

De Partijen ondernemen actie in verband met de mogelijke impact van technologieën op de samenleving, pakken kwesties aan in verband met cyberbeveiliging en waarborgen dat persoonsgegevens worden beschermd, en zij nemen ook de effecten van disruptieve technologie, waaronder kunstmatige intelligentie en robotica, in aanmerking.

6

De Partijen erkennen de rol van de ruimtevaart als katalysator voor sociale en economische voordelen, onder meer op het gebied van milieu, de klimaatverandering, oceaangovernance, vervoer, energie, landbouw, mijnbouw en bosbouw. Zij werken samen in verband met onderwerpen van gemeenschappelijk belang in civiele ruimteactiviteiten, zoals ruimteonderzoek, toepassingen van en diensten voor wereldwijde satellietnavigatiesystemen, de ontwikkeling van satellietaugmentatiesystemen, het gebruik van aardobservatietoepassingen en -diensten en aardwetenschappen.

1

De Partijen zijn het erover eens dat onderzoek en ontwikkeling van cruciaal belang zijn bij het creëren van economische welvaart en kansen op waardig werk en dat deze een cruciale bijdrage kunnen leveren aan de verwezenlijking van de doelstellingen van deze Overeenkomst.

2

De Partijen moedigen het genereren en verspreiden van nieuwe kennis aan, rekening houdend met de potentiële gevolgen ervan, waaronder schadelijke effecten, voor het milieu en de samenleving. Zij ondersteunen de verbetering van vaardigheden om gelijke tred te houden met technologische vooruitgang en innovatie, alsook de mobiliteit en opleiding van onderzoekers. Zij bevorderen partnerschappen tussen het bedrijfsleven, de academische wereld en de publieke sector, alsook activiteiten van de private sector die gericht zijn op het vergaren van kennis en het toetsen van ideeën om nieuwe producten met een reëel commercieel potentieel te ontwerpen, en besteden daarbij bijzondere aandacht aan vrouwen en jongeren als innovatoren.

3

De Partijen bevorderen investeringen in onderzoek en ontwikkeling, met name in segmenten van waardeketens met een hoge toegevoegde waarde, en streven ernaar maatschappelijke uitdagingen aan te pakken, met name op het gebied van milieu, de klimaatverandering, energie, voedselveiligheid en -zekerheid, en gezondheid.

1

De Partijen werken samen om de digitale kloof te verkleinen door de samenwerking op het gebied van de ontwikkeling van de digitale samenleving ten behoeve van burgers en bedrijven te bevorderen, via de toegankelijkheid van digitale technologieën, waaronder ICT die is afgestemd op lokale omstandigheden. De Partijen ondersteunen maatregelen die een vlotte toegang tot ICT mogelijk maken, onder meer door het gebruik van betaalbare en hernieuwbare energiebronnen en de ontwikkeling en heroriëntatie van goedkope draadloze netwerken. Zij streven tevens naar meer complementariteit en harmonisatie van de communicatiesystemen en de aanpassing ervan aan nieuwe technologieën.

2

De Partijen zijn het eens over de centrale rol van de digitale economie als een kracht die verandering aanwakkert en versnelt en aanzienlijke economische diversificatie kan aandrijven, banen kan scheppen en snelle stapsgewijze groei mogelijk kan maken. Zij komen overeen de digitalisering te bevorderen om de transactiekosten te beperken en informatie-asymmetrieën terug te dringen met als overkoepelende doel de productiviteit en duurzaamheid te verbeteren.

3

De Partijen bevorderen en ondersteunen digitaal ondernemerschap, met name door vrouwen en jongeren, en de digitale transformatie van micro-, kleine en middelgrote ondernemingen. Zij moedigen de ontwikkeling aan van e-handel om de toeleveringsketens op de schop te nemen en de markten uit te breiden, de uitbreiding van e-banking, onder meer om de kosten van overmakingen te verlagen, en de invoering van oplossingen voor e-governance.

4

De Partijen werken samen aan de ontwikkeling en het beheer van beleid op het gebied van privacy en gegevensbescherming, aan de bevordering van maatregelen om gegevensstromen te vergemakkelijken en aan het ondersteunen van het regelgevingskader ter bevordering van de productie, verkoop en levering van digitale producten en diensten.

1

De Partijen erkennen dat sociale en economische ontwikkeling en milieubescherming onderling afhankelijk zijn en elkaar versterken. Zij bevestigen opnieuw dat zij zich, met inachtneming van hun respectieve ontwikkelingsniveaus, inzetten om de integratie van duurzame ontwikkeling, die bestaat uit economische ontwikkeling, sociale ontwikkeling en milieubescherming, in alle aspecten van hun handelsbetrekkingen te versterken, met als doel duurzame groei te bevorderen. Daartoe moedigen de Partijen in hun handelsbetrekkingen een hoog niveau van sociale, milieu- en arbeidsbescherming aan, met name overeenkomstig de verbintenissen die zijn gespecificeerd in artikel 54, de hoofdstukken 1 tot en met 3 van titel V en hoofdstuk 2 van titel III van dit deel, om de overeengekomen mondiale SDG’s in het kader van de Agenda 2030 te verwezenlijken. De Partijen komen tevens overeen dat sociale en milieumaatregelen niet mogen worden gebruikt voor protectionistische doeleinden.

2

De Partijen zijn het erover eens dat het niet gepast is handel of investeringen aan te moedigen door de niveaus van bescherming die in de binnenlandse milieu- en arbeidswetgeving worden geboden en de handhaving ervan, te verlagen of een verlaging ervan in het vooruitzicht te stellen.

3

De Partijen erkennen hun respectieve rechten om doelstellingen en prioriteiten op het gebied van duurzame ontwikkeling vast te stellen en hun eigen niveaus van binnenlandse bescherming op sociaal, arbeids- en milieugebied, onder meer in het kader van de klimaatverandering, te bepalen, voor zover zij dit passend achten, mits de aangenomen wetten en beleidsmaatregelen niet in strijd zijn met hun verplichtingen inzake internationaal erkende beschermingsnormen en desbetreffende overeenkomsten.

4

De Partijen bevorderen de handel in producten die worden verkregen door middel van duurzaam beheer, instandhouding en efficiënt gebruik van natuurlijke hulpbronnen. De Partijen werken ook samen bij de bevordering van handel en investeringen in goederen en diensten die van bijzonder belang zijn voor de beperking van de klimaatverandering, met inbegrip van koolstofarme industriële en geherfabriceerde producten, hernieuwbare energie en energie-efficiënte producten en diensten, in overeenstemming met hun internationale verplichtingen.

5

De Partijen werken samen om de samenhang en de wederzijdse ondersteuning van het beleid op het gebied van handel, arbeid en milieu te bevorderen en zij versterken de dialoog en de uitwisseling van informatie en beste praktijken over handelsgerelateerde aspecten van duurzame ontwikkeling, onder meer samen met de betrokken belanghebbenden. In dat verband komen zij voorts overeen samen te werken bij de bevordering van praktijken op het gebied van maatschappelijk verantwoord ondernemerschap en verantwoorde bedrijfsvoering, waaronder internationaal erkende richtsnoeren, normen en toepasselijke instrumenten, door die praktijken op te nemen in handels- en zakelijke activiteiten. Daarnaast is de samenwerking gericht op de moeilijkheden en kansen die voortvloeien uit de handelsgerelateerde aspecten van private en publieke vrijwillige duurzame garantieregelingen die onder meer verband houden met arbeid, het milieu, instandhouding van de biodiversiteit, duurzaam gebruik en beheer van bosbestanden en duurzame visserijpraktijken en de handel in duurzaam beheerde visserijproducten.

6

De Partijen komen overeen om, waar passend, in het kader van hun handelsbetrekkingen systemen te handhaven of in te voeren voor de ondersteuning van en het toezicht op de effectieve implementatie van de internationaal erkende sociale, arbeids- en milieunormen en de desbetreffende overeenkomsten, door onder meer de institutionele capaciteit voor de vaststelling en handhaving van de desbetreffende wetgeving te versterken.

1

De Partijen zijn zich bewust van het belang om voort te bouwen op de verwezenlijkingen van de Overeenkomst van Cotonou in het kader van hun handelsbetrekkingen. Zij onderstrepen het belang van handel in hun algemene betrekkingen en verbinden zich ertoe de intensivering en diversificatie van de handelsstromen tot wederzijds voordeel te bevorderen, met name met het oog op de integratie van de economieën van de OACPS-leden in de regionale en mondiale waardeketens.

2

De Partijen komen overeen dat de handelssamenwerking moet plaatsvinden in overeenstemming met het op regels gebaseerde multilaterale handelsstelsel met het oog op het bevorderen van vrije, eerlijke en open handel zodat met name in de OACPS-leden duurzame groei en ontwikkeling kunnen worden verwezenlijkt. Daartoe wordt de samenwerking afgestemd op de verplichtingen die de Partijen in het kader van de Wereldhandelsorganisatie (WTO) zijn aangegaan, waaronder de bepalingen inzake bijzondere en gedifferentieerde behandeling.

3

De Partijen erkennen het belang van het sluiten van handelsregelingen om meer handelsmogelijkheden te creëren en hun effectieve integratie in de wereldeconomie te bevorderen. De Partijen erkennen hun respectieve recht om regionale of multilaterale regelingen te treffen voor de vermindering of afschaffing van niet-tarifaire maatregelen die van invloed zijn op de handel in goederen en diensten. De Partijen streven er voorts naar mogelijke negatieve gevolgen van hun respectieve handelsregelingen met derde partijen voor de concurrentiepositie die elke Partij op de binnenlandse markt van de andere Partijen inneemt, te beperken.

4

Rekening houdend met de noodzaak voort te bouwen op hun bestaande preferentiële handelsregelingen en economische partnerschapsovereenkomsten (EPO’s) als instrumenten van hun handelssamenwerking, erkennen de Partijen dat de samenwerking in de eerste plaats moet worden versterkt om de concrete uitvoering van die bestaande instrumenten te ondersteunen.

5

De Partijen komen voorts een inclusief EPO-kader overeen dat rekening houdt met de uiteenlopende situaties in de lidstaten en regio’s van de OACPS die zich in verschillende stadia van het EPO-proces bevinden, en met het ontwikkelingsniveau van de OACPS-leden. De ondertekenaars van de EPO’s bevestigen hun verbintenis om alle nodige maatregelen te nemen om ervoor te zorgen dat de EPO’s volledig worden uitgevoerd, hetgeen bevorderlijk moet zijn voor hun economische groei en ontwikkeling en tegelijkertijd moet bijdragen tot de verdieping van de regionale integratieprocessen binnen Afrika, het Caribisch gebied en de Stille Oceaan (ACS). De Partijen erkennen dat het belangrijk is het toepassingsgebied van EPO’s uit te breiden en de toetreding van nieuwe lidstaten aan te moedigen. De Partijen komen overeen op de passende niveaus gezamenlijke regelingen tussen de ACS en de EU te handhaven of in te voeren om toe te zien op de uitvoering van EPO’s en om de gevolgen ervan voor de ontwikkeling van de economieën van de OACPS-leden in de ACS-regio’s en hun regionale integratieprocessen te beoordelen.

6

De Partijen bij de respectieve EPO’s komen overeen dat de verwijzingen daarin naar de bepalingen inzake passende maatregelen in de Overeenkomst van Cotonou worden begrepen als verwijzingen naar de overeenkomstige bepalingen in deze Overeenkomst.

7

De Partijen komen voorts overeen dat hun samenwerking moet bijdragen tot de intensivering van de inspanningen en processen voor regionale integratie in Afrika, het Caribisch gebied en de Stille Oceaan en tot verdere stimulering van de regionale handel binnen de ACS.

8

De Partijen onderstrepen het belang van hun actieve deelneming in de Wereldhandelsorganisatie en in andere relevante internationale organisaties door lid te worden van die organisaties en hun agenda en activiteiten van nabij te volgen. Zij komen overeen nauw samen te werken bij het vaststellen en bevorderen van hun gemeenschappelijke belangen bij internationale economische en handelssamenwerking, met name in de WTO. In deze context wordt bijzondere aandacht besteed aan het verbeteren van de toegang tot de markt van de Europese Unie en andere markten voor goederen en diensten van oorsprong uit de OACPS-leden.

9

De Partijen zijn het eens over het belang van soepelheid van de WTO-regels zodat rekening kan worden gehouden met de uiteenlopende ontwikkelingsniveaus van de ACS-staten en -regio’s en met de moeilijkheden die zij ondervinden om aan hun verplichtingen te voldoen. Zij komen derhalve overeen samen te werken om de nodige en gepaste capaciteit te ontwikkelen om hun WTO-verplichtingen daadwerkelijk na te komen. De Partijen erkennen ook de innovatieve benadering ten aanzien van de bijzondere en gedifferentieerde behandeling die inherent is aan de WTO-Overeenkomst inzake handelsfacilitatie (TF-overeenkomst), die de minst ontwikkelde landen en ontwikkelingslanden in staat stelt hun verbintenissen volledig na te komen op voorwaarde dat zij de nodige handelssteun verlenen in overeenstemming met hun kennisgevingen van uitvoering in het kader van de Overeenkomst inzake handelsfacilitatie.

10

De Partijen erkennen het belang van het intensiveren van de dialoog om handels- en handelsgerelateerde onderwerpen van gemeenschappelijk belang aan te pakken. Zij komen overeen de betrokkenheid van het maatschappelijk middenveld en de private sector bij die dialoog te bevorderen.

1

De Partijen zijn het erover eens dat de handel in diensten een krachtige motor is voor de groei en ontwikkeling van hun economieën en herbevestigen hun respectieve rechten en verplichtingen uit hoofde van de Algemene Overeenkomst betreffende de handel in diensten van de WTO (GATS).

2

De Partijen verbinden zich ertoe samen te werken in het kader van de handel in diensten en deze te versterken, met name in het kader van vormen van dienstverlening waarvan de uitvoer voor hen van belang is, waaronder het verkeer van natuurlijke personen voor zakelijke doeleinden, en in sectoren die zij als prioritair beschouwen, zoals de ICT-sector, toerisme, vervoer, milieudiensten, financiële diensten, sportdiensten en andere prioritaire sectoren, voor zover van toepassing.

3

Met inachtneming van artikel 39, lid 2, werken de Partijen samen om de capaciteit voor het verlenen van diensten in verband met de culturele en creatieve sector te versterken.

4

De Partijen werken samen om belemmeringen voor de handel in diensten aan te pakken met als doel de markttoegang te vergemakkelijken en de handel te bevorderen. Voorts komen zij overeen hun samenwerking te versterken om de ontwikkeling van nationale regelgevingskaders en -capaciteit te ondersteunen, de dienstverleners beter in staat te stellen te voldoen aan de regelgeving en normen van de EU en de OACPS-leden op continentaal, regionaal, nationaal en subnationaal niveau, en waar passend de opstelling van overeenkomsten betreffende wederzijdse erkenning aan te moedigen in de in lid 2 bedoelde dienstensectoren van wederzijds belang.

5

De Partijen erkennen het belang van kosteneffectieve en efficiënte zeevervoerdiensten als de belangrijkste vervoerswijze die de handel vergemakkelijkt. De Partijen verbeteren het concurrentievermogen van de zeevervoerdiensten door de connectiviteit te versterken, om de veilige circulatie van goederen en personen in de zeevervoerssector te verbeteren. Daartoe werken zij samen in de passende fora om het zeevervoer te liberaliseren als de belangrijkste vervoerswijze voor het vergemakkelijken van de handel. Zij maken de toegang, op niet-discriminerende en commerciële basis, mogelijk tot de markten voor internationaal zeevervoer en tot havens en havendiensten. De Partijen werken samen met het oog op de ontwikkeling en bevordering van kosteneffectieve en efficiënte zeevervoerdiensten in de OACPS-leden om de deelname van exploitanten uit de OACPS-leden aan internationale scheepvaartdiensten te vergroten.

1

De Partijen erkennen het toenemende belang van niet-tarifaire maatregelen in de handel naarmate tarifaire belemmeringen wegvallen. Zij erkennen derhalve de noodzaak om samen te werken met het oog op het monitoren en wegnemen van onnodige handelsbelemmeringen, en bijgevolg de handel tussen de EU en de OACPS-leden en tussen de OACPS-leden onderling te vergemakkelijken en te doen toenemen. In dit verband komen de Partijen overeen waar passend regelingen te handhaven of vast te stellen voor de aanpak van niet-tarifaire maatregelen die negatieve gevolgen kunnen hebben voor de uitvoer naar de markt van de andere Partij.

2

De Partijen komen overeen hun samenwerking op het gebied van normering en certificering van goederen te intensiveren om onnodige technische handelsbelemmeringen binnen het toepassingsgebied van de WTO-Overeenkomst inzake technische handelsbelemmeringen (de „TBT-Overeenkomst”) te voorkomen, op te sporen en weg te nemen, en streven ernaar op de TBT-Overeenkomst voort te bouwen door de transparantie te vergroten en te versterken. De Partijen komen voorts overeen samen te werken om de technische capaciteit en institutionele infrastructuur op het gebied van technische handelsbelemmeringen tot stand te brengen en te versterken.

3

De Partijen bevestigen opnieuw het recht van elke Partij om sanitaire en fytosanitaire maatregelen (SPS-maatregelen) vast te stellen of te handhaven ter bescherming van het leven of de gezondheid van mensen, dieren of planten op haar grondgebied, waarbij zij erop toezien dat dergelijke SPS-maatregelen die door elke Partij zijn vastgesteld, geen onnodige handelsbelemmeringen opwerpen, overeenkomstig de WTO-Overeenkomst inzake sanitaire en fytosanitaire maatregelen (de „SPS-Overeenkomst”). Daartoe komen de Partijen overeen hun samenwerking te intensiveren met het oog op de doeltreffende uitvoering van de beginselen en voorschriften van de SPS-Overeenkomst, rekening houdend met hun respectieve ontwikkelingsniveaus. In dat verband werken de Partijen samen om sanitaire en fytosanitaire kwesties, waaronder het beheer van antimicrobiële resistentie, en kwesties op het gebied van dierenwelzijn aan te pakken, om de capaciteit van de Partijen te versterken en de toegang tot de markten van de andere Partij te verbeteren en tegelijkertijd een passend niveau van bescherming van mensen, dieren en planten te waarborgen.

4

De Partijen erkennen dat het systeem voor intellectuele eigendom bedoeld is om economische, sociale en culturele vooruitgang te bevorderen door creatief werk en technologische innovatie te stimuleren, met name tussen de EU en de ACS-regio’s, en tegelijkertijd bijdraagt tot een duurzamere en inclusievere economie. In dit verband bevestigen de Partijen opnieuw het belang van de bescherming en handhaving van de intellectuele-eigendomsrechten, zoals vastgelegd in artikel 7 van de WTO-Overeenkomst inzake de handelsaspecten van de intellectuele eigendom (de „Trips-Overeenkomst”), die moeten bijdragen tot de bevordering van technologische innovatie en de overdracht en verspreiding van technologie, tot wederzijds voordeel van technologische kennis voor producenten en gebruikers, op een wijze die bevorderlijk is voor het sociale en economische welzijn, en tot een evenwicht tussen rechten en verplichtingen. De Partijen erkennen de noodzaak om intellectuele-eigendomsrechten te beschermen, waaronder auteursrechten en naburige rechten, handelsmerken, geografische aanduidingen, tekeningen en modellen van nijverheid, topografieën van geïntegreerde schakelingen, kwekersrechten en octrooien. Die bescherming omvat ook de bescherming tegen oneerlijke concurrentie en de bescherming van niet openbaar gemaakte informatie. De Partijen onderstrepen in dit verband het belang om de beginselen na te leven van de Trips-Overeenkomst, het Verdrag inzake biologische diversiteit, gedaan te Rio de Janeiro op 5 juni 1992, en de in deel I van de Trips-Overeenkomst bedoelde verdragen, in overeenstemming met hun ontwikkelingsniveau. De Partijen onderstrepen voorts het belang van samenwerking en technische bijstand op het gebied van intellectuele eigendom voor de maatregelen, procedures en rechtsmiddelen die nodig zijn om de handhaving van intellectuele- eigendomsrechten te waarborgen, met als doel met name in de OACPS-leden een doeltreffend niveau van bescherming te bereiken.

5

De Partijen bevestigen opnieuw dat de invoering en toepassing van efficiënte en gezonde beleidsmaatregelen en regels op het gebied van mededinging van doorslaggevend belang zijn voor het verbeteren en veiligstellen van een gunstig investeringsklimaat, een duurzaam industrialisatieproces en transparantie bij de toegang tot markten. Zij verbinden zich er derhalve toe nationale of regionale regels en beleidsmaatregelen uit te voeren om concurrentiebeperkende zakelijke praktijken, met inbegrip van door de Partijen toegekende subsidies in verband met economische activiteiten, die de goede werking van de markten kunnen verstoren en de handelsbelangen van de andere Partijen negatief kunnen beïnvloeden, doeltreffend aan te pakken. De Partijen verbinden zich ertoe te zorgen voor een gelijk speelveld voor publieke en private marktdeelnemers. Zij komen eveneens overeen de samenwerking op dit gebied te versterken om een effectief mededingingsbeleid met de passende nationale en regionale autoriteiten uit te stippelen en te ondersteunen dat er geleidelijk voor zorgt dat de mededingingsregels doeltreffend worden gehandhaafd. In dat verband komen de Partijen overeen samen te werken bij de ontwikkeling van voldoende capaciteit met het oog op de totstandbrenging van een passend rechtskader voor de bescherming van de mededinging en voor de handhaving van het kader via de op mededingingsgebied bevoegde instanties, met name op het grondgebied van de OACPS-leden.

6

De Partijen komen overeen de samenwerking te intensiveren om het functioneren van de internationale grondstoffenmarkten en de transparantie van deze markten te verbeteren.

7

De Partijen erkennen het belang van transparante overheidsopdrachten voor het bevorderen van economische ontwikkeling en de industrialisering. De Partijen zijn het eens over het belang van samenwerking voor het verbeteren van het wederzijdse begrip van hun respectieve regelingen voor overheidsopdrachten. De Partijen verbinden zich tot de beginselen en werken samen op het gebied van de transparantie, het concurrentievermogen en de voorspelbaarheid van aanbestedingssystemen.

1

De Partijen streven naar instandhouding, bescherming, verbetering en herstel van het milieu. Daartoe bevorderen zij maatregelen op nationaal, regionaal en mondiaal niveau, onder meer op het gebied van hoge biodiversiteitswaarde en de bescherming van natuurlijke ecosystemen, luchtkwaliteit, waterkwaliteit, waterschaarste en droogte, afvalbeheer, industriële verontreiniging en industriële gevaren en beheer van chemische stoffen.

2

De Partijen ondersteunen de instandhouding en het duurzame beheer en gebruik van natuurlijke hulpbronnen, waaronder de bodem, water, bossen, biodiversiteit en ecosystemen. Zij bevorderen maatregelen om een einde te maken aan de handel in beschermde dier- en plantensoorten en pakken zowel de vraag naar als het aanbod van illegale producten op basis van wilde dieren en planten aan. Zij bevorderen het duurzame beheer van grondbezit, visgronden en bossen.

3

De Partijen bevorderen rechtsinstrumenten, geïntegreerde milieu- en ontwikkelingsstrategieën en goed bestuur met het oog op de integratie van biodiversiteitsbelangen in alle relevante sectoren om biodiversiteitsverlies een halt toe te roepen en de verstrekking van ecosysteemdiensten in stand te houden. De Partijen bevorderen ecosysteemgerichte benaderingen en op de natuur gebaseerde oplossingen om de milieudoelstellingen te bereiken. Zij erkennen het belang van ecosystemen en biodiversiteit voor de aanpak van de klimaatverandering en voor de instandhouding en het herstel van alle ecosystemen, met inbegrip van aquatische en terrestrische ecosystemen. Zij zorgen ook voor de instelling, het beheer en de verbetering van de governance van beschermde gebieden.

4

De Partijen erkennen dat natuurlijke ecosystemen, met name bossen, habitats bieden voor dieren en planten en een belangrijke rol spelen bij de beperking van en de aanpassing aan de klimaatverandering, bij de instandhouding van de biodiversiteit en bij het voorkomen en bestrijden van woestijnvorming en bodemaantasting. De Partijen erkennen ook dat bossen, watergebieden en savannes zorgen voor water- en bodembescherming en bescherming tegen natuurrampen, en andere ecosysteemdiensten leveren. Rekening houdend met het bovenstaande bevorderen de Partijen de instandhouding en het herstel van alle ecosystemen, met inbegrip van bossen.

5

De Partijen zetten zich in voor de bestrijding van woestijnvorming, bodemdegradatie en droogte, en streven naar het herstel en de rehabilitatie van aangetast land en aangetaste bodem om duurzaam landbeheer tot stand te brengen alsook een omgeving waar geen landdegradatie meer plaatsvindt. Zij beperken het verlies aan biodiversiteit, scheppen werkgelegenheid en dragen bij tot de verbetering van de beschikbaarheid van ecosysteemdiensten en -functies, onder meer door de paraatheid voor en de bestendigheid tegen het droogterisico te verbeteren en de risico’s en gevolgen van zand- en stofstormen verder te verminderen.

6

De Partijen bevorderen eerlijke en gelijke toegang tot en verdeling van voordelen van het gebruik van genetische rijkdommen, alsook passende toegang tot deze rijkdommen, zoals internationaal overeengekomen.

7

De Partijen ondersteunen de bevordering van de kringloopeconomie en duurzame consumptie- en productiepraktijken, en streven ernaar gebruik te maken van de investeringsmogelijkheden die worden geboden door de beste beschikbare schone technologieën.

1

De Partijen erkennen de toenemende druk van door de mens veroorzaakte factoren op en de cumulatieve gevolgen daarvan voor zeeën en oceanen, en zij erkennen de aard van zeeën en oceanen als onderling verbonden gemeenschappelijke goederen, waarvan de instandhouding, bescherming en governance een gedeelde verantwoordelijkheid is die een collectief en gecoördineerd optreden van de belanghebbenden vereist. De Partijen herbevestigen het universele en geharmoniseerde karakter van Unclos als basis voor nationale, regionale en wereldwijde maatregelen en samenwerking in de mariene en maritieme sectoren.

2

De Partijen versterken de oceaangovernance en pakken doeltreffend de toenemende druk op zeeën en oceanen aan, die een bedreiging vormt voor de veerkracht van mariene ecosystemen en voor hun bijdrage aan de beperking van en aanpassing aan de klimaatverandering.

3

De Partijen bevorderen en verbeteren de bescherming en het herstel van mariene ecosystemen en de instandhouding en het duurzame beheer van mariene hulpbronnen, ook in gebieden buiten hun respectieve jurisdictie, met het oog op de totstandbrenging van gezonde en productieve oceanen. Zij bevorderen duurzaam visserijbeheer op nationaal, regionaal en mondiaal niveau door samen te werken met relevante regionale visserijorganisaties en door illegale, ongemelde en ongereglementeerde visserij te bestrijden. De Partijen bevorderen de instandhouding van bedreigde in het water levende soorten alsook maatregelen om verontreiniging en zwerfvuil op zee te beperken en de gevolgen van de klimaatverandering, waaronder oceaanverzuring, aan te pakken.

4

De Partijen bevorderen de duurzame ontwikkeling van een blauwe economie met als doel de bijdrage van de oceanen aan voedselzekerheid en voeding veilig te stellen, de bestaansmiddelen te verbeteren, werkgelegenheid te scheppen en sociale rechtvaardigheid en cultureel welzijn voor de huidige en toekomstige generaties te waarborgen.

5

De Partijen ondersteunen de uitvoering van beleid en strategieën voor blauwe groei ter bevordering van geïntegreerd oceaanbeheer dat de diversiteit, productiviteit, veerkracht, kernfuncties en intrinsieke waarde van mariene ecosystemen herstelt, beschermt en in stand houdt.

6

De Partijen bevorderen de dialoog en de samenwerking over alle aspecten van oceaangovernance, met inbegrip van aangelegenheden in verband met de klimaatverandering, de stijging van de zeespiegel en de mogelijke gevolgen en implicaties daarvan, diepzeemijnbouw, visserij, verontreiniging van de zee en onderzoek en ontwikkeling.

1

De Partijen erkennen dat de negatieve gevolgen van de klimaatverandering en de variabiliteit van het klimaat een bedreiging vormen voor het leven en de bestaansmiddelen van mensen. Zij bevestigen hun toezegging om dringend actie te ondernemen om klimaatverandering te voorkomen, de gevolgen ervan aan te pakken en dringend en op gecoördineerde wijze samen te werken op internationaal, regionaal, interregionaal en nationaal niveau, om het mondiale antwoord op de klimaatverandering te versterken.

2

De Partijen voeren het Raamverdrag van de Verenigde Naties inzake klimaatverandering, gedaan te New York op 9 mei 1992, en de Overeenkomst van Parijs effectief uit.

3

De Partijen verbinden zich ertoe de algemene doelstelling te verwezenlijken om de stijging van de gemiddelde temperatuur wereldwijd ruim onder 2 °C te houden ten opzichte van het pre-industriële niveau en ernaar te streven de temperatuurstijging te beperken tot 1,5 °C ten opzichte van het pre-industriële niveau, het aanpassingsvermogen te vergroten, de kwetsbaarheden te verminderen en de veerkracht te vergroten, en alle investeringen en geldstromen in overeenstemming te brengen met de Overeenkomst van Parijs.

1

De Partijen komen overeen klimaatmaatregelen te nemen om adaptatie en mitigatie aan te pakken en te zorgen voor de uitvoeringsmiddelen daarvoor, en zij komen overeen zich te richten op de meest kwetsbare landen, waaronder de kleine eilandstaten in ontwikkeling, laaggelegen kuststaten, de minst ontwikkelde landen en niet aan zee grenzende ontwikkelingslanden.

2

De Partijen komen overeen hun nationaal bepaalde bijdragen (NDC’s) uit te voeren en de voortgang ervan op te volgen en ernaar te streven langetermijnstrategieën te formuleren en te communiceren voor een op lage uitstoot van broeikasgassen gebaseerde ontwikkeling voor het midden van deze eeuw, om de in de Overeenkomst van Parijs overeengekomen temperatuurdoelstelling te bereiken, rekening houdend met hun gemeenschappelijke maar gedifferentieerde verantwoordelijkheden en respectieve capaciteiten in het perspectief van de diverse nationale omstandigheden. Zij verbinden zich ertoe de koppeling tussen de NDC’s, de Agenda 2030 en hun nationale strategieën te versterken.

3

De Partijen komen overeen zich in te zetten voor de planning en uitvoering van de nationale adaptatieplannen en andere strategieën, en de voortgang van de uitvoering ervan te monitoren. Zij verbinden zich ertoe daartoe doeltreffende bestuursstructuren op te zetten en te versterken. Zij erkennen dat de integratie van de nationale adaptatieplannen en andere aanpassingsstrategieën in nationale strategieën en processen verder moet worden versterkt om klimaatveerkrachtige duurzame ontwikkeling tot stand te brengen.

1

De Partijen zijn zich bewust van de negatieve gevolgen van natuurrampen, waaronder tsunami’s, aardbevingen en vulkaanuitbarstingen, voor duurzame ontwikkeling alsook van de toenemende frequentie en intensiteit van klimaatgerelateerde verschijnselen zoals cyclonen en orkanen, overstromingen en droogte.

2

De Partijen bevorderen coherente beleidsmaatregelen en strategieën op alle niveaus om kwetsbaarheden en andere risicodeterminanten in kaart te brengen. Zij werken samen om de rampenbestendigheid tegen de korte- en langetermijneffecten van rampen te vergroten en besteden bijzondere aandacht aan de coördinatie, complementariteit en synergieën tussen de strategieën inzake rampenrisicovermindering en aanpassing aan de klimaatverandering. De Partijen ondernemen maatregelen inzake vroegtijdige waarschuwing en preventieve actie en verbeteren de risicobeperking en -paraatheid door de communicatie met het publiek en het risicobeheer te versterken en rampenrisicovermindering effectief in ontwikkelingsstrategieën te integreren.

3

De Partijen integreren in hun maatregelen systematisch de uitvoerige beoordeling en het beheer van en de bestendigheid tegen risico’s opdat personen, gemeenschappen, instellingen en landen zich beter kunnen voorbereiden op, beter bestand zijn tegen, zich beter kunnen aanpassen aan en snel herstellen van schokken en naschokken, ook wanneer de impact groter is dan alle mogelijke inspanningen om aan te passen zonder de vooruitzichten voor ontwikkeling op lange termijn aan te tasten.

4

De Partijen pakken rampenrisico’s aan met behulp van een geïntegreerde multirisicobenadering, die inzicht in het rampenrisico, de versterking van de governance ervan en de opbouw van institutionele capaciteit voor een doeltreffende uitvoering van risicogebaseerde investeringen omvat. Zij zorgen voor inclusieve en billijke resultaten om de veerkracht van de meest kwetsbaren op te bouwen.

5

De Partijen ontwikkelen strategieën ter versterking van de veerkracht van steden en plattelandsgebieden met het oog op een verbetering van het rampenrisicobeheer, met bijzondere aandacht voor ongeordende uitbreidingen.

1

De Partijen zijn het erover eens dat een vroegtijdige en gecoördineerde respons op natuurrampen van cruciaal belang is voor rehabilitatie en herstel na rampen. De Partijen zijn het eens over het belang van gecoördineerde behoeftenanalysen, een betere rampenparaatheid en betere capaciteit voor een lokale, vroegtijdige en doeltreffende respons die tegemoetkomt aan de behoeften van door crises getroffen mensen, onder meer door middel van doeltreffende communicatiestrategieën.

2

De Partijen komen overeen dat bij rampenrespons en herstelinspanningen op korte termijn prioriteit moet worden gegeven aan noodhulp en rehabilitatie, met inbegrip van steun voor snel herstel. Zij zijn het erover eens dat bijstand na de noodfase erop gericht moet zijn verlichting op korte termijn te koppelen aan ontwikkeling op langere termijn, door middel van een duurzaam herstelproces en betere wederopbouw, met inbegrip van inspanningen voor de wederopbouw en het herstel van het sociaal-economische en culturele weefsel. Dit vereist een betere coördinatie tussen actoren op humanitair gebied en op het gebied van ontwikkeling vanaf het begin van de crisis om de veerkracht van de getroffen bevolkingsgroepen naar behoren op te bouwen.

1

De Partijen streven ernaar de vruchten te plukken van veilige, ordelijke en reguliere migratie en mobiliteit, met volledige inachtneming van het internationaal recht en in overeenstemming met hun respectieve bevoegdheden. In dat verband werken zij aan de ontwikkeling en het gebruik van legale migratiemogelijkheden, waaronder arbeidsmigratie en andere mobiliteitsregelingen, rekening houdend met de nationale prioriteiten en de behoeften van de arbeidsmarkt.

2

De Partijen streven ernaar transparante en doeltreffende voorwaarden voor toelating en verblijf toe te passen met het oog op werk, onderzoek, studie, opleiding en vrijwilligerswerk, om circulaire migratie en mobiliteit te vergemakkelijken. De Partijen versterken de transparantie van de informatie over migratieregels die van toepassing zijn.

3

De Partijen beschouwen circulaire migratie als een middel om groei en ontwikkeling in de landen van herkomst en bestemming te bevorderen. Daartoe nemen zij regelingen voor circulaire migratie in overweging en voeren zij de rechtskaders uit voor het faciliteren van de terugkeerprocedures van onderdanen van een lidstaat van de Europese Unie of van een OACPS-lid die legaal verblijven op, respectievelijk, het grondgebied van de OACPS-leden of het grondgebied van de lidstaten van de Europese Unie en verbeteren die waar nodig, en houden zij rekening met aspecten van de re-integratie van die personen in het land van herkomst om ervoor te zorgen dat hun opgedane ervaring of kwalificaties de plaatselijke arbeidsmarkt en gemeenschap ten goede kunnen komen.

4

De Partijen voeren een dialoog over procedures voor legale migratie, met inbegrip van gezinshereniging en, in voorkomend geval, meeneembaarheid van pensioenrechten. De Partijen zetten een open uitwisseling voort over visumkwesties en over het vergemakkelijken van mobiliteit en intermenselijke contacten, onder meer op gebieden als toerisme, cultuur, sport, onderwijs, onderzoek en het bedrijfsleven, met het oog op het bevorderen van wederzijds begrip en gedeelde waarden.

5

De Partijen bevorderen de samenwerking tussen de betrokken instanties en instellingen, lokale autoriteiten, het maatschappelijk middenveld en de sociale partners met het oog op het stimuleren van gezamenlijke onderzoeksprojecten, het in kaart brengen van lacunes in vaardigheden, investerings- en werkgelegenheidskansen en de evaluatie van het beleid en de strategieën op het gebied van arbeidsmigratie.

6

De Partijen werken samen om de transparantie en vergelijkbaarheid van alle kwalificaties te verbeteren, zodat zij gemakkelijker erkend worden voor toegang tot verder leren en gemakkelijker aanvaard op de arbeidsmarkt.

7

De Partijen werken samen om de registers van de burgerlijke stand te verbeteren en te moderniseren teneinde de veiligheid van identiteitskaarten en paspoorten te verhogen en de afgifte ervan te verbeteren.

1

De Partijen zetten hun inspanningen voort voor de vaststelling van een effectief integratiebeleid voor personen die legaal op hun grondgebied verblijven, dat tot doel heeft rechten te verlenen en plichten op te leggen die vergelijkbaar zijn met die van de eigen burgers, en de sociale samenhang te bevorderen. In dit verband ondersteunen de Partijen de ontwikkeling en uitvoering van strategieën voor de integratie van onderdanen van een lidstaat van de Europese Unie of van een OACPS-lid die legaal verblijven op, respectievelijk, het grondgebied van de OACPS-leden of het grondgebied van de lidstaten van de Europese Unie in de arbeidsmarkten en de gastsamenlevingen, ter ondersteuning en versterking van de samenwerking en coördinatie tussen verschillende actoren die zich bezighouden met integratie op nationaal, regionaal en lokaal niveau, met inbegrip van het lokale bestuur en het maatschappelijk middenveld.

2

De Partijen komen overeen te zorgen voor eerlijke behandeling van onderdanen van een lidstaat van de Europese Unie of van een OACPS-lid die legaal verblijven op, respectievelijk, het grondgebied van de OACPS-leden of het grondgebied van de lidstaten van de Europese Unie, voor de versterking van non-discriminatie in het economische, sociale en culturele leven en voor de ontwikkeling van maatregelen tegen racisme en vreemdelingenhaat.

3

De Partijen komen overeen dat de behandeling van onderdanen van een lidstaat van de Europese Unie of van een OACPS-lid die legaal verblijven op, respectievelijk, het grondgebied van de OACPS-leden of het grondgebied van de lidstaten van de Europese Unie wat arbeidsvoorwaarden, beloning en ontslag betreft, vrij moet zijn van enige discriminatie op grond van nationaliteit ten opzichte van de eigen onderdanen van elke lidstaat van de Europese Unie respectievelijk van elk OACPS-lid. Daartoe werken de Partijen samen om ervoor te zorgen dat de migratievoorschriften en aanwervingsmechanismen gebaseerd zijn op eerlijke en ethische beginselen die waarborgen dat alle onderdanen van een lidstaat van de Europese Unie of van een OACPS-lid die legaal verblijven op, respectievelijk, het grondgebied van de OACPS-leden of het grondgebied van de lidstaten van de Europese Unie in de gastlanden eerlijk en waardig worden behandeld en beschermd worden tegen uitbuiting.

1

De Partijen streven ernaar goedkopere, veiligere, snellere en juridisch conforme overdrachten van overmakingen te bevorderen om productieve binnenlandse investeringen te stimuleren, onder meer door het gebruik van nieuwe technologieën en innovatieve instrumenten.

2

De Partijen werken samen om de transactiekosten van overmakingen tot minder dan 3 % te beperken en de transactieroutes met kosten van meer dan 5 % te elimineren, overeenkomstig internationaal overeengekomen doelstellingen, en het regelgevingskader voor een grotere betrokkenheid van niet-traditionele spelers te verbeteren.

1

De Partijen erkennen het belang van Zuid-Zuid-migratie, zowel wat betreft de problemen die zij met zich meebrengt als de kansen die zij biedt, waaronder de potentiële voordelen van goed beheerde Zuid-Zuid-migratie voor de duurzame ontwikkeling van landen van herkomst, doorreis en bestemming. Daartoe ondersteunen de Partijen beleid en acties ter bevordering van de economische en sociale ontwikkeling in de landen van herkomst, doorvoer en bestemming.

2

De Partijen wisselen ervaringen en beste praktijken uit om de sociale en economische gevolgen van Zuid-Zuid-migratie voor de landen van herkomst, doorreis en bestemming te verzachten en zij versterken de samenwerking op nationaal en regionaal niveau.

1

De Partijen houden rekening met het verband tussen migratie, waaronder ontheemding, en natuurrampen, klimaatverandering en milieuaantasting.

2

De Partijen nemen maatregelen om in de behoeften van ontheemden te voorzien door op alle relevante niveaus, ook op het interregionale niveau, strategieën vast te stellen op het gebied van de mitigatie van, aanpassing aan en bestendigheid tegen natuurrampen, de negatieve gevolgen van klimaatverandering en milieuaantasting.

1

De Partijen bevestigen de gezamenlijke politieke wil om de onderliggende oorzaken van irreguliere migratie en gedwongen ontheemding aan te pakken en om hierop adequaat te reageren.

2

De Partijen herbevestigen hun vastberadenheid om de irreguliere migratiestromen in te dammen, met volledige inachtneming van het internationaal recht en de mensenrechten. In dat verband erkennen zij de negatieve gevolgen van irreguliere migratie voor de landen van herkomst, doorreis en bestemming, waaronder de daarmee verband houdende problemen op humanitair gebied en op het gebied van veiligheid. De Partijen erkennen het toegenomen risico voor migranten om mensenrechtenschendingen te ervaren en het slachtoffer te worden van mensenhandel en misbruik, en zij komen overeen maatregelen te nemen om die migranten te beschermen tegen alle vormen van uitbuiting en misbruik.

1

De Partijen intensiveren hun gezamenlijke inspanningen om grensoverschrijdende criminaliteit in verband met migrantensmokkel te voorkomen en zij versterken gezamenlijk hun inspanningen om een einde te maken aan de straffeloosheid van criminele organisaties, door middel van effectief onderzoek en effectieve vervolging.

2

De Partijen zorgen ervoor dat er passende juridische en institutionele kaders komen, in overeenstemming met het VN-Verdrag tegen grensoverschrijdende georganiseerde misdaad, en met name het Protocol tegen de smokkel van migranten over land, over zee en door de lucht daarbij. Zij verbinden zich er ook toe de uitwisseling van informatie te verbeteren en de operationele, politiële en justitiële samenwerking te bevorderen.

1

De Partijen bevestigen opnieuw dat zij het recht hebben illegaal verblijvende migranten terug te sturen en herbevestigen de wettelijke verplichting van elke lidstaat van de Europese Unie en elk OACPS-lid om hun eigen onderdanen die illegaal verblijven op, respectievelijk, het grondgebied van de OACPS-leden of het grondgebied van de lidstaten van de Europese Unie, over te nemen, zonder voorwaarden en zonder andere formaliteiten dan de in lid 3 bedoelde verificatie. Daartoe werken de Partijen samen op het gebied van terugkeer en overname en zorgen zij ervoor dat de rechten en de waardigheid van het individu ten volle worden beschermd en geëerbiedigd, onder meer in het kader van procedures voor terugkeer van illegaal verblijvende migranten naar hun land van herkomst.

2

Elke lidstaat van de Europese Unie aanvaardt de terugkeer en overname van zijn onderdanen die illegaal op het grondgebied van een OACPS-lid verblijven, op verzoek van die staat, zonder verdere formaliteiten dan de in lid 3 bedoelde verificatie voor personen die niet in het bezit zijn van een geldig reisdocument.

Elk OACPS-lid aanvaardt de terugkeer en overname van zijn onderdanen die illegaal op het grondgebied van een lidstaat van de Europese Unie verblijven, op verzoek van die lidstaat, zonder verdere formaliteiten dan de in lid 3 bedoelde verificatie voor personen die niet in het bezit zijn van een geldig reisdocument.

Wat de lidstaten van de Europese Unie betreft, zijn de in dit lid vastgestelde verplichtingen uitsluitend van toepassing op personen die de nationaliteit van een lidstaat van de Europese Unie bezitten. Wat de OACPS-leden betreft, zijn de in dit lid vastgestelde verplichtingen uitsluitend van toepassing op personen die overeenkomstig het rechtsstelsel van het betrokken land geacht worden hun onderdanen te zijn.

3

De lidstaten van de Europese Unie en de OACPS-leden reageren snel op elkaars overnameverzoeken. Zij voeren verificatieprocedures uit aan de hand van de meest geschikte en meest efficiënte identificatieprocedures, teneinde de nationaliteit van de betrokken persoon vast te stellen en passende reisdocumenten voor terugkeerdoeleinden af te geven, zoals uiteengezet in bijlage I. Niets in die bijlage belet de terugkeer van een persoon op basis van andere formele of informele regelingen tussen de staat waaraan een overnameverzoek wordt gericht en de staat die een overnameverzoek indient.

4

Onverminderd de in artikel 101, lid 5, vastgestelde procedures stelt een Partij, indien zij van oordeel is dat een andere Partij de in bijlage I vermelde termijn overeenkomstig bijlage 9, hoofdstuk 5, norm 5.26, van het Verdrag inzake de internationale burgerluchtvaart niet in acht neemt, de andere Partij daarvan in kennis. Indien die andere Partij nog steeds niet aan die verplichtingen voldoet, kan de kennisgevende Partij vanaf dertig dagen na de kennisgeving evenredige maatregelen nemen.

5

De Partijen komen overeen toezicht te houden op de uitvoering van deze verplichtingen in het kader van de regelmatige partnerschapsdialoog tussen de Partijen.

1

De Partijen verbinden zich ertoe de bescherming en waardigheid van vluchtelingen en andere ontheemden te versterken in overeenstemming met het internationaal recht en het internationaal recht inzake de mensenrechten, waaronder het beginsel van non-refoulement en, indien van toepassing, het internationaal vluchtelingenrecht en het internationaal humanitair recht.

2

De Partijen ondersteunen waar nodig de integratie van vluchtelingen en andere ontheemden in de gastlanden en versterken de capaciteit van de landen van eerste opvang, doorreis en bestemming. De Partijen werken samen om vluchtelingen en ontheemden in transit- en gastlanden veiligheid te bieden in vluchtelingenkampen alsook toegang tot de rechter, juridische bijstand, getuigenbescherming en medische en sociaal-psychologische ondersteuning.

3

De Partijen besteden bijzondere aandacht aan personen in een kwetsbare situatie en hun specifieke behoeften, waaronder vrouwen, kinderen en niet-begeleide minderjarigen, rekening houdend met het beginsel van het belang van het kind.

1

De Partijen verbeteren de macro-economische stabiliteit en bevorderen zowel structurele hervormingen als een passend economisch, budgettair en monetair beleid waarmee de broodnodige ruimte wordt gecreëerd voor zowel investeringsgroei, het scheppen van werkgelegenheid als de ontwikkeling van de private sector, en dat het vermogen verhoogt om economische schokken beter op te vangen. Zij vergemakkelijken het proces van economische hervormingen door het gedeelde inzicht in en de gegevensuitwisseling over hun respectieve fundamentele economische parameters en de opstelling en uitvoering van het economisch beleid te verbeteren.

2

De Partijen komen overeen de beginselen van goed economisch bestuur te steunen, maatregelen te nemen om het beheer van de overheidsfinanciën te verbeteren, te werken aan de houdbaarheid van de overheidsschuld, de nationale en regionale statistische systemen en de regionale en multilaterale toezichtmechanismen te versterken, en een transparante begrotingsuitvoering te bevorderen met toegang van het publiek tot documenten, doeltreffende controlesystemen en een concurrerend, transparant en op verantwoordingsplicht gebaseerd systeem voor overheidsopdrachten.

1

De Partijen versterken het menselijk kapitaal door te investeren in onderwijs, de verbetering van vaardigheden en capaciteitsopbouw, met als doel de behoeften van de arbeidsmarkt op elkaar af te stemmen en de arbeidsproductiviteit te verhogen, en besteden daarbij bijzondere aandacht aan de beginselen van gendergelijkheid en non-discriminatie. Zij zorgen ervoor dat de nationale onderwijsstelsels en curricula afgestemd zijn op toekomstige werkgelegenheidsbehoeften en voorzien in de nationale capaciteitsbehoeften.

2

De Partijen bevorderen vraaggestuurde stelsels voor technisch en beroepsonderwijs en -opleiding, onder meer door middel van partnerschappen met de private sector, die zijn afgestemd op de behoeften van en de kansen op de lokale en regionale arbeidsmarkten, met name in landelijke en afgelegen gebieden.

3

De Partijen werken samen om beleid te ontwikkelen en uit te voeren dat digitale vaardigheden en geletterdheid verbetert en deze in het onderwijsstelsel integreert.

1

De Partijen verbeteren de nationale en regionale regelgevingskaders en vereenvoudigen de regelgeving en procedures voor het bedrijfsleven, verminderen en stroomlijnen de administratieve formaliteiten, versterken de samenwerking en bouwen capaciteit op om een doeltreffend mededingingsbeleid uit te voeren. Zij stellen open, transparante en duidelijke regelgevingskaders vast voor ondernemingen en investeringen, met bescherming van eigendomsrechten, landrechten en intellectuele-eigendomsrechten. Zij zorgen voor doeltreffende, transparante en voorspelbare belastingstelsels en verbeteren de rol van de douaneautoriteiten bij handelsfacilitatie en het handhaven van de geldende regels ter bestrijding van fraude en andere inbreuken. Zij bevorderen beleid dat de relevantie, efficiëntie en doeltreffendheid van de arbeidsmarktinstellingen vergroot, waarbij het juiste evenwicht wordt gevonden tussen flexibiliteit en werknemersbescherming.

2

De Partijen ondersteunen hervormingen van de financiële sector door middel van maatregelen voor de verbetering van de toegang tot financiering en financiële diensten, met name voor micro-, kleine en middelgrote ondernemingen, de ontwikkeling en interconnectiviteit van financiële markten en de integratie van kapitaalmarkten om te zorgen voor een efficiënte toewijzing van spaargelden voor productieve investeringen en aan de private sector. Zij streven ernaar de concurrentie tussen aanbieders van financiële diensten te bevorderen, levensvatbare bancaire en niet-bancaire financiële sectoren te ontwikkelen en mobiele en digitale financiële diensten te versterken met het oog op een betere toegang tot financiering, met name voor micro-, kleine en middelgrote ondernemingen. Zij streven er ook naar hun samenwerking bij de toepassing van internationale normen te versterken en te zorgen voor open markten, de bescherming van consumenten en andere gebruikers en betere toegang tot mobiele diensten.

3

De Partijen streven ernaar bedrijven en investeerders relevante en gemakkelijk toegankelijke informatie te verstrekken over zakelijke kansen en over de wijze waarop nieuwe ondernemingen in Afrika en de EU kunnen worden opgericht. Zij ondersteunen een gestructureerde publiek-private dialoog, de vorming van netwerken tussen marktdeelnemers en de ontwikkeling van bedrijfspartnerschappen, om ervoor te zorgen dat rekening wordt gehouden met de perspectieven van de private sector bij de inspanningen om investeringsrisico’s te verminderen en bij het aanpakken van belemmeringen voor duurzame investeringen, waarbij prioriteit wordt gegeven aan de agenda’s voor de hervorming van het investeringsklimaat.

4

De Partijen ondersteunen de capaciteitsopbouw van overheidsinstanties met het oog op beter beleid en hervormingen van de regelgeving met betrekking tot het ondernemings- en investeringsklimaat, onder meer door middel van opleiding en expertise en kennisoverdracht.

5

De Partijen komen overeen dat in hun dialoog terdege rekening moet worden gehouden met kwesties die verband houden met het ondernemings- en investeringsklimaat.

1

De Partijen ondersteunen een duurzame en veerkrachtige ontwikkeling van belangrijke infrastructuren zoals energie, vervoer, informatie- en communicatietechnologie (ICT) en digitale connectiviteit om de transformatie van hun economieën te vergemakkelijken, rekening houdend met het Programma voor infrastructurele ontwikkeling in Afrika (PIDA).

2

De Partijen werken samen bij het identificeren, bevorderen en gezamenlijk financieren van projecten die naar verwachting de transformatie van hun economieën zullen bevorderen. Zij werken samen om doordachte infrastructuur te bouwen en in stand te houden, met inbegrip van industrieparken en exportproductiezones, teneinde concurrerende industrieën en met de wereldmarkten verbonden sectoren te ondersteunen.

3

De Partijen verbeteren het beheer van de infrastructuursector. Zij trekken investeringen aan, versterken de mobilisering van binnenlandse middelen, moedigen publiek-private partnerschappen aan en zetten in op de vaardigheden van de private sector en innovatie bij de terbeschikkingstelling van infrastructuur en aanverwante diensten.

4

De Partijen komen overeen de ontwikkeling en het onderhoud van duurzame en veerkrachtige infrastructuur te bevorderen door middel van versterkte financiële, technologische en technische ondersteuning, met bijzondere aandacht voor de minst ontwikkelde landen, niet aan zee gelegen ontwikkelingslanden en kleine eilandstaten in ontwikkeling.

1

De Partijen versterken de samenwerking op het gebied van intellectuele-eigendomsrechten, onder meer bij de formulering van het regelgevingskader voor de bevordering, bescherming en handhaving van intellectuele-eigendomsrechten, rekening houdend met de onderliggende beleidsdoelstellingen.

2

De Partijen werken samen ter versterking van de capaciteit om intellectuele- eigendomsrechten op nationaal, regionaal en continentaal niveau te bevorderen, te beschermen en te handhaven.

3

De Partijen zorgen ervoor dat hun wetgeving voorziet in handhavingsprocedures om rechthebbenden in staat te stellen doeltreffend op te treden tegen elke inbreuk op intellectuele- eigendomsrechten.

4

De Partijen bouwen capaciteit op om de registratie en bescherming van geografische aanduidingen voor zowel Afrikaanse als Europese landbouw- en voedingsproducten te bevorderen. Zij ondernemen acties ter ondersteuning van de uitvoering van de continentale strategie van de AU voor geografische aanduidingen in Afrika, en ondersteunen lokale gemeenschappen om ten volle gebruik te maken van geografische aanduidingen om de regionale en mondiale waardeketens te versterken.

1

De Partijen verbinden zich ertoe samen te werken om duurzame en verantwoorde investeringen uit binnenlandse en buitenlandse, publieke en private bronnen te ontsluiten. Zij besteden bijzondere aandacht aan sectoren die essentieel zijn voor economische ontwikkeling, een groot potentieel hebben voor het scheppen van duurzame banen, met name in sectoren die meerwaarde creëren, en ecologische duurzaamheid bevorderen.

2

De Partijen komen overeen investeringen te bevorderen door middel van wetgeving, regelgeving en beleid, die zij op transparante wijze ontwikkelen, de publiek-private dialoog aan te moedigen en alle belanghebbenden de gelegenheid te bieden deel te nemen.

3

De Partijen stimuleren de inspanningen ter verbetering van het investerings- en ondernemingsklimaat. Zij ondersteunen maatregelen die de kenniskloof bij buitenlandse investeerders over de plaatselijke investeringsvoorwaarden overbruggen. Zij bevorderen zakelijke contacten en informatienetwerken en faciliteren gezamenlijke investeringen en joint ventures.

4

De Partijen bevorderen een doeltreffend en strategischer gebruik van overheidsinvesteringen om private investeringen aan te trekken door middel van blending, garanties en andere innovatieve financieringsinstrumenten, teneinde extra middelen op de kapitaalmarkten aan te trekken, het risico van investeringen te beperken en de toegang tot financiering te vergemakkelijken. De Partijen houden, met het oog op de samenhang, rekening met andere initiatieven die bijdragen tot de financiering en bevordering van investeringen van de private sector in Afrika.

5

De Partijen bevorderen maatschappelijk verantwoord ondernemerschap en verantwoorde bedrijfsvoering in de gehele waardeketen, door te voorzien in ondersteunende beleidskaders die de toepassing van toepasselijke praktijken door ondernemingen aanmoedigen en door de naleving, uitvoering, opvolging en verspreiding van toepasselijke internationale normen te ondersteunen, zoals de leidende beginselen van de VN inzake bedrijfsleven en mensenrechten, de OESO- richtsnoeren voor multinationale ondernemingen en de tripartiete beginselverklaring betreffende multinationale ondernemingen en sociaal beleid van de IAO. Zij erkennen de bijdrage aan duurzaamheid en maatschappelijk verantwoord ondernemerschap van andere vrijwillige initiatieven, waaronder zelfregulering door de industrie.

1

De Partijen bevorderen inclusieve en duurzame industrialisering in Afrika door middel van innovatie en technologische ontwikkeling, met bijzondere aandacht voor sectoren met een hoge toegevoegde waarde en arbeidsintensieve sectoren.

2

De Partijen bevorderen de transformatie van de Afrikaanse economieën en hun overgang van grondstoffenafhankelijkheid naar gediversifieerde economieën door middel van de behandeling en verwerking van grondstoffen ter plaatse, productie met een toegevoegde waarde en integratie in regionale en mondiale waardeketens, onder meer door rekening te houden met de strategie voor versnelde industriële ontwikkeling in Afrika.

3

De Partijen streven ernaar de knelpunten weg te werken die de industriële ontwikkeling belemmeren. Zij pakken beperkingen aan de aanbodzijde aan, bevorderen productiviteitsverbetering, moedigen het gebruik van geavanceerde ICT en kunstmatige intelligentie aan, en ondersteunen de digitale transformatie, rekening houdend met sociale, mobiliteits-, analyse- en cloudtechnologieën. Zij bevorderen klimaatslimme en milieuvriendelijke praktijken en het gebruik van schone en betaalbare energie.

4

De Partijen streven ernaar industriële banden tot stand te brengen door een grotere toevoeging van meerwaarde voor onder meer de landbouwstaten en grondstoffenrijke landen. Zij bevorderen de betrekkingen tussen kleinere en grotere industrieën in Afrika. Zij ontwikkelen de dienstensector om ervoor te zorgen dat deze efficiënt bijdraagt aan de industrialisering.

5

De Partijen bevorderen de ontwikkeling van micro-, kleine en middelgrote ondernemingen in Afrika, onder meer door de ontwikkeling van koppelingen binnen Afrika en synergieën met ondernemingen uit de Europese Unie. Zij ondersteunen beleid voor de ontwikkeling van ondernemerschap bij jongeren en vrouwen in de context van hun economische emancipatie en de bevordering van inclusieve ontwikkeling.

1

De Partijen bevorderen en versterken de rol van de private sector als doeltreffende aanjager van duurzame ontwikkeling op basis van maatschappelijk verantwoord ondernemerschap en verantwoorde bedrijfsvoering. Zij voorzien in een gunstig klimaat om het potentieel van een door kansen gedreven ondernemerschap te ontsluiten en de ondernemingsbasis van Afrika beter uit te rusten door middel van een combinatie van instrumenten zoals financiering, diensten en opleiding, bedrijfscultuur en regelgevingskaders, innovatie en de toepassing van moderne technologieën. Zij besteden bijzondere aandacht aan de informele sector en de formalisering van informele economische activiteiten.

2

De Partijen stellen het juiste ondernemingskader vast en ondersteunen micro-, kleine en middelgrote ondernemingen en startende ondernemingen om groeikansen te benutten, onder meer door initiatieven voor hun internationalisering te bevorderen. Zij versterken ondersteuningsdiensten voor micro-, kleine en middelgrote ondernemingen door zich te richten op begeleidende maatregelen, markttoegang, capaciteitsopbouw en bedrijfsmodernisering. Zij bevorderen en ondersteunen innovatie en ondernemerschap, met name bij jongeren en vrouwen.

3

De Partijen ondersteunen een gestructureerde dialoog tussen de private sectoren in Afrika en de EU en de samenwerking tussen micro-, kleine en middelgrote ondernemingen in Afrika en de EU om bij te dragen tot een beter ondernemingsklimaat dat groei in alle economische sectoren mogelijk maakt.

4

De Partijen bevorderen de inzet en acties van de private sector op het gebied van groene bedrijfsontwikkeling en de circulaire economie, onder meer door de ontwikkeling van sociaal ondernemerschap en het vergemakkelijken van de toegang tot duurzame financiering.

5

De Partijen stimuleren en vergemakkelijken een breder gebruik van hun respectieve valuta’s bij hun internationale transacties.

1

De Partijen erkennen het belang van handel als een belangrijke factor voor economische groei en ontwikkeling en versterken de handelsmogelijkheden tot wederzijds voordeel. Zij werken samen met het oog op de opbouw van handelscapaciteit en de totstandbrenging van de randvoorwaarden en het beleid om de onderlinge handelsstromen te bevorderen.

2

De Partijen komen overeen dat de handelssamenwerking moet worden uitgevoerd in volledige overeenstemming met de bepalingen van de WTO, met inbegrip van de bijzondere en gedifferentieerde behandeling.

3

De Partijen komen overeen de handelssamenwerking in de eerste plaats moet voortbouwen op bestaande preferentiële handelsregelingen en economische partnerschapsovereenkomsten (EPO’s).

4

De ondertekenaars van de EPO’s steunen de uitvoering ervan, met inbegrip van de mogelijkheid om het toepassingsgebied ervan uit te breiden en, in voorkomend geval, de toetreding van nieuwe leden.

5

De Partijen werken samen om met hun respectieve middelen de uitvoering van de Afrikaanse continentale vrijhandelszone te ondersteunen.

6

De Partijen komen overeen dat de uitvoering van de EPO’s, de Overeenkomst tot oprichting van de Afrikaanse continentale vrijhandelszone en andere toepasselijke handelsregelingen complementair en wederzijds ondersteunend zijn en bijdragen tot de verdieping van het regionale en continentale integratieproces in het kader van de agenda voor handel en structurele transformatie van de AU.

7

De Partijen komen overeen op de passende niveaus gezamenlijke regelingen te handhaven of in te voeren om toe te zien op de uitvoering van de EPO’s en andere toepasselijke handelsregelingen te bespreken, en de gevolgen daarvan voor de ontwikkeling van de Afrikaanse economieën en voor hun regionale en continentale integratieprocessen te beoordelen.

8

De Partijen ondersteunen regionale economische integratieprocessen, onder meer door middel van handelsfacilitatie en harmonisatie van de regelgeving, en bevorderen de intra- Afrikaanse handel en de integratie van Afrikaanse landen in regionale en mondiale waardeketens. Zij komen ook overeen de totstandbrenging en consolidatie van regionale markten voor goederen en diensten te vergemakkelijken en te stimuleren.

9

De Partijen steunen initiatieven die onnodige technische handelsbelemmeringen verminderen en wegnemen binnen het toepassingsgebied van de WTO-Overeenkomst inzake technische handelsbelemmeringen (de „TBT-overeenkomst”). Zij werken samen om de sanitaire en fytosanitaire voorschriften en praktijken in het kader van de WTO-Overeenkomst inzake sanitaire en fytosanitaire maatregelen (de „SPS-Overeenkomst”) te versterken. De Partijen werken met name samen bij de ontwikkeling van internationale normen ter ondersteuning van hun desbetreffende beleidskaders. Zij werken samen om de transparantie te vergroten bij de ontwikkeling van regelgevende maatregelen en de uitvoering van normen, technische voorschriften en conformiteitsbeoordelingsprocedures (testen, certificeren en ijken). Zij behandelen onder meer metrologie en accreditering van laboratoria en andere overeenstemmingsbeoordelingsorganen in combinatie met een adequate infrastructuur voor markttoezicht.

10

De Partijen werken samen op het gebied van handelsfacilitatie, voortbouwend op hun respectieve verbintenissen in het kader van de WTO-Overeenkomst inzake handelsfacilitatie (TF-overeenkomst). Zij stellen maatregelen, met inbegrip van technische bijstand, vast om de TBT, SPS- en TF-overeenkomsten uit te voeren, en ondersteunen de naleving van internationale normen door middel van passende capaciteitsopbouw.

11

De Partijen stimuleren de marktontwikkeling door middel van infrastructuurverbindingen en geven prioriteit aan het wegnemen van onnodige belemmeringen en beperkingen voor de uitvoer tussen Afrika en de Europese Unie.

12

De Partijen verbinden zich ertoe, overeenkomstig hun ontwikkelingsniveau en prioriteiten, de markttoegang voor goederen tot de markten van Afrika en de EU te verbeteren teneinde de voordelen van bestaande handelsovereenkomsten te maximaliseren.

1

De Partijen werken samen om een duurzame en kwaliteitsvolle landbouwproductie, -productiviteit en verwerking van landbouwproducten te verhogen teneinde de voedsel- en voedingszekerheid te vergroten, de bestaansmiddelen te verbeteren, fatsoenlijke banen te scheppen, waardeketens te verbeteren en de inkomens te verhogen. Zij versterken klimaatbestendige praktijken, bevorderen duurzaam beheer en gebruik van natuurlijke hulpbronnen en ecosysteemdiensten, nemen de prikkels weg die niet-duurzame productiepatronen genereren en maken gebruik van de meest duurzame, energie-efficiënte en koolstofarme technologieën. Zij zorgen voor de transitie naar duurzame voedselsystemen door aandacht te besteden aan alle dimensies van duurzaamheid en versterken de veerkracht van hun agrovoedingssystemen tegen klimaat- en milieurisico’s en exogene schokken.

2

De Partijen werken samen met het oog op het stimuleren van publieke en private investeringen, een beter samenspel tussen bedrijven uit Afrika en de EU in de agrovoedingssector, het uitwisselen van beste praktijken en het samenbrengen van deskundigheid uit de EU en Afrika op het gebied van landbouwontwikkeling. Zij ondersteunen de uitvoering van het alomvattende programma voor landbouwontwikkeling in Afrika (CAADP).

3

De Partijen stimuleren investeringen door investeringsvriendelijke regels en voorschriften vast te stellen om verantwoorde private investeringen te bevorderen en deze investeringen in de agrovoedingssector tot bloei te laten komen. Zij ondersteunen de ontwikkeling van duurzame waardeketens in de agrovoedingssector, onder meer door middel van verbeterde infrastructuur op het platteland, betere beroepsopleiding en -onderwijs, landbouwonderzoek en -technologieën, en vergemakkelijken de toegang tot financiering en de markten.

4

De Partijen werken samen ter verbetering van de mogelijkheden voor landbouwproducenten, -verwerkers en -exporteurs om toegang te krijgen tot nationale, regionale en internationale markten. Zij bevorderen capaciteitsopbouw op het gebied van sanitaire en fytosanitaire normen, eerlijke handelsregelingen voor de verwerking van landbouwproducten, toegang tot diensten, landbouwadvies en passende technologieën, met bijzondere aandacht voor de capaciteit van jonge landbouwers, vrouwen, kleine boeren en familiebedrijven. Zij voorzien in capaciteitsopbouw bij organisaties voor agrarische familiebedrijven en micro-, kleine en middelgrote ondernemingen op het gebied van productie- en verwerkingstechnieken door een beleid te ontwikkelen ter bevordering van de zelfredzaamheid van met name jongeren en vrouwen.

5

De Partijen werken samen op het gebied van de governance van de landbouwsector, met name via ondersteunende maatregelen voor systemen voor vroegtijdige waarschuwing en informatie om crises te voorkomen, door middel van inclusief beleid, en door de capaciteit van beroepsorganisaties op nationaal, regionaal en continentaal niveau op te bouwen. Zij vergemakkelijken de toegang tot landbouwgrond en erfrechten, ook voor familiebedrijven, jongeren en vrouwen.

1

De Partijen werken samen om de duurzame veeteelt, de nomadische veeteelt en de grensoverschrijdende verweiding te verbeteren, om waardeketens voor de veestapel te ontwikkelen, onder meer door de capaciteit van beroepsorganisaties te vergroten, en om de verwerking, instandhouding, handel en ontwikkeling van dierlijke producten zoals leder, melk en vlees te ondersteunen, rekening houdend met ecologische duurzaamheid, klimaatbestendigheid, sociaal- economische ontwikkeling en inclusieve groei. Zij werken ook samen om de infrastructuur voor de verwerking en afzet van vee en dierlijke producten te moderniseren teneinde de toegang tot de markten te vergemakkelijken en de interregionale markten in Afrika te versterken.

2

De Partijen werken samen om de veeteeltsector te ontwikkelen en te moderniseren in overeenstemming met de doelstellingen van het CAADP, rekening houdend met de strategie voor de ontwikkeling van de veestapel voor Afrika.

3

De Partijen werken samen om de diergezondheid te verbeteren, de veterinaire diensten te versterken en het duurzame beheer van de landbouw en veeteelt te waarborgen. Zij moedigen de totstandbrenging van passende nationale en regionale regelgevingskaders en de versterking van de veterinaire onderzoekscapaciteit aan. Zij werken samen om de risico’s van grensoverschrijdende dierziekten aan te pakken door de monitoringmechanismen en grensoverschrijdende epidemiologische samenwerking te versterken.

1

De Partijen ondersteunen de blauwe economie door duurzame economische groei te verzoenen met een beter inkomen, sociale rechtvaardigheid, de instandhouding van ecosystemen op zee en op land en van de biodiversiteit en klimaatbestendigheid ervan, en door de voedselzekerheid en transparante, betrouwbare en veilige voedselsystemen te versterken.

2

De Partijen komen overeen duurzame en verantwoorde investeringen in de blauwe economie te bevorderen en gerichte maatregelen te ondersteunen om meer investeringen in de private sector te stimuleren. Zij bevorderen een geïntegreerd beheer van stroomgebieden en mariene ruimtelijke ordening om veelvuldig gebruik en milieubescherming met elkaar in overeenstemming te brengen. Zij blijven de ontwikkeling en overdracht van technologie en de uitwisseling van kennis, innovaties, beste praktijken en opgedane kennis met betrekking tot een duurzame blauwe economie bevorderen.

3

De Partijen bevorderen duurzame visserij op zee en in de binnenwateren met het oog op werkgelegenheid, het genereren van inkomsten, armoedebestrijding, grotere voedselveiligheid en betere voeding. Zij faciliteren joint ventures, bevorderen de totstandkoming van toegevoegde waarde, streven naar een oplossing voor verliezen na de oogst door middel van passende maatregelen, en bevorderen een betere markttoegang. Zij vergroten de sociale en economische voordelen van de kleinschalige visserij, met inbegrip van de ambachtelijke visserij, door het opbouwen van duurzame waardeketens voor de visserij en het versterken van investeringen en de lokale capaciteit, met aandacht voor de participatie van kwetsbare en gemarginaliseerde personen.

4

De Partijen zorgen voor de instandhouding en het duurzame beheer en gebruik van de visbestanden in zee en de binnenwateren teneinde de visbestanden op een duurzaam niveau te houden, overbevissing te voorkomen, de uitvoering van klimaatslim beleid te ondersteunen en de negatieve effecten van de visserij op het natuurlijke milieu tot een minimum te beperken. Zij moedigen regionale samenwerking aan en stimuleren beste praktijken op het gebied van visserijbeheer, met inbegrip van de bevordering van het verzamelen en rapporteren van visserijgegevens en -statistieken.

5

De Partijen werken samen aan de ontwikkeling van duurzame aquacultuur in zee en in de binnenwateren door middel van doeltreffende ruimtelijke ordening, een ecosysteemgerichte aanpak, betere toegang tot financiering en een gelijker speelveld voor investeerders, waarbij er tegelijkertijd voor wordt gezorgd dat hiermee tegemoet wordt gekomen aan de zorgen van lokale gemeenschappen.

6

De Partijen bevorderen de duurzame ontwikkeling van kust- en maritiem toerisme dat inkomsten genereert en banen schept met inachtneming van de ecologische en sociale dimensie.

7

De Partijen onderzoeken het potentieel van innovatieve, nieuwe en opkomende duurzame maritieme activiteiten, met inbegrip van getijdenenergie. Zij zetten de nodige regelgevings- en beleidskaders op voor de toekomstige ontwikkeling ervan, ondersteunen onderzoek en nemen technische knelpunten weg om de toegang voor investeerders te vergemakkelijken en tegelijkertijd risico’s voor het mariene milieu te voorkomen.

8

De Partijen ondersteunen de uitvoering van strategieën en actieplannen voor de blauwe economie. Zij vergemakkelijken de betrokkenheid van de private sector en andere belanghebbenden bij de ontwikkeling en uitvoering van een duurzame blauwe economie. Zij besteden de nodige aandacht aan de ontwikkeling van kleine eilandstaten in ontwikkeling, waarbij zij erkennen dat deze afhankelijk zijn van de oceaan.

1

De Partijen bevorderen de winningsindustrie met het oog op inclusieve en duurzame groei en ontwikkeling en de transformatie van Afrikaanse economieën. De Partijen stimuleren investeringen in winningsindustrieën en verwerking, rekening houdend met het beginsel van de soevereiniteit van landen over natuurlijke hulpbronnen. Zij bevorderen een grotere integratie tussen de waardeketens van Afrika en de EU.

2

De Partijen bevorderen een eerlijke, verantwoordelijke en onverstoorde toegang tot bodemschatten, met volledige eerbiediging van de soevereiniteit van landen over hun natuurlijke hulpbronnen, bevorderen duurzame handel tussen actoren uit Afrika en de EU en eerbiedigen de rechten van de hierbij betrokken gemeenschappen. Zij ondersteunen de ontwikkeling, harmonisatie en uitvoering van coherent beleid en robuuste regelgevings- en rechtskaders op het gebied van exploratie, exploitatie, behandeling, licentieverlening, aanbesteding, belastingheffing, verwerking en uitvoer van bodemschatten. Zij moedigen de deelname van lokale micro-, kleine en middelgrote ondernemingen in de winningsindustrieën aan door de overdracht van vaardigheden en technologie te faciliteren, teneinde bij te dragen tot hun concurrentievermogen, zodat zij volwaardige actoren in de waardeketens worden.

3

De Partijen bevorderen goed bestuur in de mijnbouwsector met het oog op sociaal- economische ontwikkeling. Zij versterken de interne wetgeving om ervoor te zorgen dat internationaal erkende beginselen en richtsnoeren worden nageleefd, waarbij in voorkomend geval rekening wordt gehouden met regionale strategieën. Zij bestrijden belastingfraude en belastingontduiking en zorgen ervoor dat alle marktdeelnemers de aan de gastlanden verschuldigde belastingen, heffingen en royalty’s betalen. Zij bestrijden de illegale exploitatie van en handel in delfstoffen met nationale, regionale en internationale wettelijke middelen.

4

De Partijen ondersteunen nationale, regionale en internationale initiatieven met het oog op meer transparantie en verantwoordingsplicht bij het gebruik en het beheer van bodemschatten, onder meer door de bevordering van het Kimberleyproces en het initiatief inzake transparantie van winningsindustrieën (EITI) en andere initiatieven inzake het op een verantwoorde en duurzame wijze winnen en betrekken van mineralen, zoals de OESO-richtsnoeren inzake de zorgvuldigheidseisen voor verantwoorde bevoorradingsketens van bodemschatten uit door conflicten getroffen gebieden en risicogebieden.

5

De Partijen ondersteunen de ontwikkeling van passende wetgeving en mechanismen, rekening houdend met de behoeften van mijnwerkers in de ambachtelijke en kleinschalige ontginning, lokale gemeenschappen en het maatschappelijk middenveld, en bevorderen hun betrokkenheid bij het waarborgen van een inclusieve en duurzame exploitatie van bodemschatten. Zij bevorderen milieuduurzaamheid, klimaatslimme praktijken, fatsoenlijke arbeidsomstandigheden, de gezondheid en veiligheid van lokale gemeenschappen en de eerbiediging van de mensenrechten in overeenstemming met internationale verplichtingen en verbintenissen. Zij werken samen om de productiecapaciteit van lokale ondernemers in de waardeketens van de mijnbouwsector en van mijnwerkers in de ambachtelijke en kleinschalige ontginning op te bouwen, en bevorderen sociale partnerschappen tussen mijnbouwondernemingen, lokale gemeenschappen en andere belanghebbenden. Zij bevorderen nationale en regionale karterings- en exploratieactiviteiten om de kwaliteit van de systemen voor het beheer van geologische informatie en geodata in Afrika te verbeteren.

1

De Partijen werken samen om een duurzame maakindustrie in Afrika te bevorderen door strategieën op maat te ontwikkelen die erop gericht zijn de afhankelijkheid van goedkope primaire productie te verminderen en toegevoegde waarde op lokaal en regionaal niveau tot stand te brengen.

2

De Partijen ontwikkelen beleid om meer binnenlandse en buitenlandse directe investeringen voor de maakindustrie aan te trekken. Zij werken samen ter ondersteuning van de capaciteit van micro-, kleine en middelgrote ondernemingen. Zij bevorderen innovatie en geavanceerde productieclusters, -netwerken en -partnerschappen.

3

De Partijen streven ernaar het aandeel van de arbeidsintensieve maakindustrie te vergroten. Zij werken samen om zich nieuwe en opkomende technologieën eigen te maken met het oog op de transformatie van de toeleveringsketens en de modernisering van de productie.

4

De Partijen ondersteunen inspanningen om de handel in industrieproducten te vergroten door middel van koppelingen met markten en handelsfacilitatie, onder meer met het oog op betere kwaliteitsnormen en infrastructuur. Zij versterken de regionale integratie om het productiepotentieel van Afrika te ontsluiten en het Afrikaans concurrentievermogen op de wereldmarkten te verbeteren.

1

De Partijen nemen maatregelen die de ontwikkeling van een dynamische en robuuste dienstensector ondersteunen om de weg vrij te maken voor meer handel in diensten, uitvoer en investeringen en voor versterkte regionale integratie en interregionale samenwerking.

2

De Partijen ontwikkelen sectorspecifieke beleidslijnen en maatregelen om belemmeringen in de regelgeving weg te nemen, de institutionele en regelgevingskaders te verbeteren en de capaciteit voor het verlenen van diensten te versterken. Zij ondersteunen de uitvoering van de Algemene Overeenkomst inzake de handel in diensten (GATS) van de WTO, verdiepen de regionale samenwerking, gaan de versnippering van de dienstenmarkten in Afrika tegen, versterken de generatie en analyse van gegevens voor de handel in diensten, en ondersteunen het toezicht op de integratie van diensten en het effect van hervormingen op de verlaging van de handelskosten.

3

De Partijen werken samen om de handel in diensten, met inbegrip van het verkeer van natuurlijke personen voor zakelijke doeleinden, tussen Afrika en de EU te bevorderen, met bijzondere aandacht voor sleutelsectoren voor hun economische groei en ontwikkeling, zoals ICT, gezondheidszorg, financiële diensten, distributie, toerisme, bouwnijverheid en aanverwante civieltechnische diensten, in overeenstemming met bestaande internationale overeenkomsten.

4

De Partijen werken samen om de capaciteit voor het verlenen van diensten in verband met de culturele en de creatieve sector te versterken.

1

De Partijen werken samen om moderne, veilige, zekere en duurzame vervoerssystemen tot stand te brengen die de interconnectiviteit binnen Afrika en tussen Afrika en de EU versterken.

2

De Partijen verbeteren de algemene governance van de vervoerssector door efficiënte regelgeving te ontwikkelen en toe te passen die eerlijke concurrentie binnen en tussen vervoerswijzen mogelijk maakt. Zij streven ernaar het milieueffect van vervoerswijzen te verminderen door schone energie te bevorderen door middel van verbeterde brandstofnormen en energie-efficiënte technologieën.

3

De Partijen stimuleren investeringen ter ondersteuning van de verdere ontwikkeling van vervoersinfrastructuren en -netwerken (namelijk wegen, lucht, water, spoorwegen), met bijzondere aandacht voor ontbrekende infrastructuurverbindingen en het onderhoud daarvan, rekening houdend met het Programma voor infrastructurele ontwikkeling in Afrika. Zij verbeteren de toegang tot basisinfrastructuur voor plattelands- en afgelegen gemeenschappen om de sociaal-economische ontwikkeling ervan te bevorderen. Zij werken aan de versterking van duurzame haveninfrastructuur en -faciliteiten en onderzoeken de mogelijkheid om groene havens te creëren.

4

De Partijen werken samen in de luchtvaartsector, onder meer door de totstandbrenging en versterking van de eengemaakte Afrikaanse markt voor luchtvervoer te ondersteunen. Zij stimuleren investeringen, verbreden en verdiepen de samenwerking op regelgevingsgebied en verbeteren de veiligheid en beveiliging van en het toezicht op het luchtruim, met inbegrip van hun vermogen om te reageren op de hieraan gerelateerde dreigingen en risico’s.

1

De Partijen streven ernaar de toegang tot duurzame en betaalbare energie te versnellen, veerkrachtige energie-infrastructuur te ontwikkelen, met name in plattelandsgebieden, en de ontwikkeling van hernieuwbare energie en efficiënt energiegebruik te bevorderen. Zij bevorderen het gebruik van de meest efficiënte energie- en koolstofarme technologieën in alle sectoren, met name in de landbouw, de maakindustrie, de winningsindustrieën en het toerisme.

2

De Partijen bevorderen energiezekerheid en zorgen voor de totstandbrenging en versterking van doeltreffende onderlinge energieverbindingen binnen Afrika en tussen Afrika en de EU om een betrouwbare en betaalbare energievoorziening te waarborgen. Zij pakken de regelgevende, economische, maatschappelijke en andere uitdagingen aan in verband met de ontwikkeling van strategische duurzame energiecorridors.

3

De Partijen bevorderen open, transparante, concurrerende en functionerende energiemarkten door wettelijke en regelgevingskaders vast te stellen die investeringen in duurzame energie, energieopslag en energie-efficiëntie stimuleren. Zij zullen milieuschadelijke subsidies voor fossiele brandstoffen geleidelijk afschaffen. Zij verbinden zich ertoe het partnerschap tussen de private sectoren in Afrika en de EU te versterken, evenals de betrokkenheid van hun publieke en private sector, teneinde investeringen in duurzame energieopwekking, energie-efficiëntie en toegang tot energie te stimuleren. Zij trekken investeringen aan in een gediversifieerde en schone energiemix voor elektriciteit, waarbij hernieuwbare energiebronnen worden bevorderd. Zij ondersteunen de uitvoering van relevante nationale en regionale energie-initiatieven in Afrika, onder meer door bij te dragen aan de doelstellingen van het Afrikaanse initiatief voor hernieuwbare energie.

4

De Partijen bevorderen energie-efficiëntie en energiebesparing in alle stadia van de energieketen, van opwekking tot verbruik. Zij komen overeen werk te maken van een grotere capaciteit voor duurzame energieopwekking en -opslag en een betere transmissie- en distributie- infrastructuur door veilige, duurzame, hulpbronnenefficiënte en klimaatslimme oplossingen te bevorderen die doeltreffender bijdragen tot de uitbanning van armoede.

5

De Partijen ondersteunen de ontwikkeling en invoering van schone, diverse, kosteneffectieve en duurzame energietechnologieën, met de nadruk op hernieuwbare en emissiearme energietechnologieën en op maatregelen op het gebied van energie-efficiëntie en energiebesparing, door de capaciteit te versterken en partnerschappen, netwerken en joint ventures tussen economische actoren in Afrika en de EU te bevorderen. Zij bevorderen gezamenlijke onderzoeks- en innovatienetwerken op het gebied van hernieuwbare energie en energie-efficiëntie.

6

De Partijen ondersteunen sectorale hervormingen en de ontwikkeling van passende regelgevings- en beleidskaders om regionale interconnectiviteit en samenwerking op het gebied van energie te waarborgen. Zij versterken regionale energieconsortia als vehikel voor geïntegreerde grensoverschrijdende energiemarkten en handel.

1

De Partijen verbeteren de toegang tot open, betaalbare en veilige ICT, onder meer door private en publieke investeringen te ondersteunen. Zij streven ernaar de nodige regelgevende instanties op te richten om vergunningen te verlenen aan dienstverleners, concurrerend handelen te bevorderen en te zorgen voor de eerlijke behandeling van consumenten en voor gegevens- en consumentenbescherming.

2

De Partijen verbeteren de toegang tot digitale technologieën en diensten en zorgen voor betaalbare digitale connectiviteit, onder meer door een gunstig beleids- en regelgevingskader. Zij verbeteren het ondernemingsklimaat en faciliteren de toegang tot financiering en bedrijfsondersteunende diensten om digitaal ondernemerschap en een verdere integratie van de digitalisering te bevorderen, teneinde de efficiëntie en doeltreffendheid van interventies in alle economische sectoren te verbeteren met het oog op inclusieve economische groei en transformatie.

3

De Partijen werken samen om, met name door het opzetten en aanpassen van passende, wettelijke en institutionele kaders, een gunstig klimaat tot stand te brengen om het potentieel van de digitale economie, met inbegrip van e-handel, bij het scheppen van banen en economische ontwikkeling te ontsluiten, met bijzondere aandacht voor vrouwen en jongeren.

4

De Partijen ondersteunen de transitie naar kenniseconomieën.

1

De Partijen werken samen om een gunstig klimaat te scheppen voor een evenwichtige en duurzame ontwikkeling van het toerisme, dat de economische ontwikkeling bevordert, werkgelegenheid genereert en de integratie van ecologische, culturele en sociale overwegingen bevordert, onder meer door uitdagingen aan te pakken die specifiek zijn voor de toeristische sector.

2

De Partijen stimuleren investeringen in de bevordering en ontwikkeling van toeristische producten, met inachtneming van de concurrentiepositie van micro-, kleine en middelgrote ondernemingen. Zij versterken de banden tussen de toeristische sector en andere economische sectoren, zoals landbouw, bosbouw, vervoer, de blauwe economie, de cultuur- en erfgoedsectoren, teneinde de sociaal-economische voordelen van toerisme te optimaliseren.

3

De Partijen versterken de bescherming en bevordering van cultureel erfgoed en natuurlijke hulpbronnen, met bijzondere aandacht voor de bescherming van het milieu en van wilde dieren en planten. Zij eerbiedigen de integriteit en de belangen van de lokale gemeenschappen en maximaliseren hun betrokkenheid bij de ontwikkeling van het toerisme, met name plattelandstoerisme, buurttoerisme en ecotoerisme.

4

De Partijen ontwikkelen initiatieven ter bevordering van duurzaam toerisme en ter verbetering van de dienstverlening. Zij bevorderen opleiding en de uitwisseling van ervaringen en delen informatie en statistieken van wederzijds belang in de toeristische sector.

1

De Partijen komen overeen middelen vrij te maken om onderzoeks- en innovatieactiviteiten ter ondersteuning van inclusieve economische groei en ontwikkeling en de overgang naar kennismaatschappijen en -economieën te bevorderen.

2

De Partijen stimuleren de ontwikkeling van onderzoeksinfrastructuren en -faciliteiten. Zij bevorderen fundamenteel en toegepast onderzoek, onder meer op het gebied van toegepaste technologie en artificiële intelligentie, en bevorderen open data met het oog op wederzijds voordelige wetenschappelijke excellentie. Zij bevorderen onderzoek aan Afrikaanse universiteiten, instituten en onderzoekscentra, met bijzondere aandacht voor capaciteitsopbouw en de overdracht van technologie en knowhow. Zij versterken de deelname aan mondiaal onderzoek, technologische ontwikkeling en technologieoverdracht, innovatie en kennisproductie.

3

De Partijen bevorderen en ondersteunen innovatieve mobiliteits- en opleidingsprogramma’s voor studenten, academici en onderzoekers en bouwen de capaciteit van instellingen voor hoger onderwijs op om doeltreffend samen te werken op het gebied van onderzoek en innovatie. Zij stimuleren dialoog, kennisuitwisseling en samenwerking tussen de academische gemeenschap, onderzoekers en innovators en de private sector teneinde de productiviteit en het concurrentievermogen te vergroten en de ecosystemen voor ondernemerschap te versterken.

1

De Partijen benutten de potentiële voordelen van ruimtewetenschap, -technologie, -innovatie en -toepassingen met betrekking tot onderwerpen van gemeenschappelijk belang op het gebied van civiele ruimteactiviteiten, zoals ruimteonderzoek, toepassingen en diensten voor wereldwijde satellietnavigatiesystemen, de ontwikkeling van satellietaugmentatiesystemen, aardobservatie en aardwetenschap, met name het gebruik van vroegtijdige waarschuwing en surveillance. Zij werken samen aan de ontwikkeling van een verantwoorde en duurzame ruimtevaartmarkt en -industrie die hun respectieve behoeften bevordert en daarop inspeelt.

2

De Partijen werken samen om activiteiten uit te voeren die gebruikmaken van ruimtevaarttechnologieën en -toepassingen voor duurzame ontwikkeling en ter verbetering van het welzijn van de bevolking en die de sociaal-economische kansen en uitdagingen van Afrika oppakken, rekening houdend met het beleid en de strategie inzake de Afrikaanse ruimtevaart. Zij verbeteren de toegang tot ruimtegerelateerde gegevens, informatie, diensten en producten.

1

De Partijen streven naar universele, inclusieve en billijke toegang tot kwaliteitsonderwijs op alle niveaus, van kleuter- tot hoger onderwijs, met meer inschrijvingen en een geringere onderwijsuitval. Zij verbeteren de kwaliteit van formeel onderwijs en niet-formeel leren, werken samen bij de ontwikkeling van leerplannen en verbeteren de infrastructuur en uitrusting van onderwijscentra. Zij besteden bijzondere aandacht aan de specifieke behoeften van vrouwen en meisjes, alsook aan de meest kwetsbare en gemarginaliseerde groepen, waaronder personen met een handicap, en aan personen in een noodsituatie en kwetsbare groepen.

2

De Partijen bevorderen de uitbreiding van het onderwijs van en de toegang tot STEM- (wetenschap, technologie, ingenieurswetenschap en wiskunde) en kunstvakken voor iedereen. Zij bevorderen het gebruik van toegankelijke en betaalbare digitale technologieën voor het onderwijs en de ontwikkeling van digitale vaardigheden en geletterdheid voor iedereen.

3

De Partijen streven ernaar inschrijvingen en kwaliteit in het tertiair onderwijs, de technische en beroepsopleiding, werkplekleren en volwasseneneducatie te bevorderen, te zorgen voor de totstandkoming van een kritische massa van hoogopgeleiden en geschoolde werknemers die vertrouwd zijn met innovatie en doeltreffend in te spelen op specifieke economische behoeften.

4

De Partijen werken samen om de erkenning en transparantie van kwalificaties en een betere kwaliteitsborging en relevantie aan te moedigen. Zij verhogen de steun voor specifieke initiatieven voor de bevordering van de mobiliteit van studenten, personeel, universiteitsmedewerkers en onderzoekers tussen Afrika en de EU. Zij bevorderen partnerschappen tussen instellingen en bevorderen de ontwikkeling en de overdracht van kennis.

1

De Partijen streven naar universele gezondheidszorgdekking en billijke toegang tot hoogwaardige essentiële gezondheidsdiensten, onder meer door versterking van de nationale gezondheidszorgstelsels en goed werkende moderne gezondheidszorgfaciliteiten.

2

De Partijen werken samen om vermijdbare moeder-, kinder- en neonatale mortaliteit en morbiditeit te voorkomen. Zij streven naar universele toegang tot diensten op het gebied van seksuele en reproductieve gezondheid. Zij werken samen om de toenemende incidentie en last van niet-overdraagbare ziekten te bestrijden.

3

De Partijen werken samen om overdraagbare ziekten en door vectoren overgedragen ziekten, met inbegrip van verwaarloosde tropische ziekten, te bestrijden. Zij werken samen om pandemieën zoals hiv/aids, tuberculose en malaria aan te pakken en het aantal sterfgevallen als gevolg van deze ziekten aanzienlijk terug te dringen. Zij ondersteunen de toegang tot veilige en betaalbare essentiële geneesmiddelen, vaccins en diagnosemiddelen, met inbegrip van universele toegang tot antiretrovirale behandeling voor personen met hiv/aids.

4

De Partijen versterken de capaciteit voor paraatheid en respons inzake noodsituaties om uitbraken van ziekten en andere bedreigingen voor de gezondheid, zoals antimicrobiële resistentie, op te sporen, te voorkomen en erop te reageren, conform een „één gezondheid”-benadering. Zij komen overeen de steun voor nationale en regionale systemen voor gezondheidspreventie, gezondheidsbewaking en gezondheidsmonitoring op te voeren.

5

De Partijen werken samen aan de bevordering van lokale kennis en de regulering van de traditionele geneeskunde in het kader van activiteiten op het gebied van de volksgezondheid.

1

De Partijen streven ernaar dat iedereen toegang heeft tot een moderne leefbare woonomgeving met hoogwaardige basisvoorzieningen.

2

De Partijen bevorderen de toegang tot betaalbare en behoorlijke huisvesting voor iedereen in duurzame menselijke nederzettingen, rekening houdend met doeltreffende ruimtelijke ordening en grondbezit, en met gebruiks- en beheersystemen bij de vaststelling van huisvestingsbeleid. Zij streven ernaar ervoor te zorgen dat minder mensen in sloppenwijken leven en werken samen om sloppenwijken en informele nederzettingen te saneren.

3

De Partijen bevorderen de universele toegang tot voldoende, veilig, fysiek toegankelijk en betaalbaar water voor persoonlijk en huishoudelijk gebruik, onder meer door middel van duurzaam en geïntegreerd beheer van watervoorraden en -systemen, en een efficiënter gebruik en efficiëntere recycling van water.

4

De Partijen bevorderen de fysieke, betaalbare en aanvaardbare toegang tot sanitaire voorzieningen voor iedereen, in alle aspecten van het leven, die veilig, hygiënisch, beveiligd, sociaal en cultureel aanvaardbaar is, privacy biedt en waardigheid garandeert.

5

De Partijen verbeteren de toegang tot duurzame energiediensten voor iedereen en ondersteunen de efficiëntie van het energieverbruik van huishoudens.

1

De Partijen verbeteren de toegang tot veilige en voedzame levensmiddelen om honger, hongersnoden en andere voedselcrises volledig uit te bannen. Zij ondersteunen de totstandbrenging van adequate systemen voor voedselvoorziening en -opslag.

2

De Partijen bestrijden alle vormen van ondervoeding, onder meer door verbetering van de voedselproductie en -distributie en betere sanitaire voorzieningen en milieuomstandigheden. Zij ondersteunen duurzame landbouwproductie en -productiviteit, onder meer op het niveau van kleinschalige visserij om hun potentieel als cruciale bronnen voor voedsel- en voedingszekerheid ten volle te benutten, onder meer door kleine producenten betere toegang tot financiering te bieden en infrastructuur voor irrigatie, opslag en vervoer te ontwikkelen om de toegang tot de markt te faciliteren en de voedselveiligheid en -kwaliteit te waarborgen.

3

De Partijen vergroten de weerbaarheid van de meest kwetsbare bevolkingsgroepen tegen voedselgerelateerde schokken door middel van een versterking van de sociale vangnetten. Zij versterken de coördinatie tussen ontwikkelingshulp en humanitair optreden om beter te anticiperen op en preventieve en voorbereidende maatregelen te nemen in verband met hongersnoden en andere voedselcrises, en zorgen ervoor dat tijdig wordt opgetreden om voedsel lokaal ter beschikking te stellen.

1

De Partijen bevorderen de ontwikkeling en uitvoering van beleid en stelsels voor sociale bescherming en zekerheid om armoede uit te bannen, ongelijkheden te bestrijden en de sociale samenhang te versterken.

2

De Partijen ondersteunen de transformerende rol van beleid en stelsels voor sociale bescherming, die gelijkheid, sociale inclusie en dialoog met de sociale partners bevorderen en inclusieve, billijke en duurzame economische groei versterken. Zij streven ernaar geleidelijk universele, door de landen zelf gedragen socialebeschermingsstelsels op te bouwen, onder meer door de vaststelling van minimale socialebeschermingsniveaus, met bijzondere aandacht voor personen in een kwetsbare situatie.

3

De Partijen werken samen ter ondersteuning van strategieën om het inkomen van de onderste 40 % van de bevolking sneller dan het nationale gemiddelde duurzaam te doen toenemen.

4

De Partijen streven ernaar dat alle personen die in de formele sector werkzaam zijn, sociale zekerheid krijgen. Zij streven er ook naar ervoor te zorgen dat meer mensen in de informele sector en de plattelandseconomie toegang hebben tot sociale zekerheid, met als doel geleidelijk universele toegang te bereiken.

5

De Partijen ontwikkelen initiatieven ter ondersteuning van de overgang van de informele naar de formele economie, met inbegrip van toegang tot krediet en microfinanciering en versterkte socialebeschermingsmaatregelen.

6

De Partijen bevorderen en faciliteren de dialoog tussen werkgevers- en werknemersorganisaties in de formele en informele economie, en tussen maatschappelijke organisaties, onder meer door capaciteitsopbouw.

1

De Partijen ondersteunen de ontwikkeling en uitvoering van macro-economisch, werkgelegenheids- en sociaal beleid dat gericht is op het scheppen van volledige en productieve werkgelegenheid en waardig werk voor iedereen, in het bijzonder voor jongeren en vrouwen en kwetsbare personen en groepen.

2

De Partijen ontwikkelen en handhaven inclusieve en goed functionerende arbeidsmarkten en nemen maatregelen om de informele economie aan te pakken en oneerlijke arbeidspraktijken te voorkomen.

3

De Partijen steunen maatregelen die gelijke kansen op werk en gelijke beloning voor gelijkwaardige arbeid waarborgen en zorgen voor adequaat betaald ouderschapsverlof in zowel de publieke als de private sector. Zij nemen preventie- en beschermingsmaatregelen tegen alle vormen van discriminatie op de werkplek, waarborgen de eerbiediging van de grondrechten op het werk en bevorderen gezonde en veilige arbeidsomstandigheden voor werknemers.

4

De Partijen streven naar de uitbanning van kinderarbeid, waarbij voorrang wordt gegeven aan de ergste vormen van kinderarbeid.

1

De Partijen bevorderen, beschermen en waarborgen het volledige en gelijke genot van alle mensenrechten door alle personen met een handicap, met het oog op de doeltreffende uitvoering van het VN-Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap.

2

De Partijen nemen maatregelen om ervoor te zorgen dat personen met een handicapvolledig in de samenleving worden geïntegreerd en aan alle aspecten van het openbare en privéleven, met inbegrip van democratische en politieke aangelegenheden en besluitvormingsprocessen, kunnen deelnemen. Zij voorkomen, bestrijden en elimineren schadelijke praktijken en alle vormen van uitbuiting, geweld en misbruik of discriminatie van personen met een handicap en beschermen familieleden, mantelzorgers of tussenpersonen tegen discriminatie op grond van hun banden met personen met een handicap.

3

De Partijen bevorderen gelijke en onbelemmerde toegang tot sociale diensten, vervoer en andere fysieke infrastructuur, alsmede tot recreatieve en culturele activiteiten voor personen met een handicap, en ondersteunen in voorkomend geval alternatieve communicatiemethoden om hun volledige inclusie in de samenleving mogelijk te maken.

4

De Partijen bevorderen gelijke toegang tot de arbeidsmarkt, waarbij elke discriminatie op grond van handicap met betrekking tot alle vormen en voorwaarden van arbeid wordt verboden. Zij ondersteunen de indienstneming van personen met een handicap in de publieke en private sector door middel van gericht beleid en gerichte stimuleringsmaatregelen, onder meer voor zelfstandige arbeid en ondernemerschap.

1

De Partijen ondersteunen cultuur als motor voor duurzame economische ontwikkeling. Zij creëren een gunstig klimaat voor culturele innovatie, diversiteit en ontwikkeling, alsook voor de creatie, bescherming, productie en distributie van culturele werken. Zij moedigen het gebruik van nieuwe informatie- en communicatietechnologieën aan om hun cultuur te bevorderen.

2

De Partijen versterken de bescherming en bevordering van materieel en immaterieel cultureel erfgoed, en van de diversiteit van cultuuruitingen, teneinde het wederzijds begrip te vergroten en een evenwichtige culturele uitwisseling te bevorderen.

3

De Partijen streven ernaar de mobiliteit van cultuurwerkers en de verspreiding van kunstwerken te bevorderen en gezamenlijke initiatieven uit te voeren in diverse culturele en creatieve sectoren. Zij bevorderen interculturele uitwisselingen en dialoog tussen jongerenorganisaties en het maatschappelijk middenveld uit Afrika en de Europese Unie.

4

De Partijen ondersteunen de ontwikkeling van de creatieve sector. Zij streven ernaar ondersteunende maatregelen te nemen om artistieke creatie te stimuleren en de uitwisseling van artistieke expressie te faciliteren.

5

De Partijen bevorderen sport als motor voor duurzame ontwikkeling, sociale inclusie, non-discriminatie en de bevordering van de mensenrechten. Zij streven ernaar adequate faciliteiten te ontwikkelen en mensen aan te moedigen deel te nemen aan sport en andere vormen van lichaamsbeweging. Daarnaast ondersteunen zij sport als middel voor interculturele dialoog en samenwerking tussen naties, de preventie van conflicten en geweld, en verzoening na conflicten.

1

De Partijen erkennen de noodzaak om de kansen die demografische veranderingen bieden en de problemen die zij met zich meebrengen, te beheren om beter tegemoet te komen aan de aspiraties en verwachtingen van toekomstige generaties in Afrika en de EU.

2

De Partijen zorgen voor de systematische verzameling, analyse, opslag en verspreiding van statistieken en gegevens over alle bevolkingsgroepen overeenkomstig ethische, vertrouwelijkheids- en privacynormen en houden rekening met gegevens en trends in hun ontwikkelingsplannen.

3

De Partijen versterken de positie van en investeren in jongeren en vrouwen, met erkenning van hun cruciale rol in demografische processen. Zij bevorderen de mensenrechten van vrouwen en jongeren en voorzien hen van het onderwijs en de vaardigheden die zij nodig hebben. Zij mobiliseren investeringen en ontsluiten economische kansen om het potentieel van grote jongerengroepen te benutten.

1

De Partijen versterken de samenwerking met het oog op het verbeteren en uitbreiden van gelijke participatie en gelijke kansen voor iedereen in alle sectoren van het politieke, economische, sociale en culturele leven. Zij zorgen ervoor dat het genderperspectief systematisch wordt geïntegreerd in alle beleidsdomeinen en programma’s.

2

De Partijen werken samen om de menselijke en sociale ontwikkeling van vrouwen en meisjes te bevorderen. Zij streven ernaar alle belemmeringen in de gezondheidszorg en het onderwijs weg te nemen om genderongelijkheden weg te werken. Zij streven naar universele en gelijke toegang tot formeel onderwijs en beroepsopleiding om het volledige potentieel van vrouwen en meisjes te verwezenlijken en hun aspiraties te helpen verwezenlijken. Zij zorgen ervoor dat leermateriaal en onderwijsmethoden genderresponsief zijn en moedigen vrouwen en meisjes aan om studies te volgen in STEM-richtingen.

3

De Partijen bevorderen de gelijke toegang van vrouwen tot economische kansen, werkgelegenheid, krediet en financiële diensten, alsmede de zeggenschap over en het gebruik van grond en andere productieve activa. Zij ondersteunen vrouwelijke ondernemers, dichten de genderloonkloof en heffen discriminerende regelgeving en praktijken op. Zij nemen doeltreffende maatregelen om seksisme in kaart te brengen en ertegen op te treden en de onderliggende oorzaken van genderdiscriminatie aan te pakken, zoals negatieve sociale normen en genderstereotypen, ook in de massamedia.

4

De Partijen versterken de inbreng van vrouwen en meisjes en hun deelname aan het politieke leven door middel van maatregelen ter verwezenlijking van gendergelijkheid in electorale, beleids- en bestuursprocessen en in leidinggevende overheidsfuncties, ook in constitutionele organen en staatsbedrijven, en bevorderen hun actieve rol bij inspanningen voor vredesopbouw en verzoening.

5

De Partijen zorgen voor de uitvoering en handhaving van wetgeving die vrouwen en meisjes beschermt tegen alle vormen van geweld, met inbegrip van seksueel en gendergerelateerd geweld, seksuele uitbuiting en seksueel misbruik en mensenhandel.

6

De Partijen zetten zich in voor de volledige en doeltreffende uitvoering van de Verklaring en het Actieprogramma van Peking en het Actieprogramma van de Internationale Conferentie over Bevolking en Ontwikkeling en de resultaten van de toetsingsconferenties daarvan. Zij benadrukken voorts de noodzaak van universele toegang tot hoogwaardige, betaalbare en volledige informatie en voorlichting over seksuele en reproductieve gezondheid, rekening houdend met de internationale technische richtsnoeren van de Unesco inzake seksuele voorlichting en de noodzaak van de verstrekking van de desbetreffende gezondheidsdiensten. Zij bevorderen en stimuleren de ratificatie en daadwerkelijke uitvoering van het Protocol inzake de rechten van vrouwen in Afrika bij het Afrikaanse Handvest inzake de rechten van de mens en de volkeren, gedaan te Banjul op 26 juni 1981 (het „Protocol van Maputo”), en ondersteunen de daadwerkelijke uitvoering van het actieplan van Maputo 2016-2030, naargelang het geval.

1

De Partijen ondersteunen ondernemerschap bij jongeren en verbinden zich ertoe te zorgen voor duurzame werkgelegenheid voor jongeren, onder meer door hen te ondersteunen bij de verwerving van voor de arbeidsmarkt relevante vaardigheden door middel van onderwijs, beroepsopleiding en technische opleiding, en betere toegang tot digitale technologieën, en door de toegang tot grond en krediet te vergemakkelijken. Zij richten op jongeren afgestemde diensten voor arbeidsvoorziening op om jongeren in contact te brengen met arbeidskansen.

2

De Partijen werken samen om de positie van jongeren te versterken en streven ernaar ruimte te scheppen voor hun actieve inclusie in besluitvormingsprocessen en hun deelname aan het democratische en politieke leven, alsook aan inspanningen voor vredesopbouw en verzoening. Zij bevorderen beleid en programma’s voor gemarginaliseerde jongeren, met inbegrip van programma’s voor jongerenbelangenbehartiging, om hen de kans en de motivatie te bieden om zich opnieuw in de samenleving te integreren.

3

De Partijen steunen initiatieven die erop gericht zijn de toegang tot hoogwaardige basisdiensten voor alle kinderen te waarborgen, de rekrutering en inzet van kinderen in conflictsituaties te voorkomen en een einde te stellen aan alle vormen van geweld en schadelijke praktijken ten aanzien van kinderen, waaronder kindhuwelijken, huwelijken op jonge leeftijd en gedwongen huwelijken, kinderarbeid, kindermishandeling en lijfstraffen, met bijzondere aandacht voor kinderen in kwetsbare situaties.

1

De Partijen stimuleren het potentieel van steden als hubs voor duurzame en inclusieve groei en innovatie.

2

De Partijen bevorderen duurzame ruimtelijke ordening en een billijk beheer van de grondmarkten, met bijzondere aandacht voor transparante en gereguleerde grondaankoop en eigendomsrechten. Zij bevorderen ook duurzame stedelijke mobiliteit en slimme, veilige steden die de kansen die de digitalisering en technologieën bieden, benutten. Zij integreren duurzame energieproductie en oplossingen voor energie-efficiëntie, moedigen een productief energiegebruik aan, verbeteren het afvalbeheer en pakken alle vormen van verontreiniging aan. Zij versterken stedelijke mobiliteitsoplossingen en zorgen ervoor dat het verstrekken van diensten en infrastructuurvoorzieningen zodanig zijn ontworpen dat zij klimaat- en milieuvriendelijk zijn en dat hulpbronnen efficiënt worden gebruikt. Zij maken steden beter bestendig tegen schokken en benutten de kansen voor een emissiearme en klimaatveerkrachtige economie.

3

De Partijen bevorderen een evenwichtige territoriale ontwikkeling van plattelandseconomieën en -gemeenschappen, met bijzondere aandacht voor werkgelegenheid en het genereren van inkomsten. Zij versnellen de diversificatie van het platteland door waarde toe te voegen aan lokale producten en natuurlijke en culturele hulpbronnen te exploiteren. Zij bevorderen een inclusief, evenwichtig en geïntegreerd territoriaal en stedelijk beleid, meerlagige overheidscoördinatie, waarbij lokale autoriteiten en gemeenschappen actief worden betrokken en sterkere banden tot stand worden gebracht tussen plattelands- en stedelijke gebieden.

1

De Partijen werken samen om ervoor te zorgen dat de biodiversiteit en ecosystemen in stand worden gehouden, beschermd en hersteld, zodat de belangrijke economische, sociale en culturele diensten die zij leveren, het menselijk welzijn en de economische groei blijven ondersteunen. Zij ontwikkelen en implementeren nationale biodiversiteitsstrategieën en actieplannen in overeenstemming met het Verdrag inzake biologische diversiteit en de bijbehorende Protocollen.

2

De Partijen nemen wetgeving aan en stellen geïntegreerde strategieën vast voor de integratie van biodiversiteitsoverwegingen in alle relevante sectoren. Zij ondersteunen innovatieve opties, zoals op de natuur gebaseerde oplossingen of agro-ecologie, alsook de waardering van ecosysteemdiensten, bij het maximaliseren van de integratie van biodiversiteit.

3

De Partijen hanteren een inclusieve aanpak om belangrijke oorzaken van habitatverlies aan te pakken, zoals veranderingen in landgebruik, de uitbreiding van zelfvoorzieningslandbouw en de ontwikkeling van commerciële landbouw, stedelijke gebieden en energie-infrastructuur. Zij nemen maatregelen om de exploitatie van bossen, het rooien voor bodembewerking, branden, begrazing door dieren en invasieve soorten onder controle te houden. Zij beschermen bossen, bosgebieden, weidegronden, wetlands en andere gebieden met vegetatiebedekking, houden deze in stand en bevorderen het duurzame gebruik en het herstel ervan. Zij handhaven en versterken de soorten en de genetische diversiteit van planten en dieren op het land, in zoet water of in zee.

4

De Partijen intensiveren hun inspanningen voor het instellen en het doeltreffend en beter beheren van beschermde gebieden met het oog op het behoud van de biodiversiteit.

5

De Partijen versterken de betrokkenheid van lokale gemeenschappen en inheemse volkeren, zoals bepaald in de Verklaring van de Verenigde Naties over de rechten van inheemse volken, bij het behoud van ecosystemen, onder meer door het bevorderen van milieuvriendelijk en duurzaam toerisme en het creëren van werkgelegenheid en andere economische kansen.

1

De Partijen voorkomen of beperken de productie van afval bij de bron. Zij verbeteren de herbruikbaarheid, recycleerbaarheid en hulpbronnenefficiëntie van producten om de productie en de consumptie ervan af te stemmen op de verwezenlijking van een circulaire economie, onder meer door adequate afvalinzameling en sortering en milieuvriendelijke recyclinginitiatieven en -faciliteiten. Zij verbinden zich ertoe beleid inzake de circulaire economie vast te stellen om het milieu en de menselijke gezondheid te beschermen, producten energie- en hulpbronnenefficiënter te maken, de keuze voor de consument te verruimen en het afvalbeheer te verbeteren.

2

De Partijen stellen de nodige interne regelgevingskaders en handhavingsmechanismen vast voor een milieuverantwoord beheer van chemische stoffen en afvalstoffen en voor de uitvoering van desbetreffende multilaterale overeenkomsten. Zij nemen de nodige maatregelen ter bestrijding van het storten van en de illegale handel in gevaarlijke afvalstoffen, met inbegrip van radioactieve stoffen en chemische en organische afvalstoffen, in overeenstemming met de bepalingen van het Verdrag van Bazel inzake de beheersing van de grensoverschrijdende overbrenging van gevaarlijke afvalstoffen en de verwijdering ervan, gedaan te Bazel op 22 maart 1989, en met inachtneming van de bepalingen van het Verdrag van Bamako betreffende het verbod op de invoer in Afrika en de controle van grensoverschrijdende overbrenging en beheer van gevaarlijke afvalstoffen binnen Afrika, gedaan te Bamako op 30 januari 1991. Zij voorkomen gevaarlijke stoffen in materiaalcycli of beperken die tot een minimum en beheren chemische stoffen in producten gedurende hun hele levenscyclus. Zij ondersteunen geïnformeerde besluitvorming over passende maatregelen ter bescherming van het milieu en de menselijke gezondheid, onder meer tegen verontreiniging als gevolg van slecht beheerd afval, en voor het herstellen van de daarmee samenhangende milieuschade.

3

De Partijen pakken alle vormen van verontreiniging doeltreffend aan. Zij nemen maatregelen met het oog op de opsporing, preventie en mededeling van verontreiniging. Zij intensiveren hun inspanningen om plasticverontreiniging te voorkomen en plastic en microplastics uit het milieu te verwijderen. Zij onderzoeken mogelijkheden voor nauwere samenwerking bij de bestrijding van luchtverontreiniging. Zij vergroten het bewustzijn met betrekking tot de risico’s van verontreiniging voor de volksgezondheid en het milieu en de vele voordelen van een betere luchtkwaliteit, onder meer door middel van voorlichtingscampagnes.

1

De Partijen versterken de oceaangovernance in overeenstemming met het VN-Verdrag inzake het recht van de zee (Unclos) om te zorgen voor veilige, zekere, schone en duurzaam beheerde oceanen, de druk op oceanen en zeeën te verminderen, de duurzame ontwikkeling van de blauwe economie te bevorderen en de kennis over oceanen te verbeteren.

2

De Partijen zorgen voor de instandhouding en het duurzame beheer en gebruik van mariene biologische rijkdommen op bilateraal, regionaal en multilateraal niveau, met name in het kader van partnerschapsovereenkomsten inzake duurzame visserij en regionale organisaties voor visserijbeheer.

3

De Partijen handhaven of nemen initiatieven ter bestrijding van illegale, ongemelde en ongereglementeerde visserij, met inbegrip van, in voorkomend geval, de uitvoering van beleid en maatregelen om producten die afkomstig zijn van illegale, ongemelde en ongereglementeerde visserij van handelsstromen uit te sluiten. Zij zorgen voor de bevordering, effectieve uitvoering en handhaving van maatregelen op het gebied van toezicht, controle en bewaking, zoals waarnemersregelingen, volgsystemen voor vaartuigen, visvergunningen en vismachtigingen, registratie en melding van vangsten, controle op overlading, inspecties en havenstaatcontrole, alsmede daarmee samenhangende maatregelen om de naleving ervan te waarborgen, met inbegrip van sancties op grond van interne regelgeving, gericht op de instandhouding van visbestanden en het voorkomen van overbevissing.

4

De Partijen komen overeen de nodige maatregelen te nemen om bepaalde vormen van visserijsubsidies die bijdragen tot overcapaciteit en overbevissing te verbieden, subsidies die bijdragen tot illegale, ongemelde en ongereglementeerde visserij af te schaffen en geen nieuwe subsidies van dien aard in te voeren, waarbij zij erkennen dat een passende en doeltreffende speciale en gedifferentieerde behandeling van de ontwikkelingslanden en minst ontwikkelde landen in Afrika integraal deel moet uitmaken van de onderhandelingen over visserijsubsidies van de WTO.

5

De Partijen verminderen de druk op de oceanen door middel van de bescherming, het behoud en het herstel van kust- en mariene ecosystemen, de valorisatie van het natuurlijk kapitaal van zeeën en kustgebieden en de bestrijding van mariene verontreiniging, met inbegrip van olievervuiling, vernietiging van de zeebodem, geluidshinder en zwerfvuil op zee, waaronder plastic en microplastics uit land- en zeebronnen. Zij ondersteunen en streven naar de regulering van de reductie van de broeikasgasemissies van schepen en ondersteunen actief de dringende uitvoering van de initiële strategie van de Internationale Maritieme Organisatie ter vermindering van de broeikasgasemissies van schepen. Zij schalen de schoonmaakoperaties in kust- en zeegebieden op, met bijzondere aandacht voor accumulatiezones in oceaangyren.

6

In verband met de oceanen nemen de Partijen maatregelen die bijdragen tot de beperking van en aanpassing aan de klimaatverandering.

7

De Partijen ontwikkelen maatregelen met betrekking tot de instandhouding en het duurzame gebruik van de mariene biodiversiteit op basis van de beste beschikbare wetenschappelijke informatie.

8

De Partijen erkennen de algemene bezorgdheid over de impact van zeebodemmijnbouw op het mariene milieu en de biodiversiteit daarvan. Zij maken gebruik van de beste beschikbare wetenschappelijke kennis, passen het voorzorgsbeginsel en de ecosysteembenadering toe, bevorderen onderzoek en delen beste praktijken op gebieden van wederzijds belang die verband houden met de minerale rijkdommen van de zeebodem, teneinde een degelijk ecologisch beheer van activiteiten voor de bescherming en het behoud van het mariene milieu en de biodiversiteit ervan te waarborgen.

1

De Partijen werken samen om bodemdegradatie te voorkomen en geïntegreerde langetermijnstrategieën voor het behoud en het duurzame beheer van land te ontwikkelen.

2

De Partijen bevorderen een geïntegreerde aanpak en nemen maatregelen voor de instandhouding en verbetering van de bodem. Zij bestrijden bodemerosie en -degradatie en de verslechtering van de fysische, chemische en biologische eigenschappen ervan. Zij pakken de verontreiniging aan die specifiek wordt veroorzaakt door landbouwactiviteiten, met inbegrip van aquacultuur en veehouderij. Zij waarborgen duurzame en billijke landrechten en grondbezit en duurzaam beheer van land, water en bosbestanden, en creëren duurzame economische kansen voor mensen in plattelandsgebieden. Zij zorgen ervoor dat niet-agrarische vormen van grondgebruik, met inbegrip van, maar niet beperkt tot openbare werken, mijnbouw en afvalverwijdering, niet leiden tot erosie, verontreiniging of enige andere vorm van bodemdegradatie.

3

De Partijen nemen maatregelen met het oog op doeltreffende ruimtelijke ordening en infrastructuur die de weerbaarheid in risicogevoelige landen versterken en tegelijkertijd de responscapaciteit bij rampen vergroten. Zij plannen en implementeren mitigatie- en rehabilitatiemaatregelen op basis van beste praktijken, de beste wetenschappelijke kennis, en lokale kennis en ervaring in door bodemdegradatie getroffen gebieden.

1

De Partijen bevorderen duurzaam bosbeheer en duurzaam gebruik van bosbestanden. Zij roepen ontbossing en bosdegradatie een halt toe en bestrijden illegale houtkap en de daarmee samenhangende handel.

2

De Partijen ondersteunen initiatieven voor het herstel van het boslandschap om ontbossing tegen te gaan, bosreserves aan te leggen, aangetaste boslandschappen te herstellen, zo nodig bebossingsprogramma’s uit te voeren en de begrazing van bossen te beperken tot seizoenen en een intensiteit die bosregeneratie mogelijk maken.

3

De Partijen bevorderen duurzame waardeketens van landbouw- en bosproducten, met prioritaire aandacht voor het creëren van werkgelegenheid en andere economische kansen bij het behoud van ecosystemen.

4

De Partijen ondersteunen de uitvoering van het actieplan van de EU voor wetshandhaving, governance en handel in de bosbouw (Flegt), onder meer door vrijwillige partnerschapsovereenkomsten te sluiten en uit te voeren. Zij versterken de samenhang en positieve interactie op nationaal niveau tussen het Flegt-actieplan en de kaderregeling van Warschau ter reductie van broeikasgasemissies ten gevolge van ontbossing en bosdegradatie (REDD +).

5

De Partijen versterken de betrokkenheid van lokale autoriteiten en gemeenschappen bij bosbescherming. Zij maken het publiek op alle niveaus meer bewust van ontbossing en moedigen het verbruik aan van hulpbronnen- en energie-efficiënte producten afkomstig van duurzaam beheerde bossen. Zij bevorderen en ondersteunen het gebruik van alternatieve en duurzame kookbrandstof voor de plaatselijke bevolking.

1

De Partijen ondersteunen het behoud in situ van de belangrijkste Afrikaanse landschappen voor de instandhouding van de biodiversiteit, in het bijzonder grensoverschrijdende beschermde gebieden die habitats zijn voor belangrijke in het wild levende soorten en die adequate connectiviteit mogelijk maken zodat in het wild levende dieren kunnen migreren en hun verspreidingsgebied aan de klimaatverandering kan worden aangepast. Zij versterken ook de agentschappen die verantwoordelijk zijn voor beschermde gebieden en bevorderen de betrokkenheid van plattelandsgemeenschappen bij het duurzame beheer van in het wild levende dieren en bosgebieden.

2

De Partijen bestrijden de illegale handel van in het wild levende dieren door de formulering en handhaving van beleidsmaatregelen en wetgeving te ondersteunen om van de illegale handel van in het wild levende dieren een ernstig strafbaar feit te maken, de maatregelen ter bestrijding van stroperij en het toezicht op de rechtshandhaving te versterken en de internationale coördinatie te bevorderen in het kader van het Internationaal consortium ter bestrijding van criminaliteit in verband met wilde dieren en planten (ICCWC), met inbegrip van de Overeenkomst inzake de internationale handel in bedreigde in het wild levende dier- en plantensoorten (Cites), gedaan te Washington op 3 maart 1973, en andere relevante internationale kaders. Zij zullen het publiek bewuster maken, consumenten voorlichten en beïnvloeden, voorraden vernietigen en diplomatie en belangenbehartiging op hoog niveau bevorderen.

3

De Partijen ondersteunen inspanningen om de duurzame consumptie van bushmeat te bevorderen en tegelijkertijd betaalbare alternatieve eiwitbronnen te ontwikkelen en duurzame bestaansmiddelen te ontwikkelen.

1

De Partijen beheren hun watervoorraden op duurzame wijze teneinde een hoog kwantitatief en kwalitatief niveau te handhaven. Zij bevorderen een geïntegreerd beheer van de watervoorraden en voeren beleid uit voor de planning, de instandhouding, het beheer, het gebruik en de ontwikkeling van grond- en oppervlaktewater en de opvang en het gebruik van regenwater. Zij beschermen en herstellen waterbronnen en ecosystemen, voorkomen waterverontreiniging, verzamelen en behandelen afvalwater en maken milieuvriendelijke stadsontwikkeling mogelijk. Zij optimaliseren de bijdrage van de watersector aan de beperking van en aanpassing aan de klimaatverandering.

2

De Partijen bevorderen de samenwerking voor een grensoverschrijdende waterhuishouding met het oog op de duurzaamheid van zoetwaterhulpbronnen, het voorkomen van bodemdegradatie en woestijnvorming, het versterken van de weerbaarheid tegen de onzekerheden van watergerelateerde risico’s, bijvoorbeeld overstromingen, droogte en verontreiniging, onder meer aan de hand van systemen voor winning en opslag van water, en het voorkomen van risico’s op conflicten.

3

De Partijen ondersteunen duurzaam waterbeheer en goede watergovernance op alle niveaus. Zij versterken de dialoog en moedigen partnerschappen aan tussen overheidsinstanties, de private sector en het maatschappelijk middenveld.

4

De Partijen bevorderen de duurzame exploitatie en het duurzame beheer van de zoetwatervisserij met het oog op het behoud van gezonde visbestanden en het minimaliseren van eventuele negatieve gevolgen voor het natuurlijke milieu. Zij bestrijden illegale, ongemelde en ongereglementeerde visserij die in strijd is met de interne wetgeving. Zij versterken de capaciteit, bevorderen regionale samenwerking en nemen maatregelen aan ter verbetering van het beheer en de governance van de zoetwatervisserij op nationaal en regionaal niveau. Zij integreren klimaatmitigatie en klimaatadaptatie in de zoetwatervisserij en de aquacultuur, bevorderen het herstel en de instandhouding van aquatische ecosystemen en hun biodiversiteit, en bestrijden alle vormen van verontreiniging die meren en rivieren treffen.

1

De Partijen streven de doelstellingen na en laten zich leiden door de beginselen van het Raamverdrag van de VN inzake klimaatverandering. Zij stellen omvattende en inclusieve binnenlandse klimaatbeleidsmaatregelen en -programma’s vast om de uitvoering van de Overeenkomst van Parijs te versnellen.

2

De Partijen formuleren, communiceren en handhaven opeenvolgende en ambitieuze nationaal bepaalde bijdragen (NDC’s), ontwikkelen en implementeren waar nodig nationale adaptatieplannen, ontwikkelen langetermijnvisies op het gebied van emissiearme en klimaatveerkrachtige ontwikkeling en investeren in capaciteit voor klimaatmitigatie en klimaatadaptatie. Zij ontwikkelen systemen voor monitoring, rapportage en verificatie alsook voor evaluatie om de vooruitgang inzake klimaatactie te volgen.

3

De Partijen ontwikkelen langetermijnstrategieën om de emissies van de vervoerssector (weg, luchtvaart en zeevervoer) te verminderen. Zij bevorderen slimme stedelijke mobiliteit en bevorderen de uitvoering van beleidsbenaderingen en positieve stimulansen voor het verminderen van emissies als gevolg van niet-duurzaam landbeheer, ontbossing en bosdegradatie. Zij zetten zich in voor de bevordering van hernieuwbare energie en energie-efficiëntie en moedigen landen aan deel te nemen aan de energietransitie. De Partijen streven naar een uitfasering van inefficiënte subsidies voor fossiele brandstoffen waarmee verspilling in de hand wordt gewerkt, en naar een beperking van de mogelijke negatieve effecten op hun ontwikkeling op een wijze die de armen en de getroffen gemeenschappen beschermt. Zij versterken de internationale samenwerking om, in voorkomend geval, putten en reservoirs van broeikasgassen in stand te houden en uit te breiden.

4

De Partijen bevorderen een ambitieuze uitfasering van fluorkoolwaterstoffen in het kader van het Protocol van Montreal betreffende stoffen die de ozonlaag afbreken, gedaan te Montreal op 16 september 1987, door samen te werken ter ondersteuning van de ratificatie van de wijziging van Kigali van het Protocol van Montreal, en streven naar een snelle uitvoering ervan met het oog op een ambitieuze wereldwijde uitfasering van de productie en het verbruik van fluorkoolwaterstoffen.

5

De Partijen erkennen en bestrijden de bedreiging die de klimaatverandering en milieuaantasting vormen voor vrede en veiligheid, met name in onstabiele situaties en in de meest kwetsbare landen. Zij nemen maatregelen voor en werken samen aan de versterking van maatregelen op het gebied van aanpassing en veerkracht met het oog op conflictpreventie door middel van systemen voor vroegtijdige waarschuwing, rekening houdend met de veiligheidsuitdagingen in verband met de negatieve effecten van klimaatverandering en milieurisicofactoren, en versterken het verband tussen vroegtijdige waarschuwing en vroegtijdig optreden op alle beleidsterreinen, onder meer door middel van risico- en effectbeoordelingen.

6

De Partijen streven ernaar verlies en schade als gevolg van de negatieve effecten van klimaatverandering, met inbegrip van extreme weersomstandigheden en traag op gang komende verschijnselen, te voorkomen, tot een minimum te beperken en aan te pakken in het kader van hun binnenlandse en internationale inspanningen, en erkennen in dat verband de belangrijke rol van duurzame ontwikkeling bij het verminderen van het risico op verlies en schade.

7

De Partijen nemen maatregelen om financieringsstromen in overeenstemming te brengen met een traject naar lage broeikasgasemissies en klimaatveerkrachtige ontwikkeling.

8

De Partijen streven naar het vergroten van de kennis en capaciteit inzake beleidsopties en - instrumenten en beste praktijken om de hulpbronnenefficiëntie te verbeteren gedurende de hele levenscyclus van natuurlijke hulpbronnen en producten. Zij werken samen aan de versterking van de wetenschappelijke en technische, menselijke en institutionele capaciteit voor klimaatactie en milieubeheer en -monitoring op alle relevante niveaus, met bijzondere aandacht voor de meest kwetsbare landen. Zij bevorderen het gebruik van ruimtetechnologie en informatiesystemen.

9

De Partijen versterken de coördinatie op alle bestuursniveaus om lokale autoriteiten aan te moedigen en in staat te stellen ambitieuze klimaat- en energieverbintenissen aan te gaan en uit te voeren. Zij bevorderen synergieën tussen overheidsdiensten, maatschappelijke organisaties en private ondernemingen en bevorderen de deelname van de private sector aan een klimaatveerkrachtige economie met lage broeikasgasemissies, onder meer door middel van gezamenlijk onderzoek. Zij bevorderen bestaande initiatieven zoals het mondiaal Burgemeestersconvenant voor klimaat en energie en ondersteunen de uitvoering van hun actieplannen.

1

De Partijen bestrijden woestijnvorming door het landbeheer te verbeteren, de bestrijding van bodemaantasting tegen te gaan en land en water duurzaam te beheren. Zij versnellen de vooruitgang naar de uitvoering van de nationale actieplannen en de streefdoelen inzake neutraliteit van de bodemaantasting van het VN-Verdrag ter bestrijding van woestijnvorming, gedaan te Parijs op 17 juni 1994, alsmede andere relevante internationale en regionale initiatieven, met inbegrip van het Great Green Wall-initiatief.

2

De Partijen werken samen om zich voor te bereiden en te reageren op noodsituaties als gevolg van droogte en streven ernaar de weerbaarheid ten aanzien van milieuaantasting, woestijnvorming, daarmee samenhangende bedreigingen voor de gezondheid en humanitaire crises te vergroten door de factoren die kwetsbaarheid veroorzaken aan te pakken.

1

De Partijen werken samen om mensen, samenlevingen en infrastructuur beter bestand te maken tegen natuurrampen, rekening houdend met de gevolgen van klimaatverandering. Zij bevorderen de uitwisseling van informatie en goede praktijken inzake de uitvoering en monitoring van het kader van Sendai voor rampenrisicovermindering 2015-2030 door middel van nationale en lokale geïntegreerde strategieën.

2

De Partijen bevorderen rampenrisicobeheer, met inbegrip van een uitgebreide risicobeoordeling, de uitvoering van risicobeperkingsplannen op alle niveaus, het versterken van het verband tussen rampenrisicovermindering en aanpassing aan de klimaatverandering, en het verzamelen en gebruiken van rampstatistieken en schadegegevens. Zij bevorderen de ontwikkeling van een cultuur van risicopreventie en financiële bescherming, onder meer via passende en innovatieve instrumenten zoals mechanismen voor risico-overdracht.

3

De Partijen bereiden zich voor en reageren op noodsituaties als gevolg van extreme weersomstandigheden en natuurrampen zoals overstromingen en de stijgende zeespiegel, kusterosie en verzanding. Zij werken samen om de gevolgen van extreme weersomstandigheden en natuurrampen te beoordelen en te verzachten.

4

De Partijen versterken de capaciteit voor regionale respons bij rampen en noodsituaties, met inbegrip van mechanismen voor civiele bescherming, en de capaciteit van lokale gemeenschappen en instellingen, met bijzondere aandacht voor de meest kwetsbare en gemarginaliseerde huishoudens en groepen.

5

De Partijen ondersteunen het gebruik van ruimtetechnologieën en informatiesystemen ter verbetering van preventie-, paraatheids-, respons- en herstelmaatregelen.

1

De Partijen verbeteren de macro-economische en financiële stabiliteit, versterken het beheer van de overheidsfinanciën en streven naar de houdbaarheid van de overheidsschuld. Zij ondersteunen de regionale economische integratie en samenwerking in het Caribisch gebied om landen in staat te stellen te profiteren van diepere integratie in regionale en mondiale waardeketens. Zij harmoniseren en vereenvoudigen de regelgeving voor ondernemingen en bedrijfsprocessen, voeren een degelijk mededingingsbeleid, met inbegrip van transparantie op het gebied van overheidssubsidies, en zorgen voor doeltreffende en voorspelbare belastingstelsels, ook op intraregionaal niveau.

2

De Partijen creëren een gunstig juridisch kader, versterken de efficiëntie van overheidsdiensten en rechtsstelsels, verbeteren het ondernemingsklimaat door middel van hervormingen van de regelgevingsvereisten, verbeteren de toegang tot financiering en zorgen voor de bescherming van land- en eigendomsrechten en intellectuele-eigendomsrechten.

3

De Partijen bevorderen beleid dat de relevantie, efficiëntie en doeltreffendheid van de arbeidsmarkten vergroot en de arbeidsmobiliteit ondersteunt, met inbegrip van de intraregionale dimensie daarvan. Zij bevorderen kwaliteitsonderwijs en de ontwikkeling van vaardigheden en ontwikkelen passend technisch en beroepsonderwijs en -opleiding. Zij zorgen ervoor dat de vooruitgang op het gebied van menselijk kapitaal wordt afgestemd op de behoeften van en de kansen op de arbeidsmarkten en wordt versterkt door de betrokkenheid van de private sector.

4

De Partijen ondersteunen de ontwikkeling van belangrijke infrastructuur zoals energie, vervoer, water en sanitaire voorzieningen en digitale connectiviteit. Zij werken samen om de kansen te benutten die voortvloeien uit technologische vooruitgang en in de digitale economie, onder meer op het gebied van artificiële intelligentie.

5

De Partijen werken samen om de toegang tot financiering te verbeteren, met name voor micro-, kleine en middelgrote ondernemingen, onder meer via gereguleerde bancaire en niet-bancaire diensten. Zij ontwikkelen en versterken digitale financiële diensten, onder meer door nauwer samen te werken bij de uitvoering van overeengekomen internationale normen en het waarborgen van efficiënte en betrouwbare markten, consumentenbescherming en een betere toegang tot op mobiele apparaten gebaseerde financiële diensten.

6

De Partijen pakken alle vormen van verontreiniging als gevolg van economische activiteiten aan, onder meer door middel van een duidelijke omschrijving en toewijzing van verantwoordelijkheden aan de industrie en bedrijfsexploitanten in de hele toeleveringsketen op basis van de uitgebreide producentenverantwoordelijkheid en het beginsel dat de vervuiler betaalt. Zij ondersteunen initiatieven voor groene groei en een efficiënter gebruik van hulpbronnen en de invoering van schone en milieuvriendelijke technologieën en industriële processen.

7

De Partijen ontwikkelen de circulaire economie door de duurzame consumptie en productie van hulpbronnen te bevorderen, onder meer aan de hand van een versterking van de wetenschappelijke en technologische capaciteit, normen, de uitwisseling van beste praktijken en de rationalisering van inefficiënte subsidies voor fossiele brandstoffen.

8

De Partijen bevorderen de registratie en bescherming van geografische aanduidingen en ondernemen actie om het toegenomen gebruik van technologie en innovaties te ondersteunen om meer waarde te creëren in regionale en mondiale waardeketens.

1

De Partijen verbinden zich ertoe publieke en private investeringen te stimuleren, met name in sectoren die toegevoegde waarde creëren en een groot potentieel hebben voor duurzame werkgelegenheid en een hoge economische groei.

2

De Partijen harmoniseren en stroomlijnen de regels, procedures en vereisten met betrekking tot investeringen. Daarbij geven zij prioriteit aan de specifieke behoeften van micro-, kleine en middelgrote ondernemingen. Zij ondersteunen de ontwikkeling van regionaal investeringsbeleid, regionale strategieën en instrumenten.

3

De Partijen stimuleren en faciliteren investeringen in het Caribisch gebied, onder meer door de maatregelen ter facilitering van bedrijfsactiviteiten te versterken. Zij blijven investeringen ondersteunen door investeerders meer transparantie te bieden en hen beter te informeren over en bewust te maken van zakelijke kansen en investeringsvoorwaarden en -procedures. Zij faciliteren de versterking van de technische analyse en vaardigheden op het gebied van economische trends en risicobeheer voor investeringen.

4

De Partijen maken strategisch gebruik van overheidsfinanciering om investeringsmechanismen en -instrumenten te versterken en aanvullende publieke en private investeringen aan te trekken, onder meer door middel van gemengde financiering, garanties en andere innovatieve financieringsinstrumenten, terdege rekening houdend met de houdbaarheid van de schuld.

1

De Partijen ondersteunen de ontwikkeling van de private sector en duurzame industrialisering, ontwikkelen beleid ter bevordering van ondernemerschap, diversificatie en productiviteit. Zij blijven het concurrentievermogen van ondernemingen ondersteunen, onder meer door middel van versterkte nalevingscapaciteit voor de toepassing van relevante internationale normen, versterkte innovatiemaatregelen en een betere toegang tot innovatieve financiering. Zij bevorderen de institutionele capaciteit om bij te dragen aan de ontwikkeling van het handels- en economisch beleid.

2

De Partijen geven prioriteit aan de ontwikkeling van ondernemerschap bij vrouwen en jongeren, met name door gerichte bedrijfsondersteuning en opleiding en toegang tot betaalbare en betrouwbare technologie en financiering te ontwikkelen.

3

De Partijen ondersteunen de groei en het concurrentievermogen van micro-, kleine en middelgrote ondernemingen, bevorderen de regionale ontwikkeling van bedrijven en faciliteren zakelijke contacten tussen marktdeelnemers in het Caribisch gebied en de EU.

4

De Partijen besteden bijzondere aandacht aan de informele sector en aan de opwaardering van informele economische activiteiten tot formele activiteiten, onder meer via gerichte steun voor bedrijfsontwikkeling.

5

De Partijen stimuleren en faciliteren de oprichting en versterking van regionale handels- en beroepsorganisaties in de private sector, onder meer door middel van meer capaciteit voor technische ondersteuning, onderzoek, beleidsaanbevelingen en institutionele opbouw.

6

De Partijen stimuleren de digitalisering en bevorderen initiatieven op het gebied van onderzoek, ontwikkeling en innovatie in belangrijke economische sectoren, waaronder het versterken van de banden tussen industrie, onderzoek en academische instellingen, om het volume van hoogwaardige producten te verbeteren, het concurrentievermogen te vergroten en nieuwe markten te ontwikkelen.

7

De Partijen bevorderen meer publiek-private partnerschappen als middel om binnenlands en buitenlands kapitaal aan te trekken.

8

De Partijen ondersteunen een efficiënter gebruik van hulpbronnen en de invoering van schonere en milieuvriendelijkere technologieën en industriële processen.

9

De Partijen bevorderen de industriële ontwikkeling met het oog op duurzame economische groei. Zij treffen gerichte beleidsmaatregelen die tot doel hebben industriële groei en kansen te faciliteren, met name door het creëren van verbanden en activiteiten die waarde toevoegen. Zij ontwikkelen en implementeren duurzaam nationaal en regionaal industriebeleid om het concurrentievermogen van de private sector te vergroten, met name in de midden- en hoogtechnologische maakindustrie en uitvoer. Zij bevorderen en vergemakkelijken de ontwikkeling van geschikte technologieën om de diversificatie van hun economieën naar de productie van hoogwaardige industriële producten te bevorderen.

10

De Partijen stimuleren een breder gebruik van hun respectieve valuta’s bij internationale transacties.

1

De Partijen bevorderen regionale integratie en samenwerkingsprocessen in het Caribisch gebied, onder meer door versterkte handelsfacilitering en harmonisatie van de regelgeving, zodat landen en marktdeelnemers kunnen profiteren van de handel met hun buurlanden en hun integratie in belangrijke regionale en mondiale waardeketens kunnen bevorderen. Zij nemen concrete maatregelen ter ondersteuning van de ontwikkeling van zowel de gemeenschappelijke markt en economie van de CARICOM (CSME) als de economische unie van de Organisatie van Oost-Caribische Staten (OECS).

2

De Partijen ondersteunen de uitvoering van de Economische Partnerschapsovereenkomst tussen Cariforum-staten, enerzijds, en de Europese Gemeenschap en haar lidstaten, anderzijds (het „Cariforum-EU EPO”), om de doeltreffendheid ervan te versterken als instrument om duurzame ontwikkeling te bevorderen en de commerciële relevantie ervan te waarborgen. Daartoe werken zij samen om mechanismen, procedures en instellingen uit te bouwen om de nationale en regionale productie- en regelgevingscapaciteiten te versterken. Zij werken ook samen om passende ondersteunende beleidsmaatregelen vast te stellen om grotere handelsstromen te faciliteren, onder meer door versterking van de productie en het ondernemerschap, kwaliteitsvolle infrastructuur, betere digitale ondersteuningskaders, en meer investeringen in waardetoevoegende sectoren en de ontwikkeling van een doeltreffende elektronische handel.

3

De Partijen bevorderen de handel binnen het ruimere Caribische gebied, met inbegrip van de met de EU geassocieerde LGO en andere gebieden, als middel om inclusieve en duurzame ontwikkeling te bevorderen.

4

De Partijen ondersteunen de uitvoering van de Overeenkomst inzake handelsfacilitatie van de WTO en faciliteren de handel door onder meer steunmaatregelen vast te stellen om zowel de handelskosten als de financiële lasten en de regeldruk voor micro-, kleine en middelgrote ondernemingen te verminderen.

5

De Partijen streven in voorkomend geval naar een innovatieve speciale en gedifferentieerde behandeling van nieuwe multilaterale of bilaterale handelsovereenkomsten, bijvoorbeeld door ervoor te zorgen dat de flexibiliteit in de handelsverbintenissen aantoonbare behoeften inzake uitvoeringscapaciteit weerspiegelt.

1

De Partijen versterken de regelgevings- en productiecapaciteit van belangrijke subsectoren in de dienstverlening, onder meer door de ontwikkeling van sectoraal beleid, wetgevingskaders en nationale en regionale regelgevingscapaciteit om dienstverleners in staat te stellen gebruik te maken van de marktkansen die zich voordoen in het kader van de Economische Partnerschapsovereenkomst tussen Cariforum en de EU, de CSME, de OECS en andere regionale regelingen binnen het Caribisch gebied. Zij besteden bijzondere aandacht aan professionele diensten, diensten op het gebied van overeenkomsten, gegevensverwerking, de recreatieve, de culturele en de creatieve sector, sport en onderwijs, en financiële, communicatie-, audiovisuele, vervoers-, milieu- en toeristische diensten.

2

De Partijen ontwikkelen strategieën en passend beleid om de toegang tot handelsfinanciering en financiële diensten te verbeteren. Zij versterken ook de capaciteit om gegevens en statistieken van de handel in diensten te verzamelen, op te slaan, te verspreiden en te analyseren.

3

De Partijen werken samen om de rol van diensten in het concurrentievermogen van de handel te bevorderen en te versterken en waardeketens te verdiepen, onder meer door innovatie bij de dienstengerelateerde maakindustrie te bevorderen en de rol van diensten als input voor de productie van goederen te versterken.

4

De Partijen ondersteunen de versterking van de capaciteit van regionale beroepsorganisaties om bij te dragen aan de onderhandelingen over en de daadwerkelijke bevordering van overeenkomsten betreffende wederzijdse erkenning.

1

De Partijen bevorderen de ontwikkeling van duurzame en innovatieve blauwe economieën. Daarbij streven zij ernaar economische groei en het scheppen van fatsoenlijke banen met meer voedsel- en voedingszekerheid, betere bestaansmiddelen, sociale rechtvaardigheid en versterkte oceaanecosystemen met elkaar in evenwicht te brengen en tegelijkertijd milieurisico’s en negatieve ecologische gevolgen te beperken. Zij ondersteunen de toepassing van voorzorgs- en wetenschappelijk onderbouwde benaderingen voor de instandhouding en bescherming van mariene ecosystemen en biodiversiteit en het duurzame gebruik van natuurlijke hulpbronnen. Zij bevorderen binnenlandse en buitenlandse investeringen en ontwikkelen het regelgevingskader en de infrastructuur die nodig zijn om activiteiten op het gebied van de blauwe economie te bevorderen. Zij bevorderen ook de samenwerking op bilateraal en multilateraal niveau ter ondersteuning van de ontwikkeling van duurzame en innovatieve blauwe economieën.

2

De Partijen bevorderen de ontwikkeling van duurzame visserij door waardeketens in de duurzame visserij te bevorderen, capaciteit op te bouwen om visserijproducten lokaal te verwerken en te voldoen aan de regelgevingseisen van de internationale markten, waarbij rekening wordt gehouden met de behoeften van de ambachtelijke visserij en veilige, gezonde en fatsoenlijke arbeidsomstandigheden voor vissers en werknemers worden gewaarborgd.

3

De Partijen werken samen aan de ontwikkeling van duurzame aquacultuur, daaronder begrepen maricultuur, door middel van doeltreffende ruimtelijke ordening, een ecosysteemgerichte aanpak, en een gelijker speelveld voor investeerders, waarbij er tegelijkertijd voor wordt gezorgd dat hiermee tegemoet wordt gekomen aan de zorgen van lokale gemeenschappen.

4

De Partijen grijpen kansen aan op het gebied van mariene biotechnologie, onder meer door onderzoek te ondersteunen, de samenwerking tussen academici, economische actoren en beleidsmakers te bevorderen, technologieoverdracht te stimuleren en technische knelpunten om de toegang voor investeerders te faciliteren, te verminderen en tegelijkertijd risico’s voor het mariene milieu te vermijden.

1

De Partijen werken samen om de duurzame landbouwproductie en -productiviteit te verhogen en te diversifiëren met het oog op het vergroten van de voedselzekerheid en voeding, het verbeteren van de bestaansmiddelen, het scheppen van fatsoenlijke banen en het uitbreiden van de inkomens door toegang tot regionale en internationale markten. Zij versterken klimaatveerkrachtige landbouwpraktijken, met name in kleine landbouwbedrijven, bevorderen duurzaam beheer en efficiënt gebruik van natuurlijke hulpbronnen en ecosysteemdiensten en nemen stimulansen weg die niet-duurzame productie genereren.

2

De Partijen versterken nationaal en regionaal onderzoek, opleiding, wetenschap en innovatie op het gebied van slimme landbouw.

3

De Partijen stimuleren de investeringen in en de ontwikkeling van de agrovoedingssector, en stellen investeringsondersteunende regels en voorschriften vast. Zij werken samen om producenten, verwerkers en exporteurs betere kansen te bieden om toegang te krijgen tot markten en om een grotere waarde te verwerven in lokale, regionale en mondiale waardeketens, onder meer door een intensiever gebruik van technologie en innovatie te bevorderen, de capaciteit te versterken om zich aan te passen aan niet-tarifaire belemmeringen, met name technische handelsbelemmeringen en sanitaire en fytosanitaire normen, en regelingen te bevorderen voor eerlijke handel en programma’s voor biologische landbouw om toegevoegde waarde te creëren bij de verwerking van landbouwproducten.

4

De Partijen zorgen voor gelijke grond- en erfrechten voor vrouwen en verbeteren hun toegang tot financiering en markten en tot ondersteunende diensten en landbouwadvies. Zij ondersteunen ook ondernemerschap onder jongeren, onder meer door gerichte voorlichting, technologie en financiering aan te bieden.

1

De Partijen bevorderen eerlijke en niet-discriminerende toegang tot duurzame winning van, en handel in, mineralen en grondstoffen, met volledige eerbiediging van de soevereiniteit van landen over hun natuurlijke hulpbronnen en eerbiediging van de rechten van de hierbij betrokken gemeenschappen. Zij bevorderen een billijke verdeling van de hulpbronnen en bestrijden de illegale exploitatie van delfstoffen met nationale, regionale en internationale wettelijke middelen.

2

De Partijen bevorderen de transparantie, verantwoordingsplicht en het verantwoord beheer van winningsindustrieën, in overeenstemming met het initiatief inzake transparantie van winningsindustrieën en andere relevante regionale en internationale verbintenissen.

3

De Partijen versterken maatschappelijk verantwoord ondernemerschap en verantwoorde bedrijfsvoering in de gehele waardeketen, onder meer door de ontwikkeling en uitvoering van toepasselijke wetgeving, indien nodig, en daarbij rekening houdend met de internationale normen ter zake.

1

De Partijen werken samen om de energiezekerheid te versterken, de toegang tot duurzame energie voor iedereen te waarborgen, met inbegrip van de meest kwetsbare consumenten en belangrijke economische sectoren, en de veerkracht van de energie-infrastructuur op te bouwen om de toegankelijkheid, duurzaamheid en betaalbaarheid van schone energie te verbeteren.

2

De Partijen bevorderen open, transparante en functionerende energiemarkten die inclusieve en duurzame investeringen stimuleren, met name in de opwekking van hernieuwbare energie en warmtekrachtkoppeling, transmissie en distributie en in energie-efficiëntie. Zij werken samen om het ondernemerschap in de sector te bevorderen.

3

De Partijen werken samen om de publieke en private investeringen in hernieuwbare energie en energie-efficiëntie te verhogen, met aandacht voor de ontwikkeling en uitvoering van relevante nationale en regionale energie-initiatieven en ondersteunende hoogwaardige infrastructuursystemen.

4

De Partijen bevorderen energie-efficiëntie en energiebesparing in alle stadia van de energieketen, van opwekking tot verbruik.

5

De Partijen werken samen om doeltreffende energie-interconnecties tot stand te brengen en te versterken en de energietransitie van het Caribisch gebied te bevorderen door de ontwikkeling en het gebruik van schone, gediversifieerde, kosteneffectieve en duurzame energietechnologieën, met inbegrip van hernieuwbare en emissiearme energietechnologieën, om de overdracht van technologie te bevorderen en menselijke en technische capaciteit en onderzoek en innovatie te ontwikkelen.

1

De Partijen versterken duurzame, uitgebreide en op regels gebaseerde intraregionale connectiviteit. Zij werken samen om vervoersverbindingen, informatie- en communicatietechnologieën (ICT) en digitale infrastructuur op een veerkrachtige en duurzame manier te verbeteren. Zij streven economische kansen na, onder meer door versterking van de technische en menselijke capaciteit van de belangrijkste actoren.

2

De Partijen werken samen aan de ontwikkeling van hoogwaardige en duurzame vervoerssystemen en bijbehorende infrastructuursystemen, die het verkeer van personen, met inbegrip van personen met beperkte mobiliteit, en van goederen faciliteren en verbeteren. Zij streven naar een betere toegang tot faciliteiten voor plattelands-, stads-, lucht-, zee-, binnenvaart-, spoor- en wegvervoer, onder meer door de ontwikkeling en bevordering van intraregionale samenwerking in het hele Caribisch gebied.

3

De Partijen stimuleren investeringen en verbeteren de algemene governance van de vervoerssector door capaciteitsbeperkingen weg te werken en efficiënte regelgeving te ontwikkelen en uit te voeren die eerlijke concurrentie binnen en tussen vervoerswijzen mogelijk maakt.

4

De Partijen verbeteren de toegang tot open, betaalbare en veilige ICT, onder meer door gerichte investeringen te ondersteunen. Zij zetten de noodzakelijke wetgevingskaders op en richten de nodige regelgevende instanties op om vergunningen te verlenen aan dienstverleners, concurrentiegedrag te bevorderen en te zorgen voor een eerlijke behandeling van consumenten en voor gegevens- en consumentenbescherming.

5

De Partijen verbeteren de toegang tot open, betaalbare, veilige en betrouwbare breedbandconnectiviteit voor iedereen en ontwikkelen digitale infrastructuur, onder meer door middel van verbeterde onderzeese kabels en andere moderne transmissietechnologieën. Zij ontwikkelen beleids- en regelgevingskaders om de effectieve vergunningverlening aan dienstverleners te faciliteren, concurrentiegedrag en eerlijke behandeling en bescherming van consumenten te bevorderen en de vertrouwelijkheid van communicatie en de rechten van personen met betrekking tot de verwerking van persoonsgegevens te waarborgen.

6

De Partijen bevorderen de totstandkoming van een regionale digitale economie om fatsoenlijke banen en economische ontwikkeling te creëren, door de oprichting van een ondersteunend regelgevingskader ter bevordering van digitaal ondernemerschap, het mobiliseren van investeringen en het faciliteren van impulsen voor digitalisering in de private sector. Zij werken samen om onnodige belemmeringen weg te nemen, platforms voor e-vertrouwen en e-handtekeningen te ontwikkelen die extra handel ondersteunen, de opkomst van nieuwe producten te stimuleren, de ontwikkeling en toepassing van relevante internationale normen en open data te bevorderen en de bescherming van consumenten en persoonsgegevens te verbeteren.

1

De Partijen werken samen om de evenwichtige en duurzame ontwikkeling van het toerisme te bevorderen teneinde inclusieve economische ontwikkelingen in de hand te werken. Zij zorgen voor de integratie van ecologische, culturele en sociale overwegingen en het duurzame gebruik en behoud van biodiversiteit en andere natuurlijke hulpbronnen in de planning en ontwikkeling van het toerismebeleid.

2

De Partijen stimuleren investeringen om toeristische producten en diensten te bevorderen en te ontwikkelen en aldus fatsoenlijke banen te scheppen, door innovatieve partnerschappen met belangrijke economische actoren tot stand te brengen, te investeren in de ontwikkeling van menselijk kapitaal en marketing, en contacten tussen bedrijven te vergemakkelijken om het concurrentievermogen te vergroten en de dienstverleningsnormen te verbeteren. Daarbij komen zij overeen bijzondere aandacht te besteden aan micro-, kleine en middelgrote ondernemingen.

3

De Partijen versterken de banden tussen de toeristische sector en andere relevante economische sectoren, met name de landbouw, de maakindustrie, de blauwe economie en vervoer. Zij mobiliseren investeringen in duurzame energie, basisinfrastructuur en -diensten, digitale technologieën, statistiek en menselijke ontwikkeling om het concurrentievermogen en de duurzaamheid van de toeristische sector te versterken.

4

De Partijen nemen maatregelen om de sociaal-economische voordelen van het toerisme optimaal te benutten. Zij versterken het behoud en de bevordering van het cultureel erfgoed en van natuurlijke hulpbronnen en bevorderen alle innovatieve vormen van toerisme, met inachtneming van de integriteit en de belangen van inheemse volkeren, zoals vastgelegd in de Verklaring van de Verenigde Naties over de rechten van inheemse volken en lokale gemeenschappen, en maximaliseren de betrokkenheid van deze belanghebbenden bij de ontwikkeling van het toerisme.

1

De Partijen werken samen op het gebied van wetenschap, onderzoek, innovatie en technologische ontwikkeling, teneinde economische diversificatie te ondersteunen, sociale en economische ontwikkeling te bevorderen, het regionale concurrentievermogen te verbeteren en de opkomst van een inclusieve digitale economie te bevorderen. Zij ontwikkelen de interconnectie en interoperabiliteit van onderzoeksnetwerken, infrastructuur en diensten voor computergebruik en verwerking van wetenschappelijke gegevens, en bevorderen deze ontwikkeling binnen hun regionale context.

2

De Partijen bevorderen de ontwikkeling van onderzoekscapaciteit, infrastructuur en faciliteiten, publicaties en wetenschappelijke gegevens. Zij bevorderen en ondersteunen innovatieve opleidings- en mobiliteitsregelingen voor academici en onderzoekers. Zij versterken de capaciteit van instellingen voor hoger onderwijs om doeltreffend samen te werken op het gebied van onderzoek en van wetenschappelijke en technologische innovatie, onder meer door middel van toegang tot academische uitwisselingsprogramma’s. Zij bevorderen de samenwerking tussen overheidsdiensten, academische instellingen en ondernemingen. Zij bevorderen open data en innovatie om de economische vooruitgang te bevorderen en wederzijds voordelige wetenschappelijke excellentie na te streven.

3

De Partijen ondersteunen de ontwikkeling van kenniseconomieën en inclusieve digitale samenlevingen. Zij bevorderen het behoud en gebruik van traditionele kennis en biodiversiteit en het duurzame beheer van andere natuurlijke hulpbronnen, en stimuleren de overdracht van technologie en deskundigheid.

4

De Partijen werken samen bij onderwerpen van gemeenschappelijk belang op het gebied van civiele ruimtevaartactiviteiten, zoals ruimteonderzoek, toepassingen en diensten voor wereldwijde satellietnavigatiesystemen, de ontwikkeling van satellietaugmentatiesystemen, aardobservatie en aardwetenschap, met name wat betreft het gebruik van mechanismen voor vroegtijdige waarschuwing en surveillance.

1

De Partijen bevorderen de culturele en creatieve sector als aanjager van duurzame sociale en economische ontwikkeling en fatsoenlijke banen. Zij nemen onder meer maatregelen aan ter ondersteuning van creatieve ontwikkeling en de digitalisering van artistieke prestaties en producties. Zij wisselen beste praktijken uit ter bevordering van culturele ontwikkeling en ondernemerschap.

2

De Partijen bevorderen duurzame ontwikkeling door middel van versterkte culturele uitwisselingen, de bevordering van coproducties, gezamenlijke culturele en creatieve initiatieven, en een grotere mobiliteit van culturele en creatieve professionals en met de sector verbonden onderwijsprofessionals. Zij ondersteunen de verspreiding van kunstwerken, met volledige inachtneming van de bestaande internationale verdragen.

3

De Partijen ondersteunen de interculturele dialoog tussen jongeren, maatschappelijke organisaties en personen uit de EU en het Caribisch gebied.

1

De Partijen werken samen aan het bevorderen van een duurzame maakindustrie om meer toegevoegde waarde tot stand te brengen, met name bij de uitvoer van hoogtechnologische producten, het faciliteren van meer diversificatie en het optimaal benutten van het potentieel voor achterwaartse integratie met belangrijke economische sectoren zoals landbouw, de blauwe economie, winningsindustrieën en de dienstensector.

2

De Partijen ontwikkelen beleid om binnenlandse en buitenlandse directe investeringen voor de maakindustrie aan te trekken. Zij bevorderen de facilitering van bedrijfsactiviteiten om samenwerking tussen vakgenoten te stimuleren, commerciële partnerschappen te verdiepen en industriële hubs, ecosystemen en netwerken te ontwikkelen.

3

De Partijen werken samen om maatregelen te ontwikkelen om het concurrentievermogen van de maakindustrie te vergroten door de productiecapaciteit te verbeteren en beperkingen zoals tekorten aan geschoolde arbeidskrachten, logistieke en infrastructurele tekortkomingen en beperkte toegang tot financiering en marktanalyse aan te pakken. Zij ondersteunen onderzoek en innovatie, bevorderen de ontwikkeling en toepassing van sleuteltechnologieën en versterken de banden tussen industriële sectoren en onderzoeks- en academische instellingen.

4

De Partijen ondersteunen de bevordering van de handel in industrieproducten, onder meer door middel van betere koppelingen met de uitvoermarkten, een grotere regelgevingscapaciteit voor de handel, handelsfacilitatie en een versterkte nalevingscapaciteit om de desbetreffende internationale arbeids- en milieunormen toe te passen.

1

De Partijen dragen bij tot de bescherming, bevordering en verwezenlijking van de mensenrechten overeenkomstig het internationaal recht. Zij bevorderen en dragen bij tot de universele ratificatie en uitvoering van de internationale mensenrechteninstrumenten, passen die instrumenten toe waarbij zij partij zijn en overwegen toetreding tot die instrumenten waarbij zij nog geen partij zijn. Zij passen het non-discriminatiebeginsel zoals neergelegd in artikel 9 van het algemene deel van deze Overeenkomst volledig toe, waarbij prioriteit wordt gegeven aan de vaststelling en uitvoering van alomvattende gelijkheids- en antidiscriminatiewetgeving.

2

De Partijen werken samen om de rechtsbescherming te versterken om ervoor te zorgen dat er verantwoording wordt afgelegd voor schendingen en misbruiken van de mensenrechten en om de toegang tot de rechter te bevorderen, en voorzien in passende en doeltreffende rechtsmiddelen voor slachtoffers en overlevenden van dergelijke schendingen en misbruiken.

3

De Partijen streven naar gendergelijkheid en leveren inspanningen om ervoor te zorgen dat vrouwen en meisjes alle mensenrechten ten volle kunnen uitoefenen en hun positie in de samenleving kunnen versterken.

4

De Partijen bevorderen en beschermen de rechten van het kind, bestrijden kinderarbeid en kindermisbruik en alle vormen van uitbuiting van kinderen.

5

De Partijen bevorderen de rechten van personen met een handicap en spannen zich harder in voor hun volledige integratie in de samenleving.

6

De Partijen blijven mechanismen voor monitoring van mensenrechten ontwikkelen en ondersteunen, met inbegrip van hun rapportageverplichtingen. Zij erkennen en eerbiedigen de onafhankelijkheid van de nationale mensenrechteninstellingen en bevorderen een veilig en gunstig klimaat waarin mensenrechtenverdedigers ongehinderd kunnen functioneren en toegang hebben tot regionale en internationale mechanismen, naargelang het geval. Zij bevorderen de deelname van nationale mensenrechteninstellingen en mensenrechtenverdedigers aan adviesstructuren en - processen. Zij zorgen ervoor dat inheemse volken volledig en daadwerkelijk deelnemen aan alle aangelegenheden die hen aangaan, zoals vastgelegd in de Verklaring van de Verenigde Naties over de rechten van inheemse volken. Zij zorgen ervoor dat bij adviesprocessen ook rekening wordt gehouden met de rol van traditionele kennis en de bezorgdheden van lokale gemeenschappen.

7

De Partijen werken samen om de aandacht voor mensenrechten en democratie te vergroten, onder meer via onderwijsstelsels en de media.

1

De Partijen werken samen om de daadwerkelijke en billijke toegang tot de rechter voor iedereen te verbeteren en werken samen bij de consolidering van de rechtsstaat en de versterking van de instellingen op alle niveaus op het gebied van rechtshandhaving en rechtsbedeling. Met het oog hierop verbeteren de Partijen de toegang tot juridische diensten voor personen in een kwetsbare situatie.

2

De Partijen werken samen om de onafhankelijkheid, verantwoordingsplicht en onpartijdigheid van de rechterlijke macht te waarborgen. Zij streven naar gemoderniseerde en efficiënte rechtsstelsels en -procedures, onder meer door beste praktijken uit te wisselen, de capaciteit om op snelle en billijke wijze recht te doen geschieden, te verbeteren, het gebruik van alternatieve juridische geschillenbeslechtingsmechanismen te ontwikkelen, de gerechtelijke achterstand weg te werken en de buitensporige duur van het voorarrest te beperken, te voorzien in adequate opleiding, en de toegang van beoefenaars van juridische beroepen en het publiek tot wetgeving, jurisprudentie en andere juridische informatie te verbeteren.

3

De Partijen bestrijden en veroordelen alle vormen van foltering en andere wrede, onmenselijke en onterende behandeling of bestraffing. Zij ijveren voor het voorkomen en aanpakken van schendingen door veiligheidstroepen, waarbij de eerbiediging van de rechtsstaat in de veiligheids- en justitiële keten wordt bevorderd, onder meer door middel van opleidingen op het gebied van ethiek. Zij versterken de strijd tegen straffeloosheid en de ontzegging van het recht van slachtoffers op toegang tot de rechter en verhaal, met bijzondere nadruk op het voor de rechter brengen van daders van mensenrechtenschendingen.

4

De Partijen werken samen om hun penitentiaire stelsels te moderniseren en hun rehabilitatiefunctie te maximaliseren, onder meer door de eerbiediging van de rechten van gevangenen te verbeteren, rehabilitatie- en onderwijsprogramma’s uit te voeren, het percentage van de sociale re-integratie van gedetineerden te verhogen, de zorg voor gevangenen te ondersteunen, te werken aan de uitbanning van overbevolking in de gevangenissen, het gevangenisbeheer, het gevangeniswezen en de detentieomstandigheden te verbeteren overeenkomstig de internationale beste praktijken en normen, en alternatieven te bieden voor gevangenisstraffen voor minder ernstige strafbare feiten.

1

De Partijen nemen concrete maatregelen om inclusieve, verantwoordelijke en transparante openbare instellingen op te bouwen. Zij versterken de capaciteit voor het ontwerpen en uitvoeren van beleid, ontwikkelen een verantwoordingsplichtig, efficiënt, transparant en professioneel ambtenarenapparaat, versterken de verlening van hoogwaardige openbare diensten, verbeteren wetgevings- en bestuursmechanismen en bevorderen de onpartijdigheid en doeltreffendheid van wetshandhavingsinstanties.

2

De Partijen versterken de capaciteit van parlementen en lokale, gemeentelijke, nationale en regionale instellingen om de eerbiediging van democratische beginselen en praktijken te waarborgen en te versterken.

3

De Partijen bevorderen de eerbiediging van de vrijheid van meningsuiting en de onafhankelijkheid en pluriformiteit van de media, en vrijwaren en verbreden een faciliterende ruimte voor het maatschappelijk middenveld om de democratische verantwoordingsplicht te verbeteren.

4

De Partijen bespoedigen het bredere gebruik van e-overheidsdiensten en digitale- diensteninfrastructuur als middel om de toegang tot en de beschikbaarheid van openbare diensten te verbeteren en aldus de ontwikkeling van verantwoordingsplichtige en transparante openbare instellingen te ondersteunen.

5

De Partijen ontwikkelen en versterken instellingen, wetgeving en mechanismen ter voorkoming en bestrijding van corruptie, omkoping, fraude en bedrijfscriminaliteit, met inbegrip van de confiscatie en teruggave van teruggevorderde vermogensbestanddelen. Zij zorgen ervoor dat de anticorruptiewetgeving doeltreffend wordt gehandhaafd, dat onpartijdige onderzoeken en vervolgingen worden uitgevoerd en dat doeltreffende, evenredige sancties en straffen voor corruptie en corruptiegerelateerde misdrijven worden toegepast. Zij bevorderen en implementeren de relevante internationale normen en instrumenten, met name het VN-Verdrag tegen corruptie, gedaan te New York op 31 oktober 2003, en erkennen dat corruptie een transnationale kwestie is die verband houdt met andere vormen van transnationale en economische criminaliteit en die gezamenlijke en multidisciplinaire inspanningen vergen, ook op internationaal niveau.

1

De Partijen bevorderen gezonde overheidsfinanciën, met inbegrip van een versterkt en doeltreffend gebruik van overheidsinkomsten, duurzaam beheer van de overheidsschuld, duurzame aanbestedingssystemen en steun voor nationale toezichthoudende instanties. Zij bevorderen een grotere verantwoordingsplicht, transparantie, billijkheid, wettigheid en integriteit bij het beheer van overheidsmiddelen. Zij ondersteunen maatregelen om doeltreffende, billijke en transparante stelsels voor overheidsuitgaven op te zetten. Zij werken samen om de mobilisering van binnenlandse middelen in de Caribische kleine eilandstaten in ontwikkeling te versterken ter ondersteuning van hun duurzame ontwikkeling en een grotere economische veerkracht.

2

De Partijen werken samen om de overheidsfinanciën te versterken, onder meer door de capaciteit om te voldoen aan internationale normen te vergroten, beleidskaders en maatregelen te ontwikkelen om de efficiëntie, doeltreffendheid, transparantie en billijkheid van belastingstelsels te vergroten, en samen te werken in het kader van de VN en andere relevante mondiale openbare financiële instellingen.

3

De Partijen nemen maatregelen om illegale geldstromen, belastingfraude en belastingontduiking te bestrijden en de mogelijkheden voor belastingontwijking te beperken, onder meer via bilateraal en multilateraal overleg. De Partijen passen de beginselen van goed bestuur op belastinggebied toe door onder meer wetgeving vast te stellen, alomvattend beleid te ontwikkelen, concrete maatregelen vast te stellen en de desbetreffende instellingen en mechanismen te versterken.

1

De Partijen streven naar een geïntegreerde aanpak die gericht is op het voorkomen en verminderen van criminaliteitsrisico’s en het bevorderen van initiatieven op het gebied van verzoening, rehabilitatie en re-integratie.

2

De Partijen vervolgen, bestrijden en streven ernaar alle vormen van geweld, met inbegrip van seksueel, gendergerelateerd en huiselijk geweld te voorkomen. Voorts streven zij ernaar slachtoffers en overlevenden te ondersteunen, bij te staan en mondiger te maken en maatregelen te nemen om marginalisering, victimisatie en stigmatisering tegen te gaan.

3

De Partijen pakken bendegeweld aan door middel van alomvattende risicobeperkende, preventie- en educatieve maatregelen, het aanbieden van adequate sociale diensten en acties vanuit de gemeenschap om de geweldscyclus te doorbreken, en het creëren van alternatieve bestaansmogelijkheden voor jongeren en kwetsbare personen. Zij richten zich op de toegang tot en het gebruik van handvuurwapens en lichte wapens en de munitie daarvoor teneinde de negatieve gevolgen van gewapend geweld voor de samenleving en de bevolking te voorkomen en te beperken.

4

De Partijen pakken de sociale en veiligheidsproblemen aan die het gevolg zijn van de uitzetting van buitenlandse criminelen en personen die hun straf hebben uitgezeten, en streven ernaar samen te werken om de rehabilitatie en re-integratie van die personen in de samenleving te faciliteren en het recidivepercentage tot een minimum te beperken. Zij zorgen voor de tijdige uitwisseling van relevante informatie over uitzetting via de passende kanalen, in overeenstemming met de toepasselijke administratieve of justitiële samenwerkingsovereenkomsten, en bevorderen de samenwerking tussen wetshandhavingsinstanties, zoals bepaald in dit Protocol.

1

De Partijen pakken alle vormen van georganiseerde misdaad aan, onder meer door middel van samenwerking op nationaal, regionaal en internationaal niveau, en door wetgevende en andere maatregelen vast te stellen in overeenstemming met het Verdrag van de Verenigde Naties tegen grensoverschrijdende georganiseerde misdaad en de aanvullende protocollen daarbij. Zij werken samen om hun vermogen om aan de internationale rapportageverplichtingen te voldoen, te vergroten. De Partijen bestrijden migrantensmokkel, mensenhandel en de handel in illegale drugs, bedreigde wilde dieren en planten en gevaarlijke stoffen en afvalstoffen. De Partijen pakken ook milieudelicten aan, met inbegrip van illegale houtkap en de daarmee samenhangende handel. De Partijen werken tevens samen bij de bestrijding van de handel in handvuurwapens en lichte wapens en de munitie daarvoor, en andere conventionele wapens en producten voor tweeërlei gebruik. Hierbij werken zij onder meer samen om illegale handvuurwapens en lichte wapens en munitie daarvoor beter op te sporen, de oorsprong ervan te traceren, de vernietiging ervan te ondersteunen, de capaciteit voor het doeltreffend onderzoeken en vervolgen van wapengerelateerde misdrijven te vergroten en beste praktijken uit te wisselen.

2

De Partijen verbeteren de bescherming van slachtoffers van mensenhandel, bevorderen het onderzoek naar en de vervolging van daders, werken samen om gevallen van mensenhandel te voorkomen en in kaart te brengen en ontwikkelen doeltreffende maatregelen voor de re-integratie van slachtoffers in hun samenleving. De Partijen zorgen ervoor dat alle slachtoffers toegang hebben tot hun rechten, rekening houdend met de bijzondere kwetsbaarheid van vrouwen en kinderen. De Partijen bevorderen de uitwisseling van informatie, met inbegrip van criminele inlichtingen, en versterken de capaciteit om beleid te ontwikkelen en acties uit te voeren om mensenhandel en migrantensmokkel aan te pakken.

3

De Partijen werken samen ter voorkoming en bestrijding van het gebruik van hun financiële instellingen en aangewezen niet-financiële ondernemingen en beroepen voor de financiering van terrorisme en het witwassen van opbrengsten van criminele activiteiten. De Partijen bevorderen de uitwisseling van informatie en samenwerking, onder meer op het gebied van capaciteitsopbouw en andere vormen van technische bijstand. Zij handhaven maatregelen om het witwassen van geld en de financiering van terrorisme te bestrijden en illegale geldstromen te ontwrichten, waardoor criminelen hun winsten worden ontnomen, en zorgen voor de effectieve en volledige uitvoering van de aanbevelingen van de Financiële-actiegroep. Zij ondersteunen de vaststelling en versterking van nationale wetgeving en instanties voor de ontneming van vermogensbestanddelen, de confiscatie van criminele vermogensbestanddelen, de teruggave en mobilisatie ervan voor doeleinden van algemeen nut, en uitbreiding van de strafrechtelijke aansprakelijkheid van daders en facilitators van misdrijven.

4

De Partijen versterken hun samenwerking om geavanceerde technologische criminaliteit, cybercriminaliteit en elektronische criminaliteit en het online verspreiden van illegale inhoud te voorkomen en te bestrijden. Zij versterken de capaciteit om cybercriminaliteit aan te pakken, onder meer door het samenbrengen en opleiden van personeel en het bevorderen van samenwerking tussen beleidsmakers, marktdeelnemers en onderzoekers. Zij wisselen informatie uit op het gebied van onderwijs en opleiding van cybercriminaliteitsonderzoekers, het onderzoek naar cybercriminaliteit en digitale forensische wetenschap. Zij erkennen dat het Verdrag van Boedapest inzake cybercriminaliteit en andere toepasselijke internationale normen een basis vormen voor het bevorderen van internationale samenwerking en bijdragen tot de ontwikkeling van intern beleid inzake cybercriminaliteit.

5

De Partijen nemen maatregelen om personen en gemeenschappen beter bestand te maken tegen terrorisme en gewelddadig extremisme. Zij intensiveren hun inspanningen voor de uitwisseling van informatie en expertise over terroristische groeperingen en hun ondersteunende netwerken, met volledige inachtneming van de rechtsstaat, de mensenrechten en het recht op privacy. Zij werken samen om terroristen voor de rechter te brengen en nemen maatregelen om de rehabilitatie en re-integratie in de samenleving te faciliteren van geradicaliseerde onderdanen van respectievelijk elke lidstaat van de Europese Unie en elke Caribische staat die partij is bij de Overeenkomst.

1

De Partijen werken samen om de uitdagingen op het gebied van veiligheid en gezondheid als gevolg van de teelt, productie en consumptie van illegale drugs en psychoactieve stoffen, en de handel en doorvoer van deze stoffen op hun grondgebied te beperken. Deze samenwerking vindt naargelang het geval plaats op bilateraal, regionaal, multilateraal of trilateraal niveau.

2

De Partijen werken samen om zowel het aanbod van als de vraag naar drugs terug te dringen op basis van het beginsel van gemeenschappelijke en gedeelde verantwoordelijkheid en van een geïntegreerde, evenwichtige en empirisch onderbouwde aanpak.

3

De Partijen werken samen om hun justitiële en politiële capaciteit, met inbegrip van de rapportering, te verbeteren. Zij identificeren, ontregelen en ontmantelen transnationale georganiseerde criminele groepen door middel van versterkte mechanismen voor informatie- uitwisseling en drugsgerelateerde criminele inlichtingen, en bevorderen gezamenlijke onderzoeken en operaties, ook met buurlanden.

4

De Partijen pakken risicofactoren aan in verband met drugsmisbruik die personen, gemeenschappen en samenlevingen treffen. Zij versterken de rechtsstaat en bouwen verantwoordingsplichtige, doeltreffende en inclusieve instellingen en openbare diensten op om drugsgerelateerd geweld te bestrijden.

5

De Partijen nemen maatregelen ter ondersteuning van alternatieve ontwikkelingsactiviteiten ter vervanging van de teelt en productie van illegale drugs in plattelands- en stedelijke gebieden om het economische welzijn van de getroffen kwetsbare bevolkingsgroepen te verbeteren en tegelijkertijd de sociale inclusie op gemeenschapsniveau en in de bredere samenleving te bevorderen.

6

De Partijen intensiveren en versnellen de inspanningen om de vraag naar drugs te verminderen en nemen de nodige maatregelen om de gevolgen van drugs voor de gezondheid en de samenleving aan te pakken. Zij nemen op basis van leeftijd en gender passende maatregelen die zijn toegesneden op de specifieke behoeften van kwetsbare groepen, onder meer door middel van programma’s voor preventie, behandeling, zorg, rehabilitatie en sociale reïntegratie.

7

De Partijen pakken nieuwe en opkomende bedreigingen aan in verband met de illegale productie, het illegale gebruik en misbruik van synthetische stoffen, met inbegrip van opioïden, en ontwikkelen en versterken programma’s en verbeteren de rapportagemechanismen om het illegale gebruik van chemische precursoren aan te pakken.

1

De Partijen bevorderen de dialoog en de samenwerking op het gebied van rechtshandhaving, en strategische justitiële samenwerking. Zij bevorderen de samenwerking tussen rechtshandhavingsinstanties om informatie en criminele inlichtingen tijdig uit te wisselen, bevorderen de uitwisseling van beste praktijken en ontwikkelen capaciteit.

2

De Partijen ondersteunen de regionale samenwerking op het gebied van veiligheid door het versterken van geïntegreerd grensbeheer, het delen van informatie en inlichtingen en het verzamelen en analyseren van gegevens, met inachtneming van de toepasselijke rechtskaders inzake de bescherming van persoonsgegevens. Zij bevorderen de vreedzame oplossing van grensconflicten en -geschillen in overeenstemming met het internationaal recht. Zij ondersteunen in voorkomend geval vertrouwenwekkende maatregelen en specifieke ontwikkelingsstrategieën om het vertrouwen te vergroten en eventuele spanningen over grensgeschillen te verminderen.

1

De Partijen ontwikkelen de samenwerking op het gebied van zee- en luchtvaartaangelegenheden om de veiligheid en beveiliging te verhogen en onder meer de aanpak en het beheer van risicovracht te verbeteren, in overeenstemming met het internationaal recht en de desbetreffende resoluties van de VN.

2

De Partijen verbeteren de maritieme veiligheid, in overeenstemming met Unclos, als reactie op bedreigingen voor schepen en kritieke maritieme installaties en activa, en verbeteren het toezicht op en de handhaving van de desbetreffende wet- en regelgeving. Zij nemen maatregelen tegen piraterij, gewapende overvallen, en tegen alle vormen van georganiseerde misdaad op zee, onder meer door gebruik te maken van ruimtetechnologieën.

1

De Partijen consolideren en bevorderen inclusieve, betaalbare en billijke toegang tot onderwijs en verbeteren de kwaliteit van het onderwijs op alle niveaus, onder meer door sterkere en inclusieve nationale onderwijsstelsels, en verbeterde infrastructuur en uitrusting, met bijzondere aandacht voor personen met een handicap. Zij ondersteunen de bevordering van gendergelijkheid om een gunstig klimaat te scheppen waarin zowel jongens als meisjes gelijke onderwijskansen en een vergelijkbaar onderwijsniveau hebben.

2

De Partijen bevorderen de uitbreiding van het onderwijs van en de toegang tot wetenschap, technologie, ingenieurswetenschap en wiskunde en kunstvakken op alle onderwijsniveaus.

3

De Partijen bevorderen het gebruik van toegankelijke en betaalbare digitale technologieën voor het onderwijs en de ontwikkeling van digitale vaardigheden en geletterdheid voor iedereen.

4

De Partijen werken samen om de deelname aan onderwijs te verhogen en de kwaliteit van tertiair onderwijs, technische en beroepsopleiding, niet-formeel onderwijs, werkplekleren en een leven lang leren te verbeteren, teneinde het aantal hoogopgeleide personen en geschoolde werknemers te vergroten.

5

De Partijen werken samen om de academische ontwikkeling te versterken, de wederzijdse erkenning van kwalificaties te bevorderen en de mobiliteit van studenten, personeel en academici tussen het Caribisch gebied en de Europese Unie te vergemakkelijken.

6

De Partijen werken samen om academisch onderzoek en academische ontwikkeling en innovatie te bevorderen, onder meer door de samenwerking tussen belangrijke instellingen te versterken en het gebruik van wetenschappelijk onderzoek en wetenschappelijke analyse te bevorderen met het oog op wederzijds voordelige academische excellentie.

1

De Partijen bevorderen universele en betaalbare gezondheidszorg en billijke toegang tot gezondheidsdiensten, onder meer door middel van versterkte nationale gezondheidszorgstelsels, de ontwikkeling van duurzame, hoogwaardige infrastructuur en toegang tot veilige en betaalbare essentiële geneesmiddelen, vaccins en diagnosemiddelen.

2

De Partijen werken samen om de toenemende incidentie en lasten van niet-overdraagbare ziekten aan te pakken door stappen te ondernemen met het oog op preventie en beheersing, onder meer door gezonde voeding en een gezonde levensstijl, het gebruik van digitale instrumenten en gezondheidsvoorlichting te bevorderen.

3

De Partijen versterken de nationale en regionale capaciteit om snel en doeltreffend te reageren op uitbraken van overdraagbare ziekten en andere noodsituaties op gezondheidsgebied waarover op nationaal en internationaal niveau bezorgdheid bestaat, volgens een „één gezondheid”- benadering die de menselijke gezondheid, diergezondheid, plantengezondheid en ecosystemen omvat.

4

De Partijen werken samen om noodsituaties op het gebied van de volksgezondheid aan te pakken, onder meer door het gebruik van vroegewaarschuwingssystemen voor een snelle uitwisseling van informatie, de ontwikkeling van coherente en multisectorale plannen ter versterking van de capaciteit van de gezondheidsstelsels, de verstrekking van essentiële en betaalbare geneesmiddelen, vaccins en gezondheidsapparatuur, met inbegrip van diagnosemiddelen, en de verstrekking van humanitaire bijstand en hulp. Zij versterken de internationale samenwerking om de gevolgen van mondiale noodsituaties op het gebied van de volksgezondheid te beperken.

5

De Partijen bevorderen onderzoek en uitwisseling van kennis, ervaringen en beste praktijken in de gezondheidssector.

1

De Partijen ondersteunen de universele toegang tot fatsoenlijke, veilige en betaalbare huisvesting, met bijzondere nadruk op kwetsbare en gemarginaliseerde personen, met inbegrip van inheemse volkeren, zoals uiteengezet in de Verklaring van de Verenigde Naties over de rechten van inheemse volken en lokale gemeenschappen, teneinde een positief effect op de gezondheid van mensen te genereren, de sociaal-economische ontwikkeling van hun gemeenschappen te bevorderen en de ongelijkheden tussen stedelijke en landelijke huishoudens aan te pakken. Zij bevorderen klimaatslimme huisvesting en infrastructuur, onder meer door de uitwerking en handhaving van bouwvoorschriften.

2

De Partijen verbeteren de toegang tot veilige, betaalbare en duurzame watervoorziening, onder meer door de ontwikkeling van een duurzaam en geïntegreerd beheer van watervoorraden, het beheer van vast afval en de bevordering van maatregelen voor waterrecycling.

3

De Partijen streven naar adequate, billijke en betaalbare toegang tot sanitaire voorzieningen en hygiënediensten voor iedereen, met bijzondere aandacht voor de behoeften van vrouwen en meisjes en personen in een kwetsbare situatie.

4

De Partijen bevorderen universele en betere toegang tot betaalbare elektriciteit en efficiënt en duurzaam energiegebruik voor iedereen.

1

De Partijen bevorderen een gunstig klimaat voor duurzame plattelands- en stedelijke ontwikkeling. Zij bevorderen duurzame ruimtelijke ordening, met bijzondere aandacht voor transparante en gereguleerde landaankoop en eigendomsrechten, duurzame stedelijke mobiliteit en slimme en veilige steden.

2

De Partijen bevorderen een evenwichtige ontwikkeling van plattelandseconomieën en - gemeenschappen, met bijzondere aandacht voor werkgelegenheid en het genereren van inkomsten. Zij versnellen de diversificatie van het platteland door waarde toe te voegen aan de lokale productie en natuurlijke en culturele hulpbronnen ten volle te benutten.

3

De Partijen bevorderen een inclusief, evenwichtig en geïntegreerd stedelijk en plattelandsbeleid, en meerlagige overheidscoördinatie, waarbij lokale autoriteiten en gemeenschappen actief worden betrokken en sterkere banden tot stand worden gebracht tussen plattelands- en stedelijke gebieden.

1

De Partijen werken samen om ervoor te zorgen dat iedereen toegang heeft tot voldoende, betaalbare, veilige en voedzame levensmiddelen, teneinde een einde te maken aan alle vormen van ondervoeding en voedselcrises te voorkomen. Met het oog hierop besteden de Partijen bijzondere aandacht aan de meest kwetsbare landen, met inbegrip van landen die getroffen zijn door rampen, en personen in een kwetsbare situatie.

2

De Partijen erkennen de negatieve gevolgen van verminderde landbouwproductie, een grote afhankelijkheid van ingevoerde levensmiddelen en overexploitatie van visbestanden op voedselzekerheid en voeding en ondersteunen de duurzame ontwikkeling van lokale landbouw, visserij en voedselproductie.

3

De Partijen werken samen om de gevolgen van voedselcrises aan te pakken en ervoor te zorgen dat tijdig actie wordt ondernomen om voedsel lokaal beschikbaar te stellen, door beleidsinterventies en infrastructuur te ontwikkelen, onder meer via investeringen in klimaatbestendige vervoers- en opslagsystemen. Daarbij voorzien zij in de behoeften van de meest kwetsbare bevolkingsgroepen.

1

De Partijen streven naar gelijkheid door beleidsmaatregelen te nemen ter ondersteuning van strategieën om het inkomen van de armsten in de samenleving sneller dan het nationale gemiddelde duurzaam te doen toenemen.

2

De Partijen bevorderen een rechtvaardig en gezond budgettair, economisch en sociaal beleid dat gericht is op meer inclusieve samenlevingen met een betere inkomensverdeling om ongelijkheid en onrechtvaardigheid terug te dringen.

3

De Partijen streven naar een uitbreiding van de sociale bescherming, met name voor personen in een kwetsbare situatie, om geleidelijk tot universele dekking te komen, door middel van sociale vangnetten, basisinkomenszekerheid en adequate en schokbestendige socialebeschermingsstelsels. Zij bevorderen onderzoek en uitwisseling van kennis, ervaringen en beste praktijken op het gebied van sociale bescherming.

4

De Partijen bevorderen de totstandkoming van inclusieve en goed functionerende arbeidsmarkten en werkgelegenheidsbeleid dat gericht is op de verwezenlijking van internationale normen voor waardig werk voor iedereen, en billijke lonen die een behoorlijke levensstandaard bieden, met inbegrip van betere gezondheids- en veiligheidsomstandigheden voor werknemers. Zij bestrijden alle vormen van uitbuiting, met inbegrip van seksuele uitbuiting en uitbuiting op het werk, zowel in formele als in informele sectoren.

5

De Partijen maken werk van vraagstukken in verband met de informele economie, met inbegrip van een innovatieve toegang tot financiële dienstverlening, kredietverstrekking en microfinanciering en versterkte maatregelen voor sociale bescherming, met het oog op een vlotte overgang naar de formele economie.

6

De Partijen nemen concrete maatregelen ter bevordering van de rechten van personen met een handicap met het oog op de bevordering van de daadwerkelijke uitvoering van de toepasselijke internationale overeenkomsten, waarbij hun volledige inclusie in de samenleving zonder enige vorm van discriminatie en hun gelijke toegang tot sociale diensten en arbeidsmarkten worden nagestreefd.

7

De Partijen bevorderen de sociale cohesie door onder meer het materiële en immateriële culturele erfgoed en de diversiteit van cultuuruitingen te beschermen en te versterken.

1

De Partijen versterken beleidsmaatregelen, programma’s en mechanismen met het oog op het bevorderen van gendergelijkheid en het verzekeren en verbeteren van gelijke kansen voor de participatie in alle sectoren van het politieke, economische, sociale en culturele leven. Zij zorgen ervoor dat het genderperspectief systematisch wordt geïntegreerd in alle beleidsmaatregelen, onder meer door het creëren en consolideren van rechtskaders.

2

De Partijen waarborgen de fysieke en psychologische integriteit van vrouwen en meisjes door wetgevings- en beleidsmaatregelen aan te nemen om een einde te stellen aan kindhuwelijken, huwelijken op jonge leeftijd en gedwongen huwelijken, en door alle vormen van seksueel en gendergerelateerd geweld uit te bannen, met name huiselijk geweld tegen vrouwen en mannen, mensenhandel, alle vormen van seksuele uitbuiting en uitbuiting op het werk, en alle vormen van intimidatie, zowel in de publieke als in de privésfeer. Zij faciliteren de toegang tot de rechter en ijveren voor preventie- en bewustmakingscampagnes met het oog op gedragsverandering om gendergelijkheid te verwezenlijken en de positie van vrouwen en meisjes te versterken.

3

De Partijen ondersteunen de daadwerkelijke uitvoering van alle relevante internationale overeenkomsten, waaronder het Verdrag inzake de uitbanning van alle vormen van discriminatie van vrouwen, gedaan te New York op 18 december 1979, en ijveren voor de ratificatie van het bijbehorende facultatieve Protocol.

4

De Partijen zien erop toe dat de rechten van vrouwen en meisjes worden geëerbiedigd en bevorderd. Zij versterken de sociale rechten van vrouwen en meisjes, met name op het gebied van gezondheid en onderwijs, met inbegrip van de toegang tot gezinsplanningsdiensten. Zij versterken de economische rechten van vrouwen, met inbegrip van het faciliteren van hun toegang tot economische mogelijkheden, financiële diensten, activerende technologie, werkgelegenheid, de zeggenschap over en het gebruik van land en andere productieve vermogensbestanddelen. Zij ondersteunen vrouwelijke ondernemers, verkleinen de genderloonkloof en heffen andere discriminerende regelgeving en praktijken op.

5

De Partijen versterken de participatie en de stem van vrouwen en meisjes in het politieke leven, onder meer door te zorgen voor betere toegang tot verkiezings-, beleids- en bestuursprocessen en -functies, en bij inspanningen op het gebied van gemeenschapsopbouw.

6

De Partijen versterken de positie van vrouwen- en meisjesorganisaties en versterken nationale en regionale instellingen om kwesties in verband met geweld tegen vrouwen en meisjes aan te pakken, met inbegrip van de preventie van en bescherming tegen alle vormen van seksueel en gendergerelateerd geweld. Zij ontwikkelen mechanismen voor onderzoek naar intimidatie en voor verantwoordingsplicht, bieden zorg en ondersteuning aan slachtoffers en bevorderen de voorwaarden voor veiligheid en zekerheid voor vrouwen en meisjes.

7

De Partijen zetten zich in voor de volledige en doeltreffende uitvoering van de Verklaring en het Actieprogramma van Peking en het Actieprogramma van de Internationale Conferentie over Bevolking en Ontwikkeling en de resultaten van de toetsingsconferenties daarvan. Zij benadrukken voorts de noodzaak van universele toegang tot hoogwaardige, betaalbare en uitgebreide informatie en voorlichting over seksuele en reproductieve gezondheid, rekening houdend met de internationale technische richtsnoeren van de Unesco inzake seksuele voorlichting en de noodzaak van seksuele en reproductieve gezondheidszorg. Zij streven in voorkomend geval naar de daadwerkelijke uitvoering van de consensus van Montevideo inzake Bevolking en Ontwikkeling.

1

De Partijen ontwikkelen gericht beleid ter versterking van de positie van jongeren en faciliteren hun betrokkenheid bij het politieke, sociale, maatschappelijke en economische leven.

2

De Partijen ondersteunen ondernemerschap bij jongeren en bevorderen de creatie van duurzame banen in alle sectoren met fatsoenlijke arbeidsomstandigheden voor jongeren, onder meer door hen te ondersteunen bij het verwerven van vaardigheden die relevant zijn voor de arbeidsmarkt door middel van onderwijs, technische en beroepsopleiding en betere toegang tot technologieën en ondersteuning van diensten voor arbeidsvoorziening om jongeren in contact te brengen met arbeidskansen en toegang tot financiële diensten en partnerschappen voor startende ondernemingen.

3

De Partijen stellen bestuursstructuren in om verantwoord burgerschap bij jongeren te bevorderen, de invloed van jongeren in besluitvormingsprocessen te vergroten en hun actieve deelname aan het politieke leven en aan inspanningen op het gebied van gemeenschapsopbouw te bevorderen. Zij bevorderen een grotere participatie van jongeren in milieumaatregelen, met name programma’s voor toezicht op en aanpassing aan de klimaatverandering.

4

De Partijen nemen maatregelen om de toegang voor jongeren tot de rechter te verbeteren en de stelsels voor kinderbescherming te versterken. Zij nemen alle passende maatregelen om kinderen te beschermen tegen alle vormen van lichamelijk of geestelijk geweld, letsel, misbruik, verwaarlozing of nalatigheid, mishandeling en uitbuiting, met inbegrip van seksueel misbruik.

5

De Partijen bevorderen sociale en justitiële programma’s voor de preventie van jeugdcriminaliteit en de integratie van jongeren in het economische en sociale leven. Zij ondersteunen instellingen, zoals scholen, maatschappelijke en confessionele organisaties en jeugdverenigingen, die bijdragen tot het vergroten van de weerbaarheid van risicojongeren en kwetsbare gemeenschappen.

1

De Partijen erkennen de bijdrage van legaal verblijvende migranten en hun diaspora aan het economische, sociale, politieke en culturele leven van hun gastlanden. Zij ondersteunen hun integratie, onder meer door ondernemerschap, bedrijfsondersteuning en de ontwikkeling van vaardigheden te bevorderen overeenkomstig hun respectieve competenties. Zij bevestigen opnieuw dat zij groot belang hechten aan de eerbiediging van de mensenrechten van alle migranten en gedwongen ontheemden, met inbegrip van vluchtelingen en asielzoekers, met volledige inachtneming van het internationaal recht en met bijzondere aandacht voor personen in een kwetsbare situatie, met name vrouwen en kinderen.

2

De Partijen voeren een open dialoog om mobiliteit en verblijven van korte duur te bevorderen, teneinde de uitwisseling op gebieden als toerisme en zakendoen te stimuleren, het wederzijds begrip te bevorderen en gedeelde waarden te bevorderen. Bij deze uitwisseling wordt ook rekening gehouden met de specifieke situatie van de met de EU geassocieerde LGO en de ultraperifere gebieden van de EU, met erkenning van hun fysieke nabijheid en hun economische en culturele banden en andere samenwerkingsgebieden.

3

De Partijen overwegen regelingen voor circulaire migratie te ontwikkelen en implementeren en verbeteren in voorkomend geval de rechtskaders om de terugkeerprocedures van onderdanen van een lidstaat van de Europese Unie of van een OACPS-lid die legaal verblijven op, respectievelijk, het grondgebied van de OACPS-leden of het grondgebied van de lidstaten van de Europese Unie, te faciliteren. Zij houden rekening met aspecten in verband met de re-integratie van onderdanen van een lidstaat van de Europese Unie of van een OACPS-lid die legaal verblijven op, respectievelijk, het grondgebied van de OACPS-leden of het grondgebied van de lidstaten van de Europese Unie in de landen van herkomst om ervoor te zorgen dat hun opgedane ervaring of kwalificaties de plaatselijke arbeidsmarkt en gemeenschap ten goede kunnen komen.

4

De Partijen werken samen om de negatieve gevolgen van het verlies van vaardigheden voor de ontwikkeling van landen te beperken. Voorts kiezen zij voor een coherente aanpak om de opleiding van geselecteerde professionals in het Caribisch gebied te bevorderen, onder meer door de opleidingsregelingen uit te breiden en de inschrijving van burgers van de Europese Unie te bevorderen.

5

De Partijen erkennen het belang van geldovermakingen als bron voor inclusieve en duurzame ontwikkeling, mits zij naar behoren worden beheerd, streven ernaar de transactiekosten van overmakingen tot minder dan 3 % te verlagen, de transactieroutes met kosten van meer dan 5 % tegen 2030 te elimineren, de financiële inclusie via innovatieve financiële instrumenten en nieuwe technologieën te bevorderen en de regelgevingskaders voor een grotere betrokkenheid van niet- traditionele economische actoren te verbeteren. De Partijen stimuleren de bijdrage van de diaspora aan de duurzame ontwikkeling van de landen van oorsprong, door investeringen vanuit de diaspora en de oprichting van bedrijven te bevorderen en te faciliteren als middel om lokale ontwikkeling en ondernemerschap in de landen van herkomst te stimuleren en kennis, ervaring en technologie over te dragen.

6

De Partijen ontwikkelen maatregelen om de voordelen van Zuid-Zuidmigratie te benutten en eventuele negatieve gevolgen te beperken op basis van de beginselen van solidariteit, gedeelde welvaart en verantwoordelijkheid.

7

De Partijen bevorderen de uitwisseling van beste praktijken op het gebied van regelingen voor mobiliteit tussen het Caribisch gebied en de EU en intraregionale mobiliteitsregelingen, met inbegrip van het vrije verkeer van personen in regionale integratieprocessen.

1

De Partijen treffen maatregelen om een hogere economische productiviteit te helpen bereiken, prioritair door middel van diversificatie, technologische vernieuwing en innovatie, en maatregelen voor de verbetering van de macro-economische stabiliteit en de stabiliteit van de financiële sector, de vereenvoudiging en harmonisatie van de regelgeving voor ondernemingen en bedrijfsprocessen, de versterking van doeltreffende en betrouwbare belastingstelsels, en een grotere doeltreffendheid van de overheidsdiensten en het gerecht. Zij passen een gezond mededingingsbeleid toe en garanderen de bescherming van grond- en eigendomsrechten en intellectuele-eigendomsrechten.

2

De Partijen komen overeen wetgeving, regelgeving en beleid te bevorderen die een gezond bedrijfsleven mogelijk maken, met het oog op minder regelgevende en administratieve obstakels en meer transparantie, en tegelijkertijd de ontwikkeling van ondernemersvaardigheden en een bedrijfscultuur die gericht is op meer investeringen en de ontwikkeling van de private sector. Zij bevorderen tevens maatschappelijk verantwoord ondernemerschap en verantwoorde bedrijfsvoering, onder meer rekening houdend met milieuaspecten.

3

De Partijen komen overeen de ontwikkeling van menselijk kapitaal aan te pakken en te bevorderen, meer bepaald door te investeren in en ondersteuning te bieden voor de vorming van een hoogopgeleide, geschoolde, vaardige, gekwalificeerde en doeltreffende beroepsbevolking, die over de nodige opleiding beschikt om toegang te hebben tot waardig werk, ook in nieuwe dynamische groeisectoren, waarbij rekening wordt gehouden met de behoeften van de arbeidsmarkt en de betrokkenheid van de private sector wordt vergroot. Bijzondere aandacht wordt gegeven aan de verbetering van de digitale geletterdheid, technische en beroepsopleiding en -scholing, en programma’s voor tertiair onderwijs.

4

De Partijen bevorderen beleid waarmee de relevantie, doeltreffendheid en doelmatigheid van de arbeidsmarktinstellingen worden verbeterd. Zij bevorderen de arbeidsmobiliteit tussen regio’s om de ontwikkelingsbehoeften van de OACPS-leden in de Stille Oceaan te ondersteunen, tegemoet te komen aan de behoeften van de private sector en bij te dragen aan betere economische integratie, meer investeringen en grotere productiviteit van bedrijven.

5

De Partijen ondersteunen de ontwikkeling van essentiële infrastructuur zoals energie, vervoer, water, naast diensten inzake informatie- en communicatietechnologie (ICT) en digitale connectiviteit.

6

De Partijen bevorderen de plattelandsontwikkeling en de diversificatie van de plattelandseconomie, onder meer door het verband te versterken tussen veerkrachtige infrastructuur, toerisme, landbouw en industrie.

7

De Partijen verlenen steun ter verbetering van de kwaliteit, beschikbaarheid en toegankelijkheid van verzekeringen en financiële en niet-financiële diensten ten behoeve van private ondernemingen, zowel in de formele als de informele sector. Zij verbeteren de toegang tot betaalbare financiering, onder meer door levensvatbare bancaire en non-bancaire systemen te ontwikkelen en de digitale financiële diensten die een meerwaarde toevoegen, te versterken, door middel van de integratie van bedrijven, vooral micro-, kleine en middelgrote bedrijven, in regionale en mondiale waardeketens, alsmede een verbetering van de productie, de regelgevingscapaciteit voor de handel, het ondernemerschap, de facilitering van bedrijfsactiviteiten, de diversificatie van producten en uitvoerbestemmingen, technologische verbeteringen en innovatie, waaronder platforms voor e-handel.

1

De Partijen verbinden zich ertoe een gunstig klimaat te stimuleren, te creëren en in stand te houden voor verantwoordelijke investeringen tot hun wederzijds voordeel. Zij stroomlijnen en versnellen administratieve procedures en vereisten, en ondersteunen maatregelen die een voorspelbaar en veilig investeringsklimaat tot stand brengen, partnerschappen faciliteren en de dialoog tussen de publieke en de private sector bevorderen.

2

De Partijen komen overeen duurzame en verantwoordelijke publieke en private investeringen aan te trekken en in stand te houden, waaronder buitenlandse directe investeringen, door middel van blending, garanties en andere innovatieve financiële instrumenten om het vertrouwen van investeerders te stimuleren. Zij streven ernaar investeerders degelijke en gemakkelijk toegankelijke informatie te verstrekken over zakelijke kansen in zowel de EU als de OACPS-leden in de Stille Oceaan.

3

De Partijen verbinden zich ertoe samen te werken om investeringen te faciliteren aan de hand van een passende interventiemix, met bijzondere aandacht voor jongeren en vrouwen.

1

De Partijen ondersteunen de ontwikkeling van een dynamische, concurrerende en verantwoordelijke private sector, onder meer door de goedkeuring van het noodzakelijke beleid en de noodzakelijke wetgevende economische en institutionele en wetgevende hervormingen op nationaal of regionaal niveau, of beide. Zij treffen maatregelen om de productiviteit en doeltreffendheid van de private sector te versterken en te verbeteren. Zij hebben bijzondere aandacht voor de groei en een verbetering van het concurrentievermogen van micro-, kleine en middelgrote ondernemingen, starterscentra voor bedrijven en de ontwikkeling van de huisnijverheid.

2

De Partijen nemen de kansen te baat die door technologische vooruitgang en de digitale economie worden geboden. Zij streven ernaar investeringen te mobiliseren voor onderzoek en innovatie en de digitale economie, en zij moedigen de private sector aan digitalisering te stimuleren, meer bepaald in termen van investeringen, innovatie, marktkennis, toegang en expertise.

3

De Partijen bevorderen de industriële ontwikkeling met het oog op duurzame economische groei. Zij treffen gerichte beleidsmaatregelen die tot doel hebben industriële groei en kansen te faciliteren, met name door het creëren van verbanden en activiteiten die waarde toevoegen, met inbegrip van kleinschalige industrie. Zij moedigen de ontwikkeling aan van passende technologieën en processen en de diversificatie van nicheproducten. Zij ontwikkelen en implementeren strategieën voor de opbouw van regionale en nationale capaciteit voor het concurrentievermogen van de sector middel- en hoogtechnologische productie en uitvoer.

4

De Partijen ondersteunen een efficiënter gebruik van hulpbronnen en de invoering van schonere en milieuvriendelijkere technologieën en industriële processen. Zij pakken resoluut alle vormen van verontreiniging aan die voortkomt uit economische activiteiten, onder meer door middel van een duidelijke definitie en toewijzing van verantwoordelijkheden aan de industrie en de bedrijven in de toeleveringsketen, op basis van het beginsel van de uitgebreide producentenverantwoordelijkheid en van het beginsel „de vervuiler betaalt”.

1

De Partijen werken samen op het gebied van wetenschappelijk onderzoek, technologische ontwikkeling en innovatie, met als doel de sociale en economische ontwikkeling te bevorderen, maatschappelijke uitdagingen aan te pakken en het regionale concurrentievermogen te verbeteren. Zij ontwikkelen de onderlinge koppeling en interoperabiliteit van onderzoeksnetwerken, computerinfrastructuur, en infrastructuur en diensten voor wetenschappelijke gegevens, en zij bevorderen dergelijke ontwikkeling in regionaal verband.

2

De Partijen faciliteren waar passend de toegang tot hun respectieve wetenschappelijke, technologische en innovatieprogramma’s, onderzoeksinfrastructuren en -faciliteiten, publicaties, en wetenschappelijke gegevens op relevante gebieden, onder meer inzake de klimaatverandering en oceanen.

3

De Partijen werken samen met betrekking tot onderwerpen van gemeenschappelijk belang op het gebied van civiele ruimteactiviteiten, zoals ruimteonderzoek, toepassingen en diensten voor wereldwijde satellietnavigatiesystemen, de ontwikkeling van satellietaugmentatiesystemen, aardobservatie en aardwetenschap, met name wat betreft het gebruik van vroegtijdige waarschuwing en surveillance.

1

De Partijen verbinden zich ertoe commerciële kansen tot wederzijds voordeel alsook met de ruimere regio die de LGO omvat, te stimuleren. Zij streven ernaar de soepele en geleidelijke integratie van de OACPS-leden van de Stille Oceaan in de mondiale economie te bevorderen, met name door het potentieel van de regionale integratie en de handel met andere regio’s ten volle te benutten.

2

De Partijen ondersteunen de uitvoering en de werking van de bestaande Tussentijdse partnerschapsovereenkomst tussen de Europese Gemeenschap, enerzijds, en de Stille-Oceaanstaten, anderzijds, door de toetreding van geïnteresseerde landen te bepleiten en waar passend de werkingssfeer van die overeenkomst uit te breiden.

3

De Partijen ondersteunen de regionale economische integratieprocessen in de Stille Oceaan, met onder meer handelsfacilitering en harmonisatie van de regelgeving, om de landen in staat te stellen voordeel te halen uit de handel met hun buren en hun integratie in regionale en mondiale waardeketens te stimuleren.

1

De Partijen werken samen aan de opbouw van handelscapaciteit, onder meer door de productie en het ondernemerschap te versterken en meer te investeren in waardetoevoegende sectoren. Zij garanderen dat de randvoorwaarden en het juiste binnenlandse beleid voorhanden zijn om grotere handelsstromen te faciliteren.

2

De Partijen werken samen op het gebied van handelsfacilitatie, voortbouwend op hun respectieve verbintenissen in het kader van de WTO-Overeenkomst inzake handelsfacilitatie. Bij dergelijke samenwerking wordt rekening gehouden met de specifieke behoeften van de OACPS- leden in de Stille Oceaan, onder meer inzake geografische beperkingen, technologie, handelsfinanciering en connectiviteit. De Partijen streven naar een vermindering van de handelskosten in verband met de invoer, uitvoer, doorvoer en andere douaneprocedures voor het verkeer van goederen en diensten, met inbegrip van de automatisering van de douaneprocedures.

3

De Partijen werken samen om overbodige technische handelsbelemmeringen en onnodige niet-tarifaire belemmeringen die hun uitvoer beperken, te voorkomen, te identificeren en weg te werken. Meer bepaald werken zij samen om de naleving van de internationale normen te garanderen door passende steun te verlenen voor capaciteitsopbouw, betere mechanismen voor kwaliteitscontrole en certificatielaboratoria.

4

De Partijen werken samen om de sanitaire en fytosanitaire regelgeving en werkwijzen te versterken, onder meer via institutionele en regelgevingsmechanismen en degelijke informatiesystemen en -infrastructuren.

5

De Partijen werken samen om de administratieve samenwerking en de verificatieregelingen in hun handelsbetrekkingen uit te voeren.

6

De Partijen erkennen de bijdrage van de digitale technologie aan handelsfacilitatie en komen overeen samen te werken aan passende regionale digitale platforms in de Stille Oceaan voor nationale en grensoverschrijdende handel.

1

De Partijen ondersteunen de ontwikkeling van een sterke en gezonde dienstensector, waarbij rekening wordt gehouden met het belang ervan voor de economische groei en het creëren van werkgelegenheid, als stimulans voor alle economische activiteiten, transformatieve productie en uitvoerprocessen.

2

De Partijen werken samen om de capaciteit voor het verlenen van diensten te versterken. Zij besteden bijzondere aandacht aan diensten die betrekking hebben op het verkeer van natuurlijke personen voor zakelijke doeleinden, financiële en andere zakelijke diensten, het toerisme, de culturele en de creatieve sector, de bouw en daarmee verband houdende ingenieursdiensten.

3

De Partijen komen overeen het sluiten van overeenkomsten betreffende wederzijdse erkenning, waar passend, aan te moedigen onder meer om de erkenning van beroepskwalificaties te vergemakkelijken. Zij werken samen om belemmeringen voor de handel in diensten aan te pakken, met het oog op het stimuleren van de concurrentie, het creëren van werkgelegenheid, het aansporen van groei en ontwikkeling en de verbetering van de kwaliteit van de dienstensector.

1

De Partijen bevorderen een goed bestuurde, duurzame blauwe economie die ernaar streeft duurzame economische groei te verzoenen met het creëren van werkgelegenheid, betere inkomstenbronnen en sociale rechtvaardigheid, eerlijke economische baten en een versterkte voedselzekerheid, gebaseerd op de instandhouding van mariene ecosystemen en biodiversiteit en een duurzaam gebruik van hulpbronnen.

2

De Partijen werken samen aan de ontwikkeling van duurzame aquacultuur door middel van doeltreffende ruimtelijke ordening, een ecosysteemgerichte aanpak en een gelijker speelveld voor investeerders, waarbij ervoor wordt gezorgd dat hiermee tegemoet wordt gekomen aan de zorgen van lokale gemeenschappen.

3

De Partijen bevorderen de ontwikkeling van duurzame visserij, ook op het niveau van de ambachtelijke visserij, door het stimuleren van duurzame waardeketens door het versterken van investeringen in productiviteit en lokale verwerkingscapaciteiten, en door tegelijk de duurzaamheid te garanderen van de visbestanden en een verbeterde voedselzekerheid en -veiligheid.

4

De Partijen grijpen kansen op het gebied van mariene biotechnologie, door onderzoek te ondersteunen en technische knelpunten weg te nemen om de toegang voor investeerders te vergemakkelijken en tegelijkertijd risico’s voor het mariene milieu te voorkomen.

5

De Partijen bevorderen onderzoek, innovatie, het delen van kennis, beste praktijken en lessen die zijn getrokken wat betreft de blauwe economie, onder meer door de ruimtelijke ordening en gezonde besluitvorming inzake investeringen te versterken.

6

De Partijen bevorderen hernieuwbare mariene energie met het oog op een versnelde transitie naar schone energie op alle eilanden.

1

De Partijen bevorderen duurzame landbouw en ondersteunen agro-ecologische praktijken en acties met het oog op een klimaatveerkrachtige landbouw en om te zorgen voor toegevoegde waarde en diversificatie, met als doel te voorzien in een verbetering van het levensonderhoud, hogere inkomens en de creatie van waardig werk.

2

De Partijen werken samen om meer kansen te creëren voor producenten, verwerkers en exporteurs, met name kleine bedrijven, voor toegang tot de markten op nationaal, regionaal en internationaal niveau, onder meer door meer steun te bieden voor landbouwvoorlichting, landelijke infrastructuur en toegang tot financiering. Zij werken samen om de naleving te garanderen van internationaal aanvaarde werkwijzen en normen, daarbij rekening houdend met hun relevante beleidskaders.

3

De Partijen bevorderen voedselzekerheid door waardeketens te ontwikkelen die inclusief, biodivers en voedingsgevoelig zijn, onder meer door te zorgen voor lokale toegevoegde waarde en verwerking en betere capaciteiten van de actoren van de waardeketen. Zij bevorderen de registratie en bescherming van geografische aanduidingen voor zowel Europese landbouw- en voedingsproducten als dergelijke producten uit de Stille Oceaan.

4

De Partijen werken samen om schadelijke plaagorganismen, ziekten en invasieve soorten die hun landbouw aantasten, te bestrijden.

1

De Partijen verbinden zich ertoe een evenwichtige en duurzame ontwikkeling van het toerisme te garanderen, waarbij het potentieel ervan voor economische groei, het creëren van fatsoenlijke banen en grotere overheidsinkomsten wordt gemaximaliseerd, en tegelijk de integratie van de ecologische, culturele en sociale dimensie wordt gegarandeerd.

2

De Partijen bevorderen de bescherming en bevordering van het culturele erfgoed en van natuurlijke hulpbronnen en versterken het verband tussen de toerismesector en andere relevante economische sectoren, met name vervoer, landbouw en de blauwe economie.

3

De Partijen werken samen aan de bevordering van praktijken op het gebied van duurzame ontwikkeling en streven ernaar de sociaal-economische baten van toerisme te optimaliseren, waarbij zij het land, de oceanen, mensen en culturen beschermen, de integriteit en de belangen van de lokale gemeenschappen eerbiedigen, en hun betrokkenheid bij de ontwikkeling van het toerisme, met name plattelandstoerisme, buurttoerisme en ecotoerisme ondersteunen. Zij moedigen investeringen aan in nieuwe technologieën voor onderzoek en statistische ontwikkeling, klimaatbestendigheid en weerbaarheid ten aanzien van rampen, biodiversiteit, afvalbeheer, hernieuwbare energie en energie- efficiëntie, water- en voedselzekerheid, en bestaansmiddelen en participatie van de gemeenschappen.

4

De Partijen stimuleren investeringen in de bevordering en ontwikkeling van toeristische producten en diensten. Zij bevorderen de ontwikkeling van innovatieve partnerschappen met relevante luchtvaart- en cruisemaatschappijen en investeren in de ontwikkeling van menselijk kapitaal, opleiding en capaciteitsopbouw op het gebied van toerisme, marketing, met inbegrip van digitale marketing, en zij moedigen zakelijke contacten aan alsook uitwisselingen van gekwalificeerd personeel, met het oog op een sterker concurrentievermogen, betere dienstverlening en de verdere ontwikkeling van de toerismesector.

1

De Partijen erkennen het belang van de energiesector voor de economische welvaart en voor de menselijke en sociale ontwikkeling en de menselijke veiligheid, en de noodzaak van een vlotte overgang naar een koolstofarme economie. Zij streven ernaar de energiezekerheid en de veerkracht van de energie-infrastructuur te versterken om de toegankelijkheid en betaalbaarheid van schone energie te verbeteren.

2

De Partijen komen overeen energiehervormingen in de Stille Oceaan te ondersteunen, waarmee het koolstofgehalte van de ontwikkelingsprocessen kan worden teruggebracht, de doeltreffendheid van de toelevering en het energieverbruik bij de eindverbruiker kan worden verbeterd, de veerkracht van de energie-infrastructuur kan worden vergroot, en de netto-uitstoot van broeikasgassen kan worden verminderd, rekening houdend met hun relevante beleidskaders, zoals het actiekader voor energiezekerheid in het Stille-Oceaangebied en het kader voor bestendige ontwikkeling in het Stille-Oceaangebied.

3

De Partijen faciliteren open, transparante en goed functionerende energiemarkten die inclusieve en duurzame investeringen stimuleren in verantwoordelijke productie, transmissie en distributie en in energie-efficiëntie.

4

De Partijen bevorderen energie-efficiëntie en energiebesparing in alle stadia van de energieketen, van productie tot consumptie, en zij versterken, verbeteren en transformeren de elektriciteitsproductie, -opwekking en distributiefaciliteiten, onder meer door stedelijke en landelijke elektriciteitsnetten te versterken en uit te breiden.

5

De Partijen bevorderen de energietransitie van de regio van de Stille Oceaan door de ontwikkeling en ingebruikstelling van schone, diverse, kosteneffectieve en duurzame energietechnologieën, waaronder hernieuwbare en emissiearme energietechnologieën.

1

Zich bewust van de geografische beperkingen van de eilandstaten van de Stille Oceaan, versterken de Partijen de connectiviteit in de hele regio en zorgen zij ervoor dat dit op duurzame, omvattende en op regels gebaseerde wijze gebeurt, en dat investeringen en een gelijk speelveld voor bedrijven worden gestimuleerd. Zij streven ernaar veilige, zekere, veerkrachtige en duurzame transportverbindingen in de lucht, over land en op zee op te zetten, alsook digitale netwerken, zowel mobiel als vast, en gaande van de internet-backbone tot de laatste kilometer, en van kabels tot satellieten. Zij verbinden zich ertoe te streven naar energieconnectiviteit, met het oog op de bevordering van moderne, doeltreffende en schone oplossingen en contacten van persoon tot persoon.

2

De Partijen verbinden zich ertoe de vervoers- en daarmee verwante infrastructuursystemen te herstructureren, te versterken en te verbeteren, waardoor het verkeer van goederen en passagiers, met inbegrip van passagiers met beperkte mobiliteit, wordt vergemakkelijkt en verbeterd en waardoor kosteneffectieve, veilige, zekere en duurzame toegang wordt verleend tot betrouwbare en doeltreffende diensten voor stedelijk, lucht-, maritiem, binnenwater-, spoor- en wegvervoer. Zij verbeteren het algemene beheer van de vervoerssector, door doeltreffende regelingen te ontwikkelen en uit te voeren om de harmonisatie in het gebied van de Stille Oceaan te faciliteren, eerlijke mededinging en interoperabiliteit mogelijk te maken binnen en tussen de vervoerswijzen, alsmede de deelname van de private sector aan vervoersprojecten te activeren en te bevorderen, onder meer op het gebied van onderhoud en het wegwerken van capaciteitsproblemen en ontbrekende infrastructuurverbindingen.

3

De Partijen erkennen het belang van kosteneffectieve en efficiënte zeevervoerdiensten als de belangrijkste vervoerswijze die de handel vergemakkelijkt. Zij werken samen in de sector zeevervoer ter bevordering van de inspanningen van de OACPS-leden in de Stille Oceaan om concurrerende havens en havendiensten op te zetten, met inbegrip van navigatie-infrastructuur, voor een beter verkeer van goederen en personen.

4

De Partijen werken samen in de luchtvaartsector, waarbij onder meer wordt overwogen het aantal routes en de frequenties van luchtvaartdiensten in de regio van de Stille Oceaan te verhogen. Zij werken ook samen aan de versterking en verbetering van de veiligheid en beveiliging van de luchtvaart en het toezicht op het luchtruim, met inbegrip van het vermogen om te reageren op aanverwante dreigingen en risico’s. Zij komen overeen de faciliteiten voor navigatiehulp voor het lucht- en zeevervoer te versterken en te verbeteren, waaronder de luchtverkeersleiding en cartografie.

5

De Partijen streven ernaar de toegang te bevorderen tot open, betaalbare en veilige breedbandconnectiviteit en digitale infrastructuren, onder meer door middel van verbeterde onderzeekabels. Zij treffen maatregelen om een gemakkelijke toegang te faciliteren tot ICT en het passende gebruik te ondersteunen van kunstmatige intelligentie, „het internet der dingen” en de toepassing van uitgebreide goedkope draadloze netwerken, aangepast aan de lokale omstandigheden. Zij streven ernaar de nodige regelgevende instanties op te zetten om vergunningen af te geven aan dienstenverleners, concurrerend gedrag te bevorderen, het welzijn en de bescherming van de consument te garanderen en de regionale samenwerking te versterken, rekening houdend met de relevante beleidskaders van de Partijen, zoals het regionale strategische ICT-actieplan voor de Stille Oceaan.

1

De Partijen erkennen de bijdrage van de winningsindustrieën aan de economische ontwikkeling en faciliteren duurzame en verantwoordelijke investeringen door middel van passende wetgeving, beleidsmaatregelen en regelgevingskaders die conform zijn de internationale beste praktijken. Zij streven ernaar een eerlijke en onverstoorde toegang tot bodemschatten te garanderen, met volledige eerbiediging van de nationale wetgeving en de soevereiniteit van de landen over hun natuurlijke hulpbronnen, en zij eerbiedigen de rechten van de hierbij betrokken lokale gemeenschappen.

2

De Partijen komen overeen een verantwoordelijk beheer van bodemschatten te bevorderen, onder meer door de ontwikkeling van regelgevingskaders, rekening houdend met de impact op het milieu. Zij bevorderen transparantie en verantwoordingsplicht overeenkomstig de beginselen van het initiatief inzake transparantie van winningsindustrieën.

3

De Partijen bevorderen het gebruik van relevante technologieën om een duurzame en verantwoordelijke exploratie en winning van bodemschatten te faciliteren.

1

De Partijen bevorderen duurzaam bosbeheer en het duurzame gebruik van bosbestanden, verminderen ontbossing en bosdegradatie en roepen deze een halt toe, houden de biodiversiteit en ecosystemen in bossen in stand, bestrijden illegale houtkap en de daarmee samenhangende handel, en bevorderen hulpbronnen- en energie-efficiënte producten die afkomstig zijn van duurzaam beheerde bossen.

2

De Partijen bevorderen duurzame waardeketens van de agro-industrie en grondstoffen en producten uit het bos, met prioritaire aandacht voor het scheppen van werkgelegenheid en andere economische kansen bij de instandhouding van ecosystemen. Zij werken samen aan het duurzame beheer van bossen, onder meer aan de wettelijke en duurzame voorziening van producten voor commercieel gewin en de duurzame commercialisering van bosflora en -fauna, onder volledige eerbiediging van internationale beste praktijken en normen en de toepasselijke internationale overeenkomsten. Zij werken samen aan en bevorderen het gebruik van aangepaste technologie en methoden voor het identificeren en ontwikkelen van planten en andere bosproducten die kunnen dienen voor geneesmiddelen, zonder dat daarbij de biodiversiteit schade lijdt of het evenwicht van het ecosysteem wordt verstoord, en zonder de toegang tot geneesmiddelen te belemmeren.

3

De Partijen werken samen om het beheer en de duurzaamheid van bossen te verbeteren, onder meer door rekening te houden met het actieplan van de EU betreffende wetshandhaving, governance en handel in de bosbouw (Flegt) en door de ontwikkeling van vrijwillige partnerschapsovereenkomsten aan te moedigen. Zij streven naar meer samenhang en positieve interacties op landenniveau tussen het Flegt-actieplan en klimaatactie in de sector bosbouw en landgebruik, ook in de context van andere internationale initiatieven, zoals de kaderregeling van Warschau voor reductie van broeikasgasemissies ten gevolge van ontbossing en bosdegradatie (REDD+). Zij verbinden zich ertoe beleidsmaatregelen, wetgeving, regelgeving, strategieën en plannen voor klimaatactie in de sector bosbouw en landgebruik te ontwikkelen en te herzien, overeenkomstig de NDC’s van de landen. Zij zetten stappen om de kwaliteit van de inventarisaties van broeikasgasemissies en -verwijderingen in de sector bosbouw te verbeteren.

4

De Partijen ondersteunen de ontwikkeling van strategieën en initiatieven voor de adaptatie en de instandhouding van bossen, ter verbetering van de gezondheidstoestand van bossen en met het oog op het tegengaan van ontbossing, het herstel van aangetaste boslandschappen, de verbetering van de klimaatveerkracht en herstel van het bebossingspercentage. Gezien het belang van natuurlijke en oerbossen voor het verlenen van ecosysteem-, klimaat- en culturele diensten waar onze maatschappijen afhankelijk van zijn, werken de Partijen samen aan de ontwikkeling en uitvoering van passende benaderingen en positieve stimulansen voor de aanpassing en het behoud ervan.

5

De Partijen ondersteunen de versterking en capaciteitsopbouw van regionale, subregionale en nationale instellingen en agentschappen die verantwoordelijk zijn voor het duurzame beheer van bossen. Zij maken het publiek op alle niveaus meer bewust van ontbossing en moedigen het verbruik aan van hulpbronnen- en energie-efficiënte producten afkomstig van duurzaam beheerde bossen. Zij bevorderen en ondersteunen het gebruik van alternatieve, duurzame en schone kookbrandstof voor de plaatselijke bevolking. Zij versterken de betrokkenheid van lokale autoriteiten en gemeenschappen bij bosbescherming.

1

De Partijen erkennen elkaars inspanningen voor een verbeterde geïntegreerde oceaangovernance, strengere regionale en subregionale maatregelen voor de instandhouding van het visbestand en het beheer ervan, monitoring, controle en toezicht op visserij, andere regio-specifieke strategieën, en instrumenten voor een doeltreffend oceaanbeheer.

2

De Partijen zetten de noodzakelijke stappen om de relevante internationale en regionale verdragen, conventies en overeenkomsten inzake oceaangovernance waarbij zij partij zijn, uit te voeren, en inzake de instandhouding en het beheer van de hulpbronnen die zich daarin bevinden.

3

De Partijen versterken de oceaangovernance met het oog op duurzaam gebruik en instandhouding, overeenkomstig het VN-Verdrag inzake het recht van de zee (Unclos) en rekening houdend met de relevante regionale kaders, onder meer door een geïntegreerde beheersaanpak te bevorderen en rekening te houden met de sociale, economische en ecologische dimensie van duurzame ontwikkeling.

4

De Partijen werken samen om de druk op de oceanen en hun hulpbronnen te verlichten en de effecten ervan te verzachten, met het oog op veilige, zekere, schone en duurzaam beheerde oceanen en een verbetering van de kennis over oceanen. Zij werken samen aan de bescherming, de instandhouding en het herstel van kust- en mariene ecosystemen.

5

De Partijen werken samen aan het voorkomen en verminderen van mariene verontreiniging en de bestrijding van geluidshinder en zwerfvuil op zee, met inbegrip van plastic en microplastics, olievervuiling en nucleaire contaminanten. Zij ondersteunen en streven naar de regulering van de reductie van broeikasgasemissies uit schepen, door de dringende toepassing van de oorspronkelijke strategie van de Internationale Maritieme Organisatie ter vermindering van de broeikasgasemissies van schepen actief te ondersteunen. Zij keuren wet- en regelgeving goed voor het opruimen van schadelijk afval en zwerfvuil, onder meer door de vaststelling van straffen bij overtredingen.

6

De Partijen komen overeen hun besluiten te treffen op basis van de beste beschikbare kennis en terdege rekening te houden met de beginselen van een op ecosystemen gebaseerde aanpak, het voorzorgsbeginsel, en het belang van traditionele en inheemse kennis.

7

De Partijen versterken de samenwerking inzake onderzoek, ontwerp en uitvoering van maatregelen voor instandhouding en beheer, mariene ruimtelijke ordening, en de instelling van mariene beschermde zones en mariene natuurreservaten, overeenkomstig de internationale wetgeving en op basis van de beste beschikbare kennis inclusief inheemse en lokale kennis.

8

De Partijen werken samen aan de opbouw van capaciteit en deskundigheid inzake oceaangovernance, onder meer door het verrichten van marien wetenschappelijk onderzoek en de overdracht van mariene technologie overeenkomstig Unclos.

9

De Partijen bevorderen de dialoog en de samenwerking met betrekking tot alle aspecten van oceaangovernance, met inbegrip van aangelegenheden in verband met de klimaatverandering, de stijging van de zeespiegel en de mogelijke gevolgen en implicaties daarvan, zeebodemmijnbouw, visserij, verontreiniging van de zee en onderzoek en ontwikkeling.

10

De Partijen erkennen de algemene bezorgdheid over de impact van zeebodemmijnbouw op het mariene milieu en de biodiversiteit daarvan. Zij maken gebruik van de beste beschikbare wetenschappelijke kennis, passen het voorzorgsbeginsel en de ecosysteembenadering toe, bevorderen onderzoek en delen beste praktijken op gebieden van wederzijds belang die verband houden met de minerale rijkdommen van de zeebodem, teneinde een degelijk ecologisch beheer van activiteiten voor de bescherming en de instandhouding van het mariene milieu en de biodiversiteit ervan te waarborgen.

1

De Partijen werken samen, onder meer via de bevoegde internationale en regionale organisaties en regelingen, aan de instandhouding en het duurzame gebruik van de mariene biodiversiteit van gebieden voorbij de grenzen van de nationale rechtsmacht, op basis van de beste beschikbare kennis.

2

De Partijen bevorderen capaciteitsopbouw en de overdracht van mariene technologie voor de instandhouding en het duurzame gebruik van mariene biodiversiteit van gebieden voorbij de grenzen van de nationale rechtsmacht, onder meer door middel van internationale samenwerking.

1

De Partijen werken waar passend op bilateraal, subregionaal, regionaal en multilateraal niveau samen om de instandhouding en het duurzame beheer en gebruik van visbestanden te garanderen.

2

De Partijen werken samen om te garanderen dat de visbestanden doeltreffend in stand worden gehouden en beheerd en duurzaam worden geoogst, en dat het sociale en economische rendement ervan wordt geoptimaliseerd.

3

De Partijen komen overeen transparante en wetenschappelijk verantwoorde instandhoudings- en beheersmaatregelen te bevorderen overeenkomstig het internationaal recht, meer bepaald de regels en beginselen van Unclos en de VN-overeenkomst inzake visbestanden, en met eerbiediging van de instandhoudings- en beheersmaatregelen die zijn genomen door regionale organisaties voor visserijbeheer, indien van toepassing.

4

De Partijen werken samen om de duurzame economische ontwikkeling van kustvisserij te garanderen aan de hand van efficiënte beleidsmaatregelen en wet- en regelgeving. Zij bevorderen de toegang tot visbestanden voor de lokale gemeenschappen en kleinschalige en ambachtelijke vissers, en zij bevorderen voedselzekerheid en billijkheid binnen en tussen generaties.

1

In overeenstemming met de internationale verplichtingen handhaven de Partijen initiatieven, of keuren zij deze goed, voor de bestrijding van illegale, ongemelde en ongereglementeerde visserij in hun respectieve rechtsgebieden, in andere rechtsgebieden en op open zee, in de overtuiging dat dergelijke activiteiten een ernstige bedreiging vormen voor de doeltreffende instandhouding, het doeltreffende beheer en de duurzame exploitatie van visbestanden.

2

De Partijen voeren beleidsmaatregelen uit om producten uit illegale, ongemelde en ongereglementeerde visserij uit de handelsstromen te weren. Zij zorgen voor de uitvoering en handhaving van maatregelen op het gebied van toezicht, controle en bewaking, zoals waarnemersregelingen, volgsystemen voor vaartuigen, visvergunningen en vismachtigingen, registratie en melding van vangsten, controle op overlading, inspecties en havenstaatcontrole, alsmede daarmee samenhangende maatregelen om de naleving te waarborgen, met inbegrip van handhaving en sancties op grond van binnenlandse regelgeving, gericht op de instandhouding van visbestanden en het bevorderen van duurzame visserij.

3

De Partijen komen overeen, in overeenstemming met hun verplichtingen uit hoofde van de bestaande nationale wetgeving en van subregionale, regionale en internationale instrumenten, om schepen van Partijen die blijken zich te hebben ingelaten met illegale, ongemelde en ongereglementeerde visserij in andere rechtsgebieden en op hoge zee, of die een voorgeschiedenis hebben van illegale, ongemelde en ongereglementeerde visserij, geen toegang te verlenen tot en geen diensten te verstrekken in hun havens of deze schepen uit hun havens weg te sturen.

4

De Partijen streven ernaar de relevante internationale overeenkomsten met betrekking tot illegale, ongemelde en ongereglementeerde visserij te ratificeren, met name de Overeenkomst inzake havenstaatmaatregelen om illegale, ongemelde en ongereglementeerde visserij te voorkomen, tegen te gaan en te beëindigen, gedaan te Rome op 22 november 2009, en zij bevorderen complementariteit en consistentie tussen de internationale en de regionale maatregelen en strategieën ter bestrijding van illegale, ongemelde en ongereglementeerde visserij.

1

De Partijen werken samen om vrede, veiligheid en recht te garanderen door de bescherming, bevordering en behartiging van de mensenrechten, goed bestuur, versterkte menselijke veiligheid, milieuveiligheid, conflictpreventie en vredesopbouw.

2

De Partijen pakken alle vormen aan van geweld op basis van identiteit, met inbegrip van seksueel en gendergerelateerd geweld, geweld tussen gemeenschappen, etnisch en religieus geweld. Zij ondersteunen verzoeningsprocessen door middel van overgangsmechanismen voor justitie, met inbegrip van traditionele of gangbare praktijken, voor zover en wanneer deze niet onverenigbaar zijn met de internationaal erkende mensenrechten. Zij verlenen steun aan alle slachtoffers van geweld.

3

De Partijen werken samen aan een verbetering van de maritieme veiligheid, overeenkomstig Unclos en rekening houdend met de relevante regionale kaders, door de uitwisseling van informatie, de aanpak van bedreigingen van schepen en maritieme installaties en goederen, en de versterking van de relevante wet- en regelgeving. Zij werken samen, onder meer door gebruik te maken van ruimtetechnologieën, om veiligheidsproblemen aan te pakken die voortkomen uit grensoverschrijdende misdaad, zoals de handel in illegale drugs, piraterij en roofovervallen op zee, dwangarbeid, mensenhandel en migrantensmokkel.

4

De Partijen streven ernaar nieuwe initiatieven te ontwikkelen ter preventie en bestrijding van terrorisme in al zijn vormen, met volledige eerbiediging van de rechtsstaat en het internationaal recht, waarbij de factoren worden aangepakt die kunnen leiden tot een klimaat van gewelddadig extremisme en radicalisering. Zij ontwikkelen nieuwe of versterken bestaande wetgeving en strategieën en werken samen aan de bestrijding en het tegengaan van terrorisme, terrorismefinanciering en in voorkomend geval daarmee verwante bedreigingen, in volledige overeenstemming met het internationaal recht, waar van toepassing. Zij werken samen met het oog op de uitvoering van alle relevante resoluties van de VN-Veiligheidsraad, met inbegrip van Resolutie 2396 (2017) en Resolutie 2462 (2019), en van de Algemene Vergadering. Zij hoeden zich ervoor enige vorm van steun te verlenen aan statelijke en niet-statelijke actoren die proberen nucleaire, chemische, biologische, of enig ander type van wapens en de overbrengingsmiddelen daarvoor voor terroristische doeleinden te ontwikkelen, verwerven, vervaardigen, bezitten, vervoeren, overdragen of gebruiken. Zij versterken de samenwerking om individuele personen en gemeenschappen in staat te stellen terroristische daden, gewelddadig extremisme en radicalisering te voorkomen en de weerbaarheid tegen deze dreigingen te vergroten.

5

De Partijen bevestigen opnieuw dat de klimaatverandering een essentiële bedreiging vormt voor de inkomstenbronnen, de veiligheid en het welzijn van volkeren en gemeenschappen en zij verbinden zich ertoe de uitvoering van de Klimaatovereenkomst van Parijs te bevorderen. Zij bevorderen de mondiale erkenning van de klimaatverandering als een veiligheidsrisico en werken samen om te vermijden dat de gevolgen van de klimaatverandering bedreigingen, bijvoorbeeld ten gevolge van de stijgende zeespiegel en extreme weersomstandigheden, blijven verveelvoudigen, met ernstige gevolgen voor de vrede en veiligheid. Zij erkennen en ondernemen actie tegen de bedreiging die de klimaatverandering vormt voor vrede en veiligheid, door de adaptatie- en weerbaarheidsmaatregelen op te voeren en de systemen voor vroegtijdige waarschuwing te verbeteren.

6

De Partijen versterken de samenwerking ter bevordering van de cyberveiligheid, ter preventie en bestrijding van cybermisdrijven en gedigitaliseerde criminaliteit, zoals cyberdiefstal van intellectuele eigendom. Zij werken samen voor de uitwisseling van beste praktijken over de manier waarop nationale en regionale kritieke infrastructuur het best kan worden beveiligd tegen cyberaanvallen. Zij bevorderen multistakeholder-internetgovernance en pakken kwesties aan die verband houden met de online-verspreiding van ongeoorloofde of schadelijke inhoud. Zij wisselen informatie uit met betrekking tot opleiding en scholing van technisch deskundigen op het gebied van cyberveiligheid, onderzoekers naar cybermisdaden, onderzoek van cybercriminaliteit en digitale forensische wetenschap. Zij versterken de internationale samenwerking ter bevordering van veiligheid en stabiliteit in de cyberruimte. Zij erkennen dat cybercriminaliteit een mondiaal probleem is en erkennen de noodzaak om zich te baseren op de bestaande internationale normen en regels, onder meer het Verdrag van Boedapest inzake cybercriminaliteit.

1

De Partijen versterken de wetgeving en strategieën ter bestrijding van grensoverschrijdende georganiseerde misdaad en passen deze toe, onder meer in verband met, maar niet beperkt tot, mensenhandel, illegale drugs, handvuurwapens en lichte wapens, illegale houtkap en de daarmee samenhangende handel, de illegale handel in bedreigde soorten, met inbegrip van bedreigde mariene soorten, wilde dieren en planten en daarvan afgeleide producten, en andere illegale economische en financiële activiteiten.

2

De Partijen werken samen met het oog op het handhaven van gecoördineerde inspanningen om het gebruik van hun financiële stelsel voor de financiering van criminele activiteiten te voorkomen en te bestrijden. Zij wisselen informatie uit en dwingen passende maatregelen af tegen witwassen, terrorismefinanciering, illegale financieringsstromen, overeenkomstig internationale normen en kaders, met name de aanbevelingen van de Financiële-actiegroep.

3

De Partijen versterken de dialoog en de samenwerking op het gebied van rechtshandhaving voor de bestrijding van de activiteiten van grensoverschrijdende georganiseerde criminele en terroristische netwerken. Zij verbeteren de coördinatie tussen de nationale en regionale veiligheidsmechanismen door middel van een open dialoog en de uitwisseling van strategische informatie ter ondersteuning van vroegtijdige waarschuwing en samenwerking met de betrokken internationale organisaties, partners en belanghebbenden.

1

De Partijen erkennen dat de mensenrechten universeel, ondeelbaar, onderling afhankelijk en onderling verbonden zijn, en zij komen overeen alle mensenrechten, ongeacht of het burgerrechten, politieke, economische, sociale of culturele rechten betreft, te eerbiedigen, te beschermen, te behartigen en te bevorderen. Zij treffen de noodzakelijke maatregelen overeenkomstig de relevante internationale verdragen om het volledige en gelijke genot te garanderen van alle mensenrechten en fundamentele vrijheden, met inbegrip van de vrijheid van mening en meningsuiting, de vrijheid van vergadering en vereniging, en de vrijheid van denken, godsdienst en overtuiging. Zij bestrijden en pakken alle vormen aan van racisme, discriminatie, gendergebaseerde discriminatie, ook als deze tot uiting komt in gendergerelateerd geweld, mensenhandel, specifiek van vrouwen en meisjes met het oog op seksuele uitbuiting, haatuitingen en haatmisdrijven, alsmede van vreemdelingenhaat en daarmee verband houdende onverdraagzaamheid.

2

De Partijen voeren hun inspanningen op om te komen tot gendergelijkheid en het volledige genot van de mensenrechten voor vrouwen en meisjes en de versterking van hun positie. Zij bevorderen, beschermen en behartigen de rechten van het kind.

3

De Partijen bevorderen de rechten van personen die tot minderheden behoren, alsook van inheemse volkeren, zoals uiteengezet in de Verklaring van de Verenigde Naties over de rechten van inheemse volken.

4

De Partijen ondersteunen maatregelen voor de bevordering van een op rechten gebaseerde aanpak van ontwikkeling waarbij met alle mensenrechten rekening wordt gehouden, en zij zetten de nodige stappen om onder meer gelijkheid en non-discriminatie te garanderen van mensenrechten voor iedereen, waaronder toegang tot en zeggenschap over hulpmiddelen en diensten die essentieel zijn voor het recht op een passende levensstandaard. Dit omvat, maar blijft niet beperkt tot, het recht op onderwijs, gezondheid, met inbegrip van seksuele en reproductieve gezondheid, levensmiddelen, drinkwater en sanitaire voorzieningen, passende huisvesting, arbeid en justitie. De stappen die moeten worden gezet voor de verwezenlijking van deze rechten, omvatten toegankelijke diensten die de oorzaken en negatieve gevolgen van de klimaatverandering aanpakken en die de eerlijke en billijke verdeling van hulpmiddelen bevorderen.

5

De Partijen werken samen aan de verwezenlijking van de mensenrechten in de regio van de Stille Oceaan, onder meer door onafhankelijke nationale en regionale mensenrechtenmechanismen en instellingen op te zetten en te versterken en door een veilig klimaat te creëren voor actieve betrokkenheid van het maatschappelijk middenveld, mensenrechtenactivisten en andere relevante belanghebbenden, onder meer door hun capaciteit op te bouwen en toegang te verlenen tot regionale en internationale mensenrechtenmechanismen.

1

De Partijen houden democratische processen en instellingen in stand overeenkomstig internationaal erkende beginselen en nationale wettelijke kaders, met inbegrip van verantwoordingsplichtige regeringen die worden verkozen via vreedzame, inclusieve, transparante en geloofwaardige verkiezingen, de aanvaarding van verkiezingsresultaten en de daaruit voortvloeiende regeringswissel, en het recht van individuele personen om deel te nemen aan de openbare aangelegenheden van de maatschappij waarin zij leven.

2

De Partijen vergroten de rol van de parlementen, stimuleren de onafhankelijkheid van de media en pluralisme, en vrijwaren en verbreden een faciliterende ruimte voor het maatschappelijk middenveld met het oog op meer democratische verantwoordingsplicht. Zij versterken de nationale, regionale en gedecentraliseerde capaciteit om de eerbiediging van democratische beginselen en werkwijzen te garanderen.

3

De Partijen bevorderen de beginselen van goed bestuur. Zij treffen concrete maatregelen voor het opbouwen van inclusieve, verantwoordingsplichtige en transparante openbare instellingen. Zij ondersteunen capaciteit voor het ontwerp en de uitvoering van beleid, ontwikkelen een verantwoordingsplichtige, doeltreffende, transparante en professionele openbare dienst en versterken de verstrekking van kwalitatieve overheidsdiensten.

4

De Partijen versnellen het opzetten van e-overheidsdiensten en digitale- diensteninfrastructuur als een middel om de toegang en de beschikbaarheid van de openbare diensten te verbeteren, democratische werkwijzen en goed bestuur te verbeteren, en de mensenrechten en de fundamentele vrijheden te bevorderen, te beschermen en te behartigen.

5

De Partijen zetten mechanismen en instellingen op, of versterken deze, voor de bestrijding van corruptie, omkoperij, fraude en financiële bedrijfsdelicten, onder meer door de relevante internationale normen en instrumenten uit te voeren en te bevorderen, met name het VN-Verdrag tegen corruptie, gedaan te New York op 31 oktober 2003. Zij bevorderen transparant bestuur van openbare middelen en verantwoordingsplicht, moedigen acties aan die transparantie, wettelijkheid en een mentaliteitswijziging met het oog op de uitroeiing van corruptie bevorderen, en ontwikkelen voorts wetgeving om terugvordering en restitutie van activa te vergemakkelijken.

6

De Partijen versterken de bestuurssystemen om irreguliere migratie tegen te gaan en migrantensmokkel en de daarmee verband houdende criminele netwerken alsook mensenhandel, te bestrijden met speciale aandacht voor de bescherming van slachtoffers.

1

De Partijen bevorderen de eerbiediging van de wet en werken samen aan de versterking van de rechtsstaat. Zij streven ernaar een onafhankelijk, onpartijdig en doeltreffend rechtsstelsel te waarborgen en de instellingen voor de rechtsbedeling te versterken. Zij zetten de noodzakelijke stappen om de toegang tot het gerecht en een eerlijke rechtsgang voor iedereen te garanderen.

2

De Partijen verwerpen en veroordelen alle vormen van foltering en andere wrede, onmenselijke of onterende behandeling en bestraffing door statelijke en niet-statelijke actoren in alle contexten, en ondersteunen de ratificatie en effectieve uitvoering van het Verdrag tegen foltering en andere wrede, onmenselijke of onterende behandeling of bestraffing, gedaan te New York op 10 december 1984, en de bijbehorende facultatieve Protocollen.

3

De Partijen bevorderen de hervorming van het gerecht om efficiënte rechtssystemen en - procedures en moderne penitentiaire stelsels te garanderen. Zij werken samen om de capaciteit van de voornaamste actoren in het gerecht en de wetgevende organen te verbeteren.

1

De Partijen bevorderen gezonde overheidsfinanciën, inclusief de doeltreffende mobilisering en het dito gebruik van overheidsinkomsten, een duurzaam beheer van de overheidsschuld, duurzame, transparante, concurrerende en voorspelbare systemen voor overheidsopdrachten en de ondersteuning van nationale toezichthoudende instanties.

2

De Partijen stellen wetgeving vast, treffen concrete maatregelen en versterken de relevante instellingen en mechanismen om de beginselen van goed bestuur op belastinggebied in de praktijk om te zetten.

3

De Partijen werken samen om belastingontduiking en -ontwijking en onwettige financieringsstromen tegen te gaan en de doeltreffendheid, doelmatigheid, transparantie en billijkheid van de belastingstelsels te garanderen.

1

De Partijen ondersteunen inclusieve en eerlijke toegang tot kwalitatief onderwijs op lager, middelbaar en hoger onderwijsniveau, kinderdagopvang en technisch en beroepsonderwijs en -opleiding, rekening houdend met hun relevante beleidskaders, waaronder het regionale onderwijskader voor de Stille Oceaan. Zij bevorderen de ontwikkeling van digitale geletterdheid en vaardigheden. Zij besteden in het bijzonder aandacht aan vrouwen en meisjes en gemarginaliseerde en kwetsbare groepen, waaronder personen met een handicap.

2

De Partijen treffen maatregelen om de kwaliteit van formeel en niet-formeel onderwijs te verbeteren en de ontwikkeling van vaardigheden via technisch en beroepsonderwijs en -opleiding te bevorderen, teneinde het aantal hoogopgeleide en gekwalificeerde arbeidskrachten te vergroten om in te spelen op de behoeften van en de kansen op de arbeidsmarkt.

3

De Partijen bevorderen initiatieven die de ontwikkeling en het bredere gebruik van wetenschap, technologie, ingenieurswetenschap en wiskunde aanmoedigen en bevorderen.

4

De Partijen streven naar de verbetering van de infrastructuur en uitrusting van onderwijscentra. Zij verbeteren de kwaliteit van het onderwijs door middel van empirisch onderbouwde beleidsmaatregelen, curriculumontwikkeling en een betere kwaliteit van de lerarenopleiding en de professionele ontwikkeling.

1

De Partijen streven naar universele gezondheidszorgdekking en billijke toegang tot gezondheidsdiensten, onder meer door versterkte nationale gezondheidsstelsels, gemoderniseerde faciliteiten en uitrusting en kwalitatief hoogstaande en betaalbare geneesmiddelen en vaccins.

2

De Partijen treffen maatregelen om de preventie en bestrijding van niet-besmettelijke ziekten te versterken om de incidentie ervan te verminderen, onder meer door meer te investeren in de bevordering van gezondheid en primaire en secundaire preventiestrategieën. Zij houden rekening met hun relevante beleidskaders ter bevordering van preventie en bestrijding van niet-besmettelijke ziekten. Zij pakken de problemen aan die verband houden met mentale gezondheid, door de ontwikkeling van gezondheidsdiensten en gemeenschapsgebaseerde diensten, ook voor de aanpak van psychosociale stoornissen.

3

De Partijen versterken de nationale en regionale systemen voor toezicht en monitoring om besmettelijke ziekten en andere noodsituaties op gezondheidsgebied van nationale, regionale en internationale omvang te detecteren en er snel en doeltreffend op te reageren, met inbegrip van infecties die mogelijk tot een pandemie kunnen uitgroeien zoals griep. Zij werken samen om de „één gezondheid”-benadering te hanteren voor de aanpak van antimicrobiële resistentie en de gevolgen daarvan voor de gezondheid van mens en dier.

1

De Partijen voeren hun inspanningen op om de toegang te bevorderen tot voldoende, veilig en betaalbaar water voor persoonlijk en huishoudelijk gebruik, met speciale aandacht voor mensen in een kwetsbare situatie. Zij bevorderen initiatieven om de waterzekerheid te vergroten ten aanzien van de gevolgen van de bevolkingsgroei, de variabiliteit van het klimaat en de klimaatverandering, onder meer door een doeltreffender gebruik van water, drinkwaterveiligheid, het duurzame gebruik van waterbestanden, en de ontwikkeling van nationale stroomgebieden en opslagsystemen.

2

De Partijen bevorderen de fysieke en betaalbare toegang tot sanitaire voorzieningen voor iedereen, in alle aspecten van het leven, die veilig, hygiënisch, beveiligd, sociaal en cultureel aanvaardbaar is, privacy biedt en waardigheid garandeert. Zij ondersteunen en versterken de participatie van lokale gemeenschappen in het opzetten, beheren en onderhouden van faciliteiten en hygiënepraktijken in huishoudens, scholen en gezondheidsdiensten, met name in gebieden die te maken hebben met lastige uitdagingen zoals landelijke en afgelegen gebieden, kleine eilanden en informele stedelijke nederzettingen.

3

De Partijen erkennen het belang van gedeelde kennis en technologie, zoals capaciteitsopbouw die nodig is voor het plannen, uitvoeren en onderhouden van systemen en infrastructuur voor kwalitatief water en sanitair.

1

De Partijen voeren hun inspanningen op om billijke toegang te garanderen tot passende, veilige en betaalbare huisvesting voor iedereen, met inbegrip van personen in een kwetsbare situatie. Zij pakken het probleem van ongelijkheid aan tussen stedelijke huishoudens en landelijke gebieden, alsook tussen afgelegen eilanden en grote eilanden. Zij bevorderen de uitwisseling van beste praktijken, bijvoorbeeld inzake bouwnormen, met het oog op meer ecologische veerkracht en klimaatslimme huisvesting.

2

De Partijen streven naar universele toegang tot duurzame energiediensten voor iedereen en ondersteunen de toegang tot elektriciteit en de efficiëntie van het energieverbruik van huishoudens.

1

De Partijen streven ernaar te garanderen dat iedereen toegang krijgt tot voldoende, betaalbare, veilige en voedzame levensmiddelen, onder meer door lokale voedzame levensmiddelen te bevorderen en te investeren in duurzame levensmiddelensystemen, met inbegrip van klimaatbestendig vervoer en dito opslag. Er wordt bijzonder op gelet dat voldoende noodvoedselhulp beschikbaar is tijdens het herstel na rampen.

2

De Partijen werken samen om een einde te stellen aan alle vormen van ondervoeding en de onderliggende oorzaken van voedsel- en voedingsonzekerheid aan te pakken.

3

De Partijen ondersteunen diversificatie van de landbouw en lokale voedselproductie, zowel voor eigen levensonderhoud als voor commerciële doeleinden. Zij streven naar een versterking van veerkrachtige en gediversifieerde landbouwsystemen en hulpbronnenefficiënte landbouw door gebruik te maken van duurzame en voedzame gewasvariëteiten met een hoge opbrengst. Zij pakken de overexploitatie van visbestanden aan, in de wetenschap dat vis een kritieke hulpbron is voor de voedsel- en voedingszekerheid.

4

De Partijen bevorderen gezonde eetgewoonten, de vermindering van de afhankelijkheid van geïmporteerde levensmiddelen met lage voedingswaarde, de versterking van de regelgeving inzake voedingswaarde-etikettering, de stimulering van programma’s voor onderwijs en openbare bewustmaking inzake voeding en gezonde eetgewoonten, en de bevordering van de productie en consumptie van gezonde lokale levensmiddelen.

1

De Partijen bevorderen de totstandkoming van meer inclusieve en goed functionerende arbeidsmarkten en een werkgelegenheidsbeleid dat is gericht op het garanderen van waardig werk voor iedereen, met inbegrip van betere gezondheids- en veiligheidsomstandigheden voor werknemers. Zij pakken problemen aan in verband met de informele economie, met inbegrip van toegang tot kredieten en microfinanciering en versterkte maatregelen voor sociale bescherming, met het oog op een vlotte overgang naar de formele economie. Zij bestrijden alle vormen van uitbuiting uit winstbejag, met inbegrip van seksuele uitbuiting en uitbuiting van werknemers, zowel in de formele als de informele economie.

2

De Partijen werken aan de uitbreiding van de sociale bescherming, in het bijzonder voor mensen in een kwetsbare situatie of voor gemarginaliseerde groepen, alsmede voor personen die in de formele en informele economie werkzaam zijn, met als doel om geleidelijk aan universele dekking te bereiken door middel van elementaire inkomenszekerheid en adequate en schokbestendige sociale-beschermingssystemen.

1

De Partijen versterken het beleid, de programma’s en de mechanismen met het oog op het verbeteren en uitbreiden van gelijke participatie en gelijke kansen voor mannen en vrouwen in alle sectoren van het politieke, economische, sociale en culturele leven. Zij bepleiten de ratificatie en ondersteunen de volledige uitvoering van het Verdrag inzake de uitbanning van alle vormen van discriminatie van vrouwen, gedaan te New York op 18 december 1979, en het facultatieve Protocol daarbij. Zij zorgen ervoor dat het genderperspectief systematisch wordt geïntegreerd in alle beleidsdomeinen. Zij houden rekening met hun relevante beleidskaders, zoals de regionale architectuur voor gendergelijkheid in de Stille Oceaan.

2

De Partijen ondersteunen de economische emancipatie van vrouwen, identificeren economische kansen voor vrouwen en zorgen ervoor dat hun economische en sociale rechten worden geëerbiedigd en bevorderd. Zij faciliteren de toegang van vrouwen tot financiële diensten en werkgelegenheid, tot zeggenschap over en gebruik van grond en andere productieve activa. Zij treffen maatregelen om vrouwelijke ondernemers te steunen, de genderloonkloof te dichten, en andere discriminerende regelingen en praktijken weg te werken. Zij werken aan de versterking van de weerbaarheid van vrouwen ten aanzien van de gevolgen van de klimaatverandering en ondersteunen hun levensonderhoud in de landbouw, visserij en aquacultuur en in de culturele sector. Zij versterken de verzameling, opmaak, analyse en verspreiding van toegankelijke statistische gegevens over de economische emancipatie van vrouwen.

3

De Partijen verbinden zich ertoe de nodige wetgevende en beleidsmaatregelen aan te nemen om een einde te stellen aan kindhuwelijken, huwelijken op jonge leeftijd en gedwongen huwelijken, en om alle vormen van seksueel en gendergerelateerd geweld, met name huiselijk geweld, uit te bannen, evenals alle vormen van seksuele uitbuiting en uitbuiting van werknemers en alle vormen van intimidatie, zowel in de openbare als de privésfeer, onder meer door bewustmakingsinitiatieven voor gedragsverandering.

4

De Partijen treffen maatregelen ter versterking van de inbreng van vrouwen en meisjes en hun participatie in het openbare en politieke leven onder meer in verkiezings-, beleids-, bestuurs- en ontwikkelingsprocessen, lokale overheden, traditionele mechanismen, leidinggevende functies, constitutionele organen, staatsbedrijven, en vredesopbouw en verzoening.

5

De Partijen versterken de nationale en regionale instellingen om kwesties aan te pakken die verband houden met alle vormen van geweld tegen vrouwen en meisjes, met inbegrip van preventie van en bescherming tegen alle vormen van seksueel en gendergerelateerd geweld, onderzoek naar intimidatie, en mechanismen voor verantwoordingsplicht, zorgverlening en steun aan slachtoffers. Zij streven ernaar de nationale wet- en regelgeving aan te passen aan de relevante internationale verdragen en regionale kaders.

6

De Partijen zetten zich in voor de volledige en doeltreffende uitvoering van de Verklaring en het Actieprogramma van Peking en het Actieprogramma van de Internationale Conferentie over Bevolking en Ontwikkeling en de resultaten van de toetsingsconferenties daarvan. Zij treffen beleidsmaatregelen en ontwerpen programma’s die streven naar universele toegang tot betaalbare, volledige en geïntegreerde kwaliteitsvolle diensten voor seksuele en reproductieve gezondheid met passende voorlichting, informatie en programma’s inzake seksuele opvoeding, zo nodig rekening houdend met de internationale technische richtsnoeren van de Unesco inzake seksuele voorlichting en de verstrekking van relevante diensten voor seksuele en reproductieve gezondheidszorg. De Partijen ondersteunen waar passend de doeltreffende uitvoering van de ministeriële verklaring inzake bevolking en ontwikkeling in Azië en de Stille Oceaan.

1

De Partijen zetten bestuursstructuren op om het demografische dividend van jongeren te benutten, de positie van jongeren te versterken en hun invloed op besluitvormingsprocessen en hun actieve deelname aan het politieke leven en aan inspanningen voor vredesopbouw en verzoening te vergroten. Zij bevorderen een grotere participatie van jongeren in milieu-acties, meer bepaald in de monitoring van de klimaatverandering en adaptatieprogramma’s.

2

De Partijen ondersteunen jonge ondernemers en waardig werk voor jongeren, met bijzondere aandacht voor jongeren in het onderwijs, op het werk of in opleiding, om hen te helpen arbeidsmarktrelevante vaardigheden te verwerven voor hun beroepsleven.

3

De Partijen begunstigen sociale en justitiële programma’s om jeugddelinquentie tegen te gaan en jongeren te integreren in het economische en sociale leven. Zij ondersteunen instellingen zoals scholen, religieuze organisaties en jeugdgroepen die kunnen helpen de weerbaarheid te vergroten van kwetsbare gemeenschappen en met jongeren in een risicosituatie.

4

De Partijen treffen maatregelen om de systemen en garanties voor kinderbescherming te verbeteren en te versterken. Zij ondersteunen maatregelen om een einde te stellen aan kinderarbeid en misbruik, huwelijken op jonge leeftijd en gedwongen huwelijken en lijfstraffen.

1

De Partijen bevorderen, beschermen en behartigen de rechten van personen met een handicap zonder discriminatie van enige aard. Zij treffen concrete maatregelen om de volledige integratie van deze personen in de maatschappij te garanderen door gelijke toegang tot sociale diensten, zoals voor onderwijs en gezondheid, en hun doeltreffende participatie in de arbeidsmarkt en andere economische kansen.

2

De Partijen moedigen de ratificatie aan en ondersteunen de doeltreffende uitvoering van het VN-Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap, rekening houdend met hun relevante beleidskaders.

1

De Partijen versterken de bescherming en bevordering van materieel en immaterieel cultureel erfgoed, alsmede van de diversiteit van cultuuruitingen, teneinde het wederzijds begrip te vergroten en een evenwichtige culturele uitwisseling te bevorderen. Zij werken samen aan en bevorderen investeringen ter ondersteuning van het behoud en de promotie van traditionele kunst en culturen, inheemse kennis en culturele verscheidenheid.

2

De Partijen bevorderen de creatieve en culturele sector en cultureel toerisme als aanjagers voor werkgelegenheid en duurzame groei. De Partijen streven ernaar de mobiliteit van cultuurwerkers en creatieve professionals en de verspreiding van kunstwerken te bevorderen en gezamenlijke initiatieven uit te voeren in diverse culturele en creatieve sectoren. Zij moedigen de economische emancipatie van vrouwen en jongeren aan via culturele waardeketens, de versterking van publiek-private partnerschappen voor culturele productie en de mainstreaming van cultuur, rekening houdend met hun relevante beleidskaders, met inbegrip van de regionale culturele strategie voor de Stille Oceaan.

3

De Partijen bevorderen creativiteit en innovatie, het delen van kennis, internationale en regionale co-creatie en markttoegangsmogelijkheden voor culturele goederen en diensten. Zij ontwikkelen sectorspecifieke regelgevingskaders en institutionele steun ter bescherming van onder meer intellectuele-eigendomsrechten voor creatief werk.

4

De Partijen bevorderen uitwisselingen in de culturele sector, met inbegrip van uitwisselingen tussen instellingen zoals musea en conservatoria, en zij moedigen de interculturele dialoog aan tussen individuele personen en de betrokken belanghebbenden. Zij bieden steun voor de mobiliteit van jongeren en jeugdwerkers ter bevordering van de interculturele dialoog en de verwerving van kennis, vaardigheden en bevoegdheden buiten de formele onderwijssystemen. Zij streven ernaar relevante initiatieven uit te voeren op het gebied van mobiliteit in het hoger onderwijs, met als doel de samenwerking en de modernisering in het hoger onderwijs te bevorderen en de mobiliteit van lerenden en docenten aan te moedigen.

5

De Partijen bevorderen sport als motor voor duurzame ontwikkeling, inclusieve economische groei, sociale inclusie, non-discriminatie en de bevordering van de mensenrechten. Zij streven ernaar capaciteit op te bouwen, adequate faciliteiten te ontwikkelen en mensen aan te moedig meer aan sport en andere vormen van lichaamsbeweging te gaan doen, met bijzondere aandacht voor jongeren en vrouwen. Daarnaast ondersteunen zij sport als middel voor interculturele dialoog en samenwerking tussen naties, de preventie van conflicten en geweld, en verzoening na conflicten.